TP. Hồ Chí Minh tạo động lực tăng trưởng mới thông qua mô hình kinh tế tầm thấp

TP. Hồ Chí Minh lần đầu thử nghiệm thiết bị bay không người lái hồi tháng 2/2026. Ảnh: Phạm Thọ

Không gian tăng trưởng mới cho đô thị lớn

Theo các chuyên gia, kinh tế tầm thấp là mô hình kinh tế hiện đại dựa trên việc khai thác hiệu quả không phận dưới 1.000 m bằng các công nghệ tiên tiến như thiết bị bay không người lái (UAV), trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thông thế hệ mới, năng lượng sạch và các nền tảng tự hành. Đây được xem là xu hướng phát triển mới trên thế giới khi nhiều hoạt động kinh tế đang dần chuyển dịch từ mặt đất lên không gian đa tầng.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, áp lực hạ tầng ngày càng lớn và yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh ngày càng cấp thiết, TP. Hồ Chí Minh cho rằng phát triển kinh tế tầm thấp không chỉ là hướng đi công nghệ mà còn là chiến lược dài hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị đầu tàu kinh tế cả nước.

Theo kế hoạch, Thành phố xác định kinh tế tầm thấp sẽ trở thành ngành kinh tế – kỹ thuật mới có sức lan tỏa mạnh, tạo động lực tăng trưởng mới, đồng thời nâng cao năng suất cho các ngành truyền thống như logistics, nông nghiệp, giao thông, y tế và quản lý đô thị.

Mô hình này mở ra khả năng hình thành các dịch vụ vận tải và cung ứng mới theo hướng “nhanh hơn, xanh hơn, thông minh hơn, hiệu quả hơn”. Trong tương lai, thiết bị bay không người lái có thể tham gia giao nhận hàng hóa, vận chuyển y tế khẩn cấp, giám sát đô thị, cứu hộ cứu nạn, quản lý nông nghiệp công nghệ cao hay hỗ trợ công tác quốc phòng, an ninh.

TP. Hồ Chí Minh đánh giá việc khai thác không gian tầm thấp sẽ tạo thêm dư địa phát triển trong bối cảnh quỹ đất đô thị ngày càng hạn chế. Thành phố cũng muốn chuyển tư duy quản lý không phận thuần túy sang khai thác không gian tầm thấp như một loại tài nguyên kinh tế mới.

Theo định hướng này, Thành phố sẽ ưu tiên phát triển đồng bộ giữa công nghệ, hạ tầng và thể chế. Một trong những mục tiêu quan trọng là từng bước làm chủ các công nghệ nền tảng và công nghệ lõi phục vụ kinh tế tầm thấp, từ đó hình thành hệ sinh thái công nghiệp trong nước thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nhập khẩu.

TP. Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) nhằm quản lý và thử nghiệm các thiết bị bay không người lái. Đây được xem là bước đi cần thiết để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa đảm bảo an toàn hàng không, an ninh dữ liệu và chủ quyền không phận.

Song song đó, Thành phố dự kiến hình thành các khu thử nghiệm đối với những mô hình kinh doanh mới liên quan đến UAV và dịch vụ bay tầm thấp. Những lĩnh vực được ưu tiên triển khai gồm logistics, vận tải, y tế, du lịch, nông nghiệp, quản lý đô thị, cứu hộ khẩn cấp, giám sát và quốc phòng.

Một số khu vực được lựa chọn thí điểm gồm Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Khu đô thị khoa học công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh cùng các khu công nghiệp, khu chế xuất. Thành phố cũng khuyến khích các địa phương đăng ký tham gia tùy theo mức độ sẵn sàng về hạ tầng và nguồn lực.

Để hỗ trợ phát triển lĩnh vực này, TP. Hồ Chí Minh dự kiến đầu tư đồng bộ hạ tầng vật lý và hạ tầng số. Trong đó có các bãi đáp, trạm sạc, trung tâm điều hành bay, trung tâm logistics, hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp (UTM), cùng hạ tầng viễn thông 5G và 6G.

Mô hình thiết bị bay không người lái giao hàng vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu. Ảnh: Phạm Thọ

Thành phố cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu, từ kỹ thuật viên điều khiển thiết bị bay đến chuyên gia không phận, quản trị dữ liệu và công nghệ tự hành. Các cơ sở đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế sẽ được hình thành để đáp ứng nhu cầu nhân lực mới.

