 |
| Hiệu quả kinh tế từ du lịch nông nghiệp. |
Trong bối cảnh ngành du lịch toàn cầu chuyển mạnh sang xu hướng trải nghiệm, phát triển xanh và tôn vinh bản sắc địa phương, du lịch nông nghiệp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới của khu vực nông thôn Việt Nam. Không chỉ tạo ra sản phẩm du lịch khác biệt, mô hình này còn kết nối sản xuất nông nghiệp với dịch vụ, thương mại, văn hóa và cộng đồng, mở ra hướng phát triển kinh tế đa giá trị, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững.
Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển du lịch nông nghiệp với nền nông nghiệp nhiệt đới đa dạng, hệ sinh thái phong phú cùng kho tàng văn hóa nông nghiệp được bồi đắp qua hàng nghìn năm. Từ những cánh đồng lúa, vùng cây ăn quả, trang trại hữu cơ, làng nghề truyền thống đến các sản phẩm OCOP và không gian làng quê đặc trưng, mỗi địa phương đều có điều kiện xây dựng những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng, tạo sức hút đối với du khách trong nước và quốc tế.
Nếu như trước đây du lịch nông nghiệp chủ yếu dừng ở các hoạt động tham quan trang trại hay trải nghiệm thu hoạch nông sản thì hiện nay mô hình này đã phát triển theo hướng tích hợp nhiều giá trị. Du khách có thể lưu trú tại nông trại, tham gia sản xuất nông nghiệp hữu cơ, khám phá làng nghề, thưởng thức ẩm thực bản địa, trải nghiệm văn hóa cộng đồng, giáo dục môi trường hoặc nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên. Sự đa dạng của các sản phẩm trải nghiệm không chỉ kéo dài thời gian lưu trú mà còn làm tăng mức chi tiêu của du khách, qua đó nâng cao giá trị kinh tế cho toàn bộ chuỗi dịch vụ địa phương.
Theo nhiều chuyên gia, nông nghiệp không chỉ là lĩnh vực sản xuất mà còn là nền tảng tạo nên bản sắc riêng của du lịch Việt Nam. Những giá trị gắn với cảnh quan đồng quê, phương thức canh tác, văn hóa làng xã và các sản phẩm đặc sản chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt của điểm đến. Khi được khai thác hợp lý, các nguồn lực này không chỉ quảng bá hình ảnh địa phương mà còn tạo động lực bảo tồn cảnh quan, gìn giữ di sản văn hóa và nâng cao giá trị kinh tế của cộng đồng.
Dù có nhiều tiềm năng, du lịch nông nghiệp vẫn chưa phát triển tương xứng với lợi thế sẵn có. Phần lớn các mô hình còn nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch đồng bộ, chưa hình thành được chuỗi liên kết chặt chẽ giữa sản xuất, dịch vụ và tiêu thụ. Nhiều điểm đến vẫn thiên về tham quan, thiếu các sản phẩm trải nghiệm đặc sắc, dẫn đến thời gian lưu trú ngắn và giá trị gia tăng chưa cao.
Thực tiễn cho thấy, yếu tố quyết định thành công của du lịch nông nghiệp không nằm ở quy mô đầu tư hay số lượng công trình mà ở khả năng tạo ra những sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương, phản ánh chân thực đời sống nông thôn và đưa người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch. Đây cũng là xu hướng được thị trường quốc tế đánh giá cao khi nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa, du lịch xanh và du lịch có trách nhiệm ngày càng gia tăng.
Ở góc độ kinh tế, du lịch nông nghiệp đang tạo ra phương thức gia tăng giá trị hiệu quả cho ngành nông nghiệp. Thay vì chỉ tiêu thụ nông sản dưới dạng nguyên liệu, người dân có thể kết hợp phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm sản xuất, bán sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương và hàng thủ công mỹ nghệ. Sự kết hợp này giúp mở rộng chuỗi giá trị, đa dạng hóa nguồn thu và giảm sự phụ thuộc vào sản xuất thuần nông.
Theo khảo sát của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, thu nhập của nông dân tham gia mô hình du lịch nông nghiệp có thể cao gấp từ 1,5 đến 3 lần so với sản xuất truyền thống. Không chỉ cải thiện đời sống người dân, mô hình còn tạo việc làm tại chỗ, thu hút lao động trẻ trở về quê hương khởi nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.
Sự phát triển của du lịch nông nghiệp cũng được thể hiện qua số lượng mô hình ngày càng gia tăng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025 cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động, tăng 235 mô hình so với năm 2022. Nhiều địa phương đã hình thành các điểm du lịch gắn với vùng sản xuất đặc sản, trang trại hữu cơ, làng nghề truyền thống và sản phẩm OCOP, tạo thêm nguồn thu, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao giá trị tài nguyên bản địa.
Một trong những giá trị nổi bật của mô hình là góp phần nâng cao thương hiệu nông sản. Khi sản phẩm được gắn với câu chuyện văn hóa, quy trình sản xuất và trải nghiệm thực tế, giá trị gia tăng không chỉ đến từ sản phẩm mà còn đến từ dịch vụ đi kèm. Đây cũng là cơ sở để nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường chất lượng cao và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Bên cạnh lợi ích kinh tế, du lịch nông nghiệp còn tạo động lực thúc đẩy sản xuất xanh, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa. Các phương thức canh tác thân thiện với thiên nhiên được khuyến khích phát triển; cảnh quan nông thôn được bảo tồn; các làng nghề, lễ hội, phong tục và tri thức bản địa có thêm điều kiện để gìn giữ, phát huy thông qua hoạt động du lịch, từ đó tạo nên sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa và môi trường.
Trong bối cảnh nhu cầu du lịch trải nghiệm, nghỉ dưỡng gắn với thiên nhiên và văn hóa bản địa tiếp tục gia tăng, dư địa phát triển du lịch nông nghiệp của Việt Nam còn rất lớn. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã với ngành du lịch nhằm hình thành các chuỗi giá trị bền vững.
Hiệu quả kinh tế từ du lịch nông nghiệp sẽ tiếp tục được phát huy khi mô hình này được phát triển theo hướng chuyên nghiệp, lấy nông nghiệp làm nền tảng, văn hóa làm bản sắc và người dân làm trung tâm. Đó không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị nông sản, mở rộng sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững mà còn tạo động lực để du lịch Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh trong xu hướng phát triển xanh và kinh tế trải nghiệm của thế giới.
