Vượt sóng thuế quan, kinh tế Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng cao

Kinh tế Việt Nam năm 2025 duy trì đà tăng trưởng ấn tượng. Ảnh ST

Gia nhập câu lạc bộ 8%

Theo báo cáo của Bộ phận Nghiên cứu Đầu tư toàn cầu của HSBC vừa được phát hành, năm 2025 có thể được xem là một năm đầy biến động khi chứng kiến kiến những cú sốc thuế quan. Song thương mại Việt Nam vẫn phát triển mạnh mẽ, đạt mức kỷ lục khoảng 928 tỷ USD, tăng 18% so với năm trước. Kết quả này cho thấy xuất khẩu không chỉ dựa vào yếu tố “đẩy nhanh đơn hàng” mà còn phản ánh sự dịch chuyển trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu.

Cụ thể, nhóm hàng điện tử hiện chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng mạnh so với mức chỉ 5% vào năm 2010. Ngược lại, tỷ trọng dệt may và giày dép giảm từ mức đỉnh 30% năm 2005 xuống còn trên 10% hiện nay. Điều này phản ánh quá trình dịch chuyển của Việt Nam lên các nấc cao hơn trong chuỗi giá trị sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn gia tăng.

Đáng chú ý, dù chịu mức thuế đối ứng 20% từ Mỹ, Việt Nam vẫn mở rộng thị phần tại thị trường này đối với một số nhóm hàng như điện thoại, dệt may và giày dép. Xuất khẩu sang Mỹ năm 2025 tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong các phân khúc nhất định vẫn được duy trì, ngay cả khi điều kiện thương mại trở nên kém thuận lợi hơn.

Cùng với thương mại, cơ cấu dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cũng có sự thay đổi đáng chú ý. FDI đăng ký mới năm 2025 giảm khoảng 12% so với năm trước, song vẫn ở mức cao so với giai đoạn trước đại dịch. Đáng lưu ý hơn là sự sụt giảm mạnh của FDI từ Hàn Quốc xuống mức thấp nhất trong 14 năm trong khi FDI từ Trung Quốc vươn lên chiếm khoảng 30% tổng vốn đăng ký, vượt nhẹ Singapore. Diễn biến này phản ánh sự tái cơ cấu trong dòng vốn đầu tư, đồng thời đặt ra câu hỏi về tính bền vững và chất lượng của FDI trong trung và dài hạn.

Biểu đồ GDP Việt Nam năm 2025. Nguồn: CEIC, HSBC

Không chỉ dựa vào xuất khẩu, tăng trưởng năm 2025 còn được hỗ trợ đáng kể từ khu vực kinh tế trong nước. Tiêu dùng cá nhân tăng khoảng 8%, trong khi đầu tư tăng gần 9%, cho thấy cầu nội địa duy trì được mức phục hồi tích cực. Đầu tư công, đặc biệt trong lĩnh vực hạ tầng, tiếp tục được xác định là một trong những công cụ chính để kích thích tăng trưởng và cải thiện năng lực sản xuất dài hạn.

Du lịch cũng ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ, với hơn 21 triệu lượt khách quốc tế và doanh thu ước đạt 40 tỷ USD, tương đương khoảng 7% GDP. Lượng khách quốc tế đạt gần 120% so với mức năm 2019.

Triển vọng năm 2026

Theo các chuyên gia của HSBC, bước sang năm 2026, tăng trưởng GDP của Việt Nam được dự báo ở mức khoảng 6,7%, thấp hơn đáng kể so với mức 8% của năm 2025. Dù vẫn thuộc nhóm tăng trưởng cao trong khu vực, mức giảm tốc này phản ánh những rủi ro tiềm ẩn từ môi trường thương mại toàn cầu, đặc biệt liên quan đến chính sách thuế quan của Mỹ.

Biểu đồ sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Nguồn: CEIC, HSBC

Một trong những yếu tố bất định lớn là việc Mỹ tuyên bố áp thuế 40% đối với “hàng hóa chuyển tải” nhưng chưa có định nghĩa và cơ chế thực thi rõ ràng. Nếu các biện pháp này được áp dụng theo hướng siết chặt, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và tác động lan tỏa đến xuất khẩu Việt Nam là điều không thể loại trừ. Bên cạnh đó, khả năng Mỹ áp dụng các biện pháp thuế mới trong lĩnh vực bán dẫn cũng có thể ảnh hưởng đến nhóm hàng đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam.

Ở góc độ chính sách trong nước, năm 2026 cũng là thời điểm diễn ra Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, sự kiện có ý nghĩa định hình chiến lược phát triển kinh tế, xã hội cho giai đoạn 5–10 năm tiếp theo. Mục tiêu tăng trưởng năm 2026 được Quốc hội thông qua ở mức ít nhất 10%, với GDP bình quân đầu người dự kiến đạt 5.400–5.500 USD. Đây là mục tiêu tham vọng, đặc biệt khi đặt trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu có xu hướng chậm lại.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, dư địa chính sách sẽ phụ thuộc lớn vào hiệu quả cải cách thể chế, tốc độ giải ngân đầu tư công và khả năng thúc đẩy khu vực tư nhân. Những cải cách về tổ chức bộ máy hành chính và sáp nhập địa phương đã được triển khai trong năm 2025 được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, cải thiện môi trường kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn đầu tư.

Mặt khác, các chuyên gia cho rằng, việc tiếp tục nâng cao chất lượng xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và công nghệ, là điều kiện then chốt để giảm thiểu tác động của các cú sốc thuế quan trong tương lai. Nâng cấp chuỗi giá trị trong nước, tăng tỷ lệ nội địa hóa và năng lực công nghiệp hỗ trợ, qua đó giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào.

Đặc biệt, cải cách thể chế và hiệu quả điều hành chính sách sẽ là yếu tố quyết định khả năng duy trì đà tăng trưởng cao trong trung hạn, đặc biệt khi Việt Nam đặt mục tiêu tiến tới nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2045.