Hiệp hội doanh nghiệp trước yêu cầu hỗ trợ thực chất hơn cho hội viên

Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI phát biểu tại Hội nghị.

Kỳ vọng nhiều hơn vào vai trò hỗ trợ thực chất của các hiệp hội

Đây là nội dung được nhấn mạnh tại Hội nghị Hiệp hội Doanh nghiệp Toàn quốc 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức sáng 25/5/2026 tại Hà Nội.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Đức Phong, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho biết, trong giai đoạn 2024-2026, VCCI cùng các hiệp hội doanh nghiệp đã tham gia góp ý hàng nghìn văn bản liên quan đến chính sách pháp luật, thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh. Hoạt động tham vấn, phản biện đã góp phần thúc đẩy hoàn thiện thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực thuế, hải quan và đầu tư.

Theo ông Nguyễn Đức Phong, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đang mở ra không gian mới để cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội phát huy vai trò trong phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu mới, các hiệp hội cũng phải chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy hoạt động, nâng cao năng lực đại diện và phản ánh tiếng nói doanh nghiệp một cách thực chất hơn.

“Các hiệp hội không chỉ là nơi tập hợp hội viên mà cần trở thành cầu nối hiệu quả giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước”, ông Phong nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập ngày càng sâu rộng, các hiệp hội doanh nghiệp cần tham gia chủ động hơn vào quá trình cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy liên kết doanh nghiệp.

Theo Chủ tịch VCCI, chức năng của hiệp hội không chỉ dừng ở bảo vệ quyền lợi hội viên mà còn phải hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và tham gia xây dựng chính sách. Đặc biệt, vận động chính sách cần trở thành một trong những năng lực cốt lõi của các hiệp hội trong giai đoạn mới.

Hiện nay, cả nước có trên 700 hiệp hội doanh nghiệp và hiệp hội doanh nhân hoạt động từ cấp tỉnh trở lên; 100% địa phương đều có hội doanh nghiệp cấp tỉnh. Tuy nhiên, theo đánh giá của VCCI, chất lượng hoạt động giữa các hiệp hội vẫn còn chênh lệch đáng kể.

Ông Hoàng Văn Anh, Trưởng ban Công tác Hội viên VCCI cho biết, khảo sát gần đây cho thấy nguyên nhân lớn nhất khiến doanh nghiệp tham gia hiệp hội xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của chính doanh nghiệp, chiếm 40,9%. Tiếp theo là uy tín của hiệp hội với 28% và nhu cầu kết nối chuỗi giá trị, liên kết ngành nghề với 18,7%. Điều này cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang kỳ vọng ngày càng nhiều vào vai trò hỗ trợ thực chất của các hiệp hội, thay vì chỉ dừng ở các hoạt động mang tính hình thức.

Đại diện các doanh nghiệp, hiệp hội trao đổi ý kiến, đề xuất tại Hội nghị.

Chủ động kiến tạo thay vì phản ứng chính sách

Tại hội nghị, nhiều tham luận đã đưa ra các đề xuất đáng chú ý nhằm đổi mới mô hình hoạt động của hiệp hội doanh nghiệp. Bà Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Tập đoàn BRG, Quyền Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam cho rằng, các hiệp hội hiện nay vẫn thiếu sự liên kết đủ mạnh để tạo sức mạnh cộng hưởng cho cộng đồng doanh nghiệp. Việt Nam có thể nghiên cứu mô hình liên kết theo hướng “Keidanren Việt Nam” - mô hình liên đoàn doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn tại Nhật Bản, nhằm hình thành tiếng nói đủ mạnh trong phản biện chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển dài hạn.

Bên cạnh đó, bà cũng đề xuất xây dựng “Trung tâm tư duy kinh tế mới” để các hiệp hội tham gia sâu hơn vào nghiên cứu chính sách, dự báo xu hướng kinh tế, chuyển đổi số, AI và ESG, thay vì chỉ phản ứng khi chính sách đã được ban hành.

