Chạy đua xử lý nhà, đất dôi dư: Cần cơ chế đặc thù để kịp “đích” quý II/2026

Toàn cảnh cuộc họp.

Sáng ngày 5/5, Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) tổ chức cuộc họp lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư do sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính và dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2025/NĐ-CP quy định tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Cần tiếp tục xử lý

Phát biểu tại cuộc họp, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết, thời gian qua, từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2026, các bộ, ngành đã tích cực tham mưu để Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật; Thủ tướng cũng liên tục có công điện đôn đốc. Bộ Tài chính đồng thời ban hành nhiều văn bản hướng dẫn theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, kết quả thực hiện đến nay vẫn còn chậm.

Cụ thể, theo báo cáo mới nhất, khối Trung ương vẫn còn hơn 300 cơ sở nhà, đất chưa xử lý xong; nhiều trường hợp mới dừng ở việc phê duyệt phương án, chưa hoàn tất bàn giao, tiếp nhận theo quy định nên chưa thể coi là hoàn thành. Trong khi đó, nhiều địa phương cơ bản hoàn thành trước ngày 31/12/2025, chỉ còn tồn đọng nhỏ sang đầu năm 2026.

Về tổng thể, trong tổng số gần 26.000 cơ sở đã xác định chủ thể quản lý, vẫn còn khoảng một phần ba phải tiếp tục xử lý ở bước hai, tức là sau khi thu hồi hoặc bàn giao, cơ quan tiếp nhận phải tiếp tục đưa vào khai thác, sử dụng hoặc xử lý theo quy định.

Hiện có khoảng 15 địa phương báo cáo đã hoàn thành hoặc sắp hoàn thành bước 2. Song qua kiểm tra thực tế, nhiều nơi mới chỉ dừng ở việc chuyển giao cho Trung tâm Phát triển quỹ đất hoặc cấp xã, chưa thực sự đưa vào khai thác. Không ít cơ sở vẫn bỏ trống, chưa chuyển đổi công năng, chưa phát huy hiệu quả, thậm chí vẫn giữ nguyên biển hiệu cũ.

“Những trường hợp như vậy đều được đánh giá là chưa hoàn thành nhiệm vụ”, ông Thịnh nhấn mạnh, đồng thời cho biết khối lượng công việc phía trước vẫn còn rất lớn.

Về cơ chế, chính sách, thẩm quyền hiện đã được phân cấp mạnh cho các bộ, ngành, địa phương. Tuy nhiên, cách tổ chức thực hiện lại rất khác nhau: có nơi làm nhanh, dứt điểm; nhưng cũng có nơi triển khai chậm, lúng túng. Thực tiễn cho thấy yếu tố quyết định là sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương và vai trò tham mưu của cơ quan tài chính.

Trong bối cảnh thời gian còn lại rất ngắn, ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh, nếu tiếp tục thực hiện theo quy trình, thủ tục thông thường như trong điều kiện bình thường thì chắc chắn không thể hoàn thành mục tiêu trong quý II/2026.

Xây dựng cơ chế, chính sách linh hoạt và đủ “thoáng”

Hiện, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh từ việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính; đồng thời lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2025/NĐ-CP về tiêu chuẩn, định mức sử dụng trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp.

Lãnh đạo Cục Quản lý công sản nhấn mạnh, mục tiêu của dự thảo Nghị quyết là tạo cơ sở pháp lý để các bộ, ngành, địa phương hoàn thành việc xử lý, khai thác triệt để các cơ sở nhà, đất dôi dư ngay trong quý II/2026. Tinh thần xuyên suốt là phải đặt lợi ích tổng thể lên trên hết; cơ chế, chính sách cần đủ linh hoạt, đủ “thoáng” để tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn.

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, dự thảo Nghị quyết được thiết kế với 2 nhóm gồm 8 giải pháp cụ thể: nhóm giải pháp về quản lý, khai thác quỹ nhà, đất dôi dư; và nhóm giải pháp liên quan đến sửa đổi, bổ sung các quy định tại Nghị định số 186/2025/NĐ-CP và Nghị định số 286/2025/NĐ-CP. Bên cạnh đó, các bộ, ngành, địa phương có thể tiếp tục đề xuất thêm các giải pháp khác trong phạm vi thẩm quyền của Chính phủ; những nội dung vượt thẩm quyền sẽ được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Tại cuộc họp, đại diện Sở Tài chính các địa phương cơ bản thống nhất cao về sự cần thiết ban hành một cơ chế đặc thù để tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ. Đồng thời, cũng tập trung góp ý về trình tự, thủ tục giao nhà, đất sau khi có quyết định chuyển giao về địa phương để giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà khai thác; cơ chế cho thuê...

Về vấn đề này, ông Nguyễn Tân Thịnh cho rằng, mục tiêu đặt ra là rất cao và khó, song cần nỗ lực tối đa để thực hiện; những yếu tố khách quan như thị trường sẽ được xem xét, nhưng các yếu tố chủ quan thì phải làm hết trách nhiệm.

“Việc sắp xếp, xử lý nhà, đất không phải là nhiệm vụ “làm một lần là xong”, mà sẽ tiếp tục phát sinh, điều chỉnh trong quá trình quản lý. Do đó, Nghị quyết này nhằm xử lý các tình huống đặc biệt trong giai đoạn hiện nay; nếu thực hiện tốt, có thể trở thành cơ sở cho chính sách lâu dài”, Lãnh đạo Cục Quản lý công sản khẳng định.

Liên quan đến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 155/2025/NĐ-CP, các đơn vị đề xuất, góp ý cụ thể về: bố trí diện tích làm việc cho các tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư tại nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc trụ sở cấp xã; rà soát, xử lý phần diện tích vượt tiêu chuẩn, định mức; tiêu chuẩn, định mức diện tích theo chức danh; cách xác định diện tích sử dụng chung; danh mục diện tích chuyên dùng; cũng như thẩm quyền quyết định tiêu chuẩn, định mức đối với diện tích chuyên dùng…

Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, về nội dung này cơ bản không có nhiều ý kiến khác biệt lớn. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục lấy ý kiến bằng văn bản. Riêng một số nội dung như thẩm quyền quyết định đối với diện tích chuyên dùng, cần cân nhắc kỹ theo nguyên tắc phân cấp, tránh can thiệp sâu vào thẩm quyền của địa phương.