423.000 tỷ đồng cho nông thôn mới: Làm sao để vốn đến đúng nơi cần nhất?

Nhờ các nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia, vùng cao có nhiều đổi thay rõ rệt.

Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng

Trong nhiều năm qua, các chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần thay đổi diện mạo nhiều vùng nông thôn và miền núi. Hệ thống giao thông, trường học, cơ sở y tế, điện lưới và nước sinh hoạt từng bước được đầu tư hoàn thiện, giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi vẫn là khu vực còn nhiều khó khăn so với mặt bằng chung của cả nước. Thu nhập bình quân đầu người ở nhiều địa bàn còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế. Tại một số khu vực vùng sâu, vùng xa, hạ tầng kinh tế - xã hội vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và nâng cao đời sống người dân.

Trong bối cảnh đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 257/2025/QH15 thông qua chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS, miền núi giai đoạn 2026-2035. Theo nghị quyết, tổng nguồn lực dự kiến bố trí cho giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng.

Điểm mới của chương trình là tích hợp các mục tiêu về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào DTTS, miền núi trong một khuôn khổ thống nhất, qua đó khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực giữa nhiều chương trình riêng lẻ.

Trước đó, ngày 19/11/2025, phát biểu tại cuộc họp về báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư chương trình tích hợp giai đoạn mới, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình đã nhấn mạnh, trong bối cảnh vùng lõi nghèo hiện nay chủ yếu là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số, yêu cầu đặt ra là phải ưu tiên đầu tư mạnh mẽ hơn để thúc đẩy phát triển hạ tầng, dịch vụ và sinh kế, qua đó hỗ trợ người dân vươn lên thoát nghèo bền vững.

“Việc tích hợp các mục tiêu nhằm tập trung nguồn lực, tránh dàn trải, tạo điều kiện để người dân vùng dân tộc thiểu số được thụ hưởng chính sách một cách thực chất hơn”, nguyên Phó Thủ tướng nói.

Để nguồn lực phát huy hiệu quả

Với quy mô đầu tư lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, yêu cầu đặt ra là bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng địa bàn, đúng đối tượng và tạo ra hiệu quả lâu dài.

Trước hết, việc phân bổ vốn cần ưu tiên các xã vùng III, khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa và các thôn, bản đặc biệt khó khăn. Đây là những địa bàn đang thiếu hụt nhiều điều kiện phát triển cơ bản và có nhu cầu đầu tư lớn hơn so với mặt bằng chung. Nếu nguồn lực tiếp tục được phân bổ theo hướng dàn trải, hiệu quả đầu tư sẽ khó tạo ra những chuyển biến rõ nét.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, cần dành nguồn lực thích đáng cho phát triển sản xuất và tạo sinh kế bền vững. Thực tiễn cho thấy giảm nghèo bền vững phụ thuộc rất lớn vào khả năng tạo việc làm và gia tăng thu nhập của người dân. Các mô hình sản xuất hàng hóa, phát triển sản phẩm OCOP, kinh tế lâm nghiệp, dược liệu, du lịch cộng đồng hay kinh tế hợp tác được đánh giá là phù hợp với điều kiện của nhiều địa phương miền núi.

Một nội dung quan trọng khác là nâng cao hiệu quả giám sát và đánh giá đầu tư công. Bên cạnh chỉ tiêu giải ngân, cần xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên các kết quả đầu ra cụ thể như mức tăng thu nhập, tỷ lệ hộ nghèo giảm, số xã thoát khỏi tình trạng đặc biệt khó khăn hay mức độ cải thiện chất lượng dịch vụ công. Đây là cơ sở để xác định hiệu quả thực chất của từng dự án và từng đồng vốn ngân sách.

Vai trò chủ thể của người dân cũng cần được phát huy trong toàn bộ quá trình triển khai chương trình. Việc tham gia lựa chọn công trình ưu tiên, giám sát thực hiện và khai thác công trình sau đầu tư sẽ giúp nâng cao tính phù hợp của dự án, đồng thời hạn chế tình trạng đầu tư chưa sát với nhu cầu thực tế.

Cùng với đó, chuyển đổi số được kỳ vọng trở thành động lực mới cho phát triển vùng đồng bào DTTS và miền núi. Hạ tầng số, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và đào tạo kỹ năng số có thể giúp người dân mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng giá trị sản phẩm và rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng.

Hiệu quả của chương trình sẽ được phản ánh qua những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân, sự cải thiện về thu nhập, mức giảm nghèo và khả năng thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi với các khu vực khác của cả nước. Khi đó, nguồn vốn đầu tư mới thực sự đến đúng địa chỉ và phát huy giá trị như kỳ vọng.