Một đề xuất khác được nhiều đại biểu quan tâm là xây dựng cơ chế đối thoại quốc gia trên nền tảng số giữa Chính phủ, bộ ngành và cộng đồng hiệp hội doanh nghiệp. Theo đó, hệ thống tiếp nhận và xử lý kiến nghị sẽ được số hóa để tăng tốc độ phản hồi và nâng cao tính minh bạch trong điều hành.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam cho rằng, các hiệp hội cần được tham gia sớm hơn vào quá trình xây dựng chính sách liên quan đến hạ tầng, vận tải và chuỗi cung ứng. Nếu chỉ tham gia ở giai đoạn góp ý cuối cùng, tiếng nói của doanh nghiệp sẽ khó phản ánh đầy đủ thực tiễn vận hành thị trường.

Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội nhìn nhận, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ hiện không chỉ thiếu vốn hay mặt bằng sản xuất mà còn thiếu cơ chế liên kết đủ mạnh để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước. Nếu các hiệp hội chỉ dừng ở kết nối giao lưu mà chưa hình thành được các nền tảng hợp tác thực chất, rất khó xây dựng hệ sinh thái “Make in Vietnam” bền vững.

Trao đổi tại hội nghị, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng nhiều hiệp hội hiện vẫn đang ở trạng thái “phản ứng” thay vì chủ động tham gia kiến tạo chính sách. Trong khi đó, chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội hiện đã được công khai cho cả nhiệm kỳ, tạo điều kiện để cộng đồng doanh nghiệp tham gia từ sớm vào quá trình góp ý thể chế.

Ông Phan Đức Hiếu đề xuất, VCCI nghiên cứu xây dựng “Sách trắng VCCI”, trong đó tập hợp các nhóm vấn đề doanh nghiệp kiến nghị hằng năm, đồng thời theo dõi tiến độ xử lý, nội dung đã được giải quyết hay còn tồn đọng. Đây sẽ là công cụ giúp thúc đẩy cải cách thể chế theo hướng liên tục và có tính giám sát thực chất hơn.

Ngoài ra, các hiệp hội cần thay đổi cách hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng “cầm tay chỉ việc”, thay vì chỉ dừng ở các lớp tập huấn phổ biến chính sách. Các hiệp hội có thể phối hợp với các tổ chức nghề nghiệp chuyên môn để hỗ trợ doanh nghiệp trực tiếp trong các hoạt động như chuẩn hóa báo cáo tài chính, kiểm toán, quản trị hay nâng cao năng lực tuân thủ...

Một nội dung khác được nhấn mạnh tại hội nghị là yêu cầu các hiệp hội phải hoạt động đúng bản chất của tổ chức xã hội - nghề nghiệp, theo hướng tự chủ, chuyên nghiệp và minh bạch hơn. Theo VCCI, nhiều hiệp hội hiện vẫn còn tâm lý phụ thuộc vào hỗ trợ về trụ sở, kinh phí hoặc cơ chế hành chính, khiến tổ chức hội thiếu động lực cạnh tranh và khó nâng cao chất lượng dịch vụ cho hội viên.

Do đó, VCCI kiến nghị sớm hoàn thiện khung pháp lý mới thay thế Nghị định số 126/2024/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hội, qua đó làm rõ cơ chế hoạt động, địa vị pháp lý và tiêu chí đánh giá hiệu quả đối với các hiệp hội doanh nghiệp. Đồng thời, cần xây dựng bộ tiêu chí năng lực để các hiệp hội đủ điều kiện có thể tham gia thực hiện dịch vụ công, nghiên cứu chính sách hoặc các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, quá trình phát triển của các hiệp hội doanh nghiệp luôn gắn liền với tiến trình đổi mới kinh tế, phát triển khu vực doanh nghiệp tư nhân và hội nhập quốc tế của Việt Nam. Trong bối cảnh mới, các hiệp hội cần tiếp tục đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao tính chuyên nghiệp và tăng cường liên kết để thực sự trở thành chỗ dựa của cộng đồng doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn trong giai đoạn tới.