Dữ liệu - tài sản chiến lược và bài toán bảo vệ trong kỷ nguyên số

Bảo vệ dữ liệu để bảo vệ động lực tăng trưởng số.

Bảo vệ nguồn lực của nền kinh tế số

Chia sẻ tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới”, Đại tá, TS. Nguyễn Văn Căn, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh nhấn mạnh, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, dữ liệu đang trở thành tài nguyên chiến lược, tác động trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước, hoạt động điều hành kinh tế cũng như khả năng bảo đảm an ninh quốc gia. Vì vậy, bất kỳ sự cố nào liên quan đến dữ liệu đều có thể kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với cả tổ chức và xã hội.

Đại tá Nguyễn Văn Căn cho rằng dữ liệu luôn tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Khi dữ liệu bị đánh cắp, bị chỉnh sửa hoặc bị phá hủy, các quyết định quản lý và vận hành có thể trở nên sai lệch. Đáng chú ý, trong môi trường số hiện nay, dữ liệu có khả năng lưu chuyển xuyên biên giới theo thời gian thực, dễ dàng kết hợp với nhiều công nghệ khác nhau để tạo ra giá trị mới. Chính đặc điểm này khiến dữ liệu vừa là nguồn lực phát triển, vừa có thể trở thành mục tiêu hoặc công cụ phục vụ các hoạt động cạnh tranh, thao túng và xung đột trên không gian mạng.

Đại tá, TS. Nguyễn Văn Căn, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật và Công nghệ An ninh.

Từ thực tiễn nghiên cứu, chuyên gia đã chỉ ra 6 nhóm rủi ro chính liên quan đến dữ liệu. Đầu tiên là rủi ro bảo mật với các hành vi tấn công mạng, xâm nhập trái phép hoặc đánh cắp dữ liệu. Tiếp theo là rủi ro pháp lý khi các tổ chức không tuân thủ quy định về thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu. Ngoài ra còn có rủi ro chiến lược do phụ thuộc vào nền tảng công nghệ và hạ tầng lưu trữ nước ngoài, làm suy giảm khả năng kiểm soát dữ liệu quan trọng của quốc gia.

Bên cạnh đó, các nguy cơ liên quan đến quyền riêng tư cá nhân, chất lượng dữ liệu và vận hành tự động cũng đang gia tăng. Khi dữ liệu đầu vào không chính xác hoặc bị thao túng, các hệ thống ứng dụng AI và các nền tảng số có thể đưa ra những quyết định sai lệch, gây tác động dây chuyền đến hoạt động quản lý và kinh doanh. Điều này cho thấy giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở số lượng mà còn phụ thuộc rất lớn vào tính chính xác, tính toàn vẹn và mức độ an toàn trong quá trình khai thác.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Căn, Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong quản trị dữ liệu. Tốc độ phát triển công nghệ nhanh hơn khả năng hoàn thiện hành lang pháp lý, trong khi nhu cầu đầu tư cho hạ tầng lưu trữ và xử lý dữ liệu ngày càng lớn. Cùng với đó là tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực dữ liệu và an ninh mạng, cũng như sự gia tăng của các cuộc tấn công mạng có mức độ tinh vi ngày càng cao. Đây là những yếu tố đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện và dài hạn.

Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu an toàn

Để giảm thiểu các nguy cơ, Đại tá Nguyễn Văn Căn đề xuất mô hình quản trị dữ liệu gồm năm lớp. Trong đó, lớp pháp lý đóng vai trò nền tảng để định hình các quy tắc quản lý và khai thác dữ liệu. Lớp tổ chức quản trị giúp phân loại rõ các nhóm dữ liệu theo mức độ quan trọng và phạm vi tiếp cận. Tiếp đó là lớp công nghệ với các giải pháp như mã hóa, xác thực, phân quyền truy cập và ứng dụng các công cụ bảo mật hiện đại nhằm bảo vệ hệ thống trước các nguy cơ xâm nhập.

Mô hình này còn bao gồm lớp giám sát, kiểm soát nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và xử lý sự cố kịp thời. Lớp cuối cùng là ứng dụng và phục hồi dữ liệu, bảo đảm hệ thống vẫn có thể vận hành liên tục khi xảy ra rủi ro. Theo Đại tá Nguyễn Văn Căn, quản trị dữ liệu hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ tài sản số quốc gia mà còn tạo nền tảng cho việc khai thác dữ liệu an toàn, phục vụ quá trình phát triển quốc gia số trong tương lai.

Ở góc nhìn rộng hơn, Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân nhận định dữ liệu đang trở thành một nguồn lực sản xuất mới của nền kinh tế hiện đại. Ông cho biết trong các văn kiện chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng, dữ liệu được xác định là nguồn