Hoàn thiện nền móng dữ liệu ngành Tài chính cho giai đoạn phát triển mới

Bộ Tài chính ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và Hệ thống Từ điển dữ liệu phiên bản 1.0. Ảnh minh họa.

Kiến tạo không gian dữ liệu tài chính thống nhất

Theo định hướng được xác lập, mục tiêu tổng thể là xây dựng môi trường dữ liệu thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu. Nguyên tắc “chia sẻ dữ liệu là mặc định” được đặt ở vị trí trung tâm nhằm xóa bỏ tình trạng dữ liệu phân tán, cục bộ, đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan, đơn vị khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên số phục vụ công tác quản lý và điều hành.

Khung kiến trúc dữ liệu được xây dựng như một bản thiết kế tổng thể cho toàn bộ không gian dữ liệu ngành Tài chính. Khung này định hướng cấu trúc, phân tầng và các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với các loại dữ liệu cốt lõi, từ dữ liệu nguồn, dữ liệu chủ, dữ liệu giao dịch, dữ liệu tổng hợp đến dữ liệu phân tích và dữ liệu mở. Qua đó hình thành nền tảng thống nhất để quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu trong toàn Ngành.

Khung kiến trúc cũng đặt ra nguyên tắc “dữ liệu thu thập một lần, sử dụng nhiều lần”. Theo đó, dữ liệu phải được thu thập từ nguồn tin cậy nhất và được cập nhật, đồng bộ thường xuyên để hạn chế trùng lặp, giảm chi phí xử lý, đồng thời nâng cao chất lượng thông tin. Đây là cơ sở quan trọng để cải cách thủ tục hành chính, giảm gánh nặng kê khai cho người dân và doanh nghiệp.

Song song với kiến trúc dữ liệu, Bộ Tài chính cũng xây dựng Khung quản trị, quản lý dữ liệu nhằm thiết lập môi trường kiểm soát dữ liệu thống nhất. Khung này quy định rõ các nguyên tắc, cơ chế, quy trình và mô hình tổ chức để bảo đảm dữ liệu được quản lý xuyên suốt trong toàn bộ vòng đời, từ tạo lập, lưu trữ, chia sẻ, khai thác cho đến lưu trữ lịch sử hoặc hủy bỏ theo quy định.

Điểm nổi bật của Khung quản trị, quản lý dữ liệu là việc xác định rõ vai trò và trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào quá trình quản trị dữ liệu. Các vị trí như Chủ sở hữu dữ liệu, Cán bộ quản trị dữ liệu, Cán bộ quản trị kỹ thuật dữ liệu và các đơn vị khai thác được phân công nhiệm vụ cụ thể, góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý.

Quản trị dữ liệu xuyên suốt vòng đời

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đặt mục tiêu xây dựng hệ thống dữ liệu đạt tiêu chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống”. Điều này đồng nghĩa với việc dữ liệu phải chính xác, đầy đủ, được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên và sẵn sàng cho việc kết nối, chia sẻ cũng như khai thác trong mọi hoạt động quản lý. Các chỉ số đánh giá chất lượng dữ liệu cũng được thiết lập để theo dõi và cải thiện liên tục chất lượng dữ liệu trong toàn Ngành.

Công tác giám sát, kiểm toán và truy vết dữ liệu cũng được đặc biệt chú trọng. Khung quản trị quy định việc ghi nhận đầy đủ nhật ký truy cập, theo dõi lịch sử biến động và truy vết nguồn gốc dữ liệu. Nhờ đó, các hoạt động khai thác và sử dụng dữ liệu được kiểm soát chặt chẽ, góp phần nâng cao tính minh bạch và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến an toàn thông tin.

Một cấu phần quan trọng khác của bộ khung là Hệ thống Từ điển dữ liệu của Bộ Tài chính. Đây là nền tảng chuẩn hóa ngôn ngữ dữ liệu toàn Ngành, bao gồm: các thuật ngữ nghiệp vụ, định nghĩa, cấu trúc dữ liệu, quy tắc kỹ thuật và các mô hình siêu dữ liệu. Hệ thống này giúp tạo ra cách hiểu thống nhất về dữ liệu giữa các đơn vị, các hệ thống thông tin và các cấp quản lý.

Theo định hướng xây dựng, mỗi thuật ngữ nghiệp vụ sẽ được gắn một mã định danh duy nhất, bảo đảm tính nhất quán về ngữ nghĩa và phạm vi áp dụng. Đây là cơ sở để thiết lập nguyên tắc “một sự thật duy nhất”, hạn chế tối đa tình trạng mỗi hệ thống hiểu và sử dụng dữ liệu theo những cách khác nhau, gây khó khăn cho việc tích hợp và chia sẻ thông tin.

Hệ thống Từ điển dữ liệu còn được thiết kế theo mô hình siêu dữ liệu đa lớp, bao gồm lớp nghiệp vụ, lớp tài sản dữ liệu, lớp kỹ thuật và lớp tích hợp. Cách tiếp cận này cho phép mô tả đầy đủ các thuộc tính, mối quan hệ và nguồn gốc của dữ liệu, hỗ trợ hiệu quả cho việc truy vết, phân tích tác động và quản trị dữ liệu trên quy mô lớn.

Đáng chú ý, toàn bộ Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và Hệ thống Từ điển dữ liệu của Bộ Tài chính được xây dựng bảo đảm tương thích với Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, Khung quản trị dữ liệu quốc gia và Hệ thống Từ điển dữ liệu dùng chung quốc gia. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa ngành Tài chính với các bộ, ngành, địa phương và Trung tâm dữ liệu quốc gia.

Bộ khung cũng nhấn mạnh việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như điện toán đám mây, dữ liệu lớn, học máy, trí tuệ nhân tạo và chuỗi khối. Đây được xem là những công cụ quan trọng giúp nâng cao năng lực phân tích, dự báo, hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực và từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính số thông minh trong tương lai.

Việc ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và Hệ thống Từ điển dữ liệu phiên bản 1.0 sẽ tạo nền tảng vững chắc để khai thác hiệu quả giá trị của dữ liệu. Đây sẽ là cơ sở để xây dựng nền tài chính hiện đại, minh bạch, vận hành dựa trên dữ liệu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn mới.