Hướng đến thành lập Khu kinh tế tầm thấp

Theo Phó chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường, kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp của Thành phố sẽ được chia thành ba giai đoạn.

Trong giai đoạn 2026-2027, Thành phố tập trung thí điểm, hoàn thiện thể chế và xây dựng nền móng ban đầu. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho kinh tế tầm thấp, đồng thời quy hoạch không gian tầm thấp của Thành phố.

Theo đó, TP. Hồ Chí Minh sẽ xác định các vùng cấm bay cố định, vùng hạn chế bay và hành lang bay tiềm năng. Thành phố cũng xây dựng hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp với các chức năng cơ bản như giám sát và định danh từ xa đối với thiết bị bay.

Cùng thời gian này, chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho kinh tế tầm thấp sẽ được triển khai. Các dự án thí điểm đầu tiên sẽ xuất hiện tại Khu Công nghệ cao, Khu Nông nghiệp công nghệ cao và Khu đô thị khoa học công nghệ Bắc TP. Hồ Chí Minh, kèm theo đầu tư hạ tầng vật lý phục vụ vận hành.

Giai đoạn 2028-2030 được xác định là thời kỳ mở rộng và tăng tốc thương mại hóa. Thành phố sẽ tổng kết cơ chế thử nghiệm để kiến nghị Chính phủ và Quốc hội sửa đổi, bổ sung các luật liên quan, tạo cơ sở pháp lý chính thức cho hoạt động thương mại kinh tế tầm thấp.

Hệ thống quản lý giao thông không gian tầm thấp tiếp tục được nâng cấp theo hướng tự động hóa, tích hợp dữ liệu thời tiết và cảnh báo chướng ngại vật nhằm giảm nguy cơ xung đột trên không.

Trong giai đoạn này, TP. Hồ Chí Minh cũng đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực xã hội hóa để phát triển mạng lưới bãi đáp, trung tâm điều hành, logistics và các dịch vụ liên quan. Thành phố sẽ tăng cường mua sắm, đặt hàng các dịch vụ phục vụ y tế, cứu hộ, giám sát, giao thông, nông nghiệp và logistics bằng công nghệ bay không người lái.

Ban Quản lý Khu Công nghệ cao sẽ chủ trì, phối hợp tham mưu thành lập Khu kinh tế tầm thấp. Ảnh: BQL

Sau năm 2030, mục tiêu của TP. Hồ Chí Minh là đẩy mạnh thương mại hóa và đa dạng hóa các dịch vụ kinh tế tầm thấp, biến lĩnh vực này thành động lực phát triển mới cho các ngành kinh tế trọng điểm.

Để triển khai kế hoạch, thành phố sẽ thành lập Ban Chỉ đạo phát triển kinh tế tầm thấp do Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh làm Trưởng ban. Ban này chịu trách nhiệm điều phối chung, quyết định các cơ chế chính sách và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Bộ Tư lệnh TP. Hồ Chí Minh được giao chủ trì xây dựng quy hoạch không gian tầm thấp, quản lý vùng trời, cấp phép bay và phát triển các giải pháp chống drone trái phép. Công an TP. Hồ Chí Minh phụ trách đảm bảo an ninh, an toàn bay, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cho hệ thống quản lý không gian tầm thấp.

Trong khi đó, các Sở: Khoa học và Công nghệ, Quy hoạch – Kiến trúc, Xây dựng, Tài chính cùng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố được giao một số nhiệm vụ cụ thể.

Đặc biệt, Thành phố dự kiến sẽ thành lập Khu kinh tế tầm thấp, UBND TP. Hồ Chí Minh đã giao Ban Quản lý Khu Công nghệ cao chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu UBND Thành phố về đề án này.

Theo kế hoạch, nguồn vốn triển khai sẽ đến từ ngân sách nhà nước, vốn doanh nghiệp, đầu tư tư nhân, FDI công nghệ cao và mô hình hợp tác công tư. TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng việc hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp sẽ giúp Thành phố đón đầu xu thế công nghệ toàn cầu, tạo thêm dư địa tăng trưởng trong nhiều thập niên tới.