Xây “lá chắn số” để giữ vững niềm tin trong nền kinh tế số

Doanh nghiệp cần coi đầu tư cho an ninh mạng là đầu tư cho phát triển.

Bảo vệ hệ sinh thái số từ sớm

Không gian mạng ngày càng gắn chặt với hoạt động kinh tế - xã hội, kéo theo nhiều nguy cơ tấn công, đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản và lừa đảo trực tuyến. Sự phát triển nhanh của AI, deepfake, công nghệ giả giọng nói, giả hình ảnh cùng các công cụ tự động hóa đang tạo thêm điều kiện để tội phạm triển khai thủ đoạn với tốc độ cao.

Chia sẻ tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số - doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng” diễn ra mới đây, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), nhấn mạnh yêu cầu thay đổi tư duy trong bảo đảm an ninh mạng.

Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “bảo vệ từng hệ thống” sang bảo vệ toàn bộ hệ sinh thái số và hành trình số của người dùng. Một vụ việc có thể bắt đầu từ tài khoản giả mạo trên mạng xã hội, tiếp tục bằng khai thác dữ liệu cá nhân, lợi dụng hạ tầng viễn thông rồi kết thúc bằng một giao dịch tài chính.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an)

Thực tế này cho thấy một điểm yếu trong hệ thống của doanh nghiệp có thể trở thành mắt xích mở đầu cho chuỗi rủi ro ảnh hưởng tới nhiều tổ chức và người sử dụng. Vì vậy, an ninh mạng cần được đặt trong mối liên hệ với bảo vệ dữ liệu, bảo vệ người tiêu dùng và duy trì sự an toàn của toàn bộ chuỗi dịch vụ số.

Từ góc nhìn đó, doanh nghiệp cần tích hợp yêu cầu an ninh mạng ngay trong quá trình phát triển sản phẩm, dịch vụ. Việc phòng vệ cũng cần chuyển sang hướng chủ động, tập trung vào phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa. Đây là cách giảm khả năng một sự cố nhỏ phát triển thành thiệt hại lớn.

Cùng với năng lực kỹ thuật, kết nối và chia sẻ thông tin giữa các chủ thể trong hệ sinh thái số cũng giữ vai trò quan trọng. Khi dữ liệu và giao dịch liên tục di chuyển giữa nhiều nền tảng, khả năng phối hợp xử lý sự cố sẽ quyết định đáng kể tới tốc độ khoanh vùng, giảm thiểu thiệt hại và khôi phục hoạt động.

Một yêu cầu khác được đặt ra là tốc độ phòng thủ phải nhanh hơn tốc độ tấn công. Khi các công cụ tấn công ngày càng được tự động hóa, doanh nghiệp cần tăng cường ứng dụng AI, phân tích dữ liệu và công nghệ phòng, chống gian lận để nhận diện dấu hiệu bất thường, phát cảnh báo và can thiệp trước khi thiệt hại xảy ra.

“Trong nền kinh tế số, an ninh mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành một điều kiện của phát triển và một thành tố của năng lực cạnh tranh”, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nêu quan điểm. Theo ông, doanh nghiệp cần coi đầu tư cho an ninh mạng là đầu tư cho phát triển, uy tín thương hiệu và niềm tin khách hàng.

Khi khách hàng ngày càng phụ thuộc vào các nền tảng trực tuyến để mua sắm, thanh toán, giao tiếp và sử dụng dịch vụ, niềm tin trở thành tài sản quan trọng của doanh nghiệp. Một sự cố rò rỉ dữ liệu hoặc gian lận trên nền tảng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm khách hàng, hình ảnh thương hiệu và khả năng duy trì hoạt động kinh doanh.

AI trở thành “nhân sự số”

Từ phía doanh nghiệp, ông Vũ Mạnh Kiểm, Phó Giám đốc Công nghệ nền tảng, Trung tâm An toàn thông tin VNPT, cho biết AI đang chuyển nhanh từ chatbot sang Agentic AI, với khả năng tự suy luận, ra quyết định và thực hiện nhiều tác vụ theo mục tiêu được giao. AI đang dần đảm nhận vai trò tương tự một “nhân sự số” trong doanh nghiệp.

Khả năng tự hành động giúp AI Agent thực hiện nhiều công việc với tốc độ cao, song cũng mở rộng đáng kể bề mặt tấn công. Khi Agent được cài đặt trên thiết bị và được cấp quyền tiếp cận dữ liệu, công cụ hoặc hệ thống doanh nghiệp, một hành vi bị thao túng có thể tạo ra rủi ro đối với nhiều tài nguyên quan trọng.

Nguy cơ càng đáng lưu ý khi người dùng có xu hướng đưa mã nguồn, hợp đồng, tài liệu nội bộ, dữ liệu khách hàng, dữ liệu nhân sự và thông tin cá nhân vào các công cụ AI để xử lý. Nếu thiếu quy định rõ ràng, dữ liệu nhạy cảm có thể bị sử dụng sai mục đích, chia sẻ ngoài phạm vi kiểm soát hoặc trở thành nguồn rò rỉ.

Trước yêu cầu này, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản trị AI với những giới hạn và quyền hạn cụ thể. Theo ông Vũ Mạnh Kiểm, VNPT đưa ra hướng tiếp cận AI Guardrail, được xem như một lớp bảo vệ xuyên suốt quá trình người dùng tương tác với AI và quá trình AI thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Các chính sách kiểm soát có thể được thiết kế theo nhiều cấp độ, từ cho phép dữ liệu đi qua, phát hiện và che thông tin nhạy cảm đến chặn hoàn toàn việc trao đổi một số loại dữ liệu với bên thứ ba. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp xác định rõ dữ liệu nào được phép sử dụng và trường hợp nào cần ngăn chặn.

Việc kiểm soát các công cụ mà AI Agent sử dụng cũng trở thành yêu cầu quan trọng. Theo ông Kiểm, công cụ, kỹ năng hay giao thức ngữ cảnh mô hình (MCP) có thể được cộng đồng phát triển và tích hợp vào hệ thống AI. Nếu các thành phần này bị thay đổi hoặc đầu độc, chúng có thể trở thành nguồn rủi ro cho thiết bị và dữ liệu doanh nghiệp.

Trong quá trình ứng dụng AI, doanh nghiệp vì thế cần quan tâm tới nguồn gốc công cụ, quyền truy cập, dữ liệu được phép xử lý và các hành vi mà Agent có thể thực hiện. Cơ chế giám sát cần được duy trì thường xuyên để kịp thời phát hiện bất thường, thu hồi quyền khi cần thiết và hạn chế khả năng một tác nhân AI bị lợi dụng.

“Lá chắn số” trong giai đoạn mới vì vậy cần được xây dựng theo nhiều lớp, bao phủ từ hạ tầng, tài khoản, ứng dụng, dữ liệu đến AI Agent. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro trong toàn bộ chuỗi vận hành số, đồng thời tạo thêm nền tảng bảo vệ người tiêu dùng trước những phương thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Trong bối cảnh AI tiếp tục thay đổi cách doanh nghiệp vận hành và tương tác với khách hàng, đầu tư cho an ninh mạng cần được đặt trong chiến lược phát triển dài hạn. Một hệ thống an toàn sẽ góp phần bảo vệ dữ liệu, duy trì hoạt động, củng cố thương hiệu và tạo dựng niềm tin. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp khai thác AI theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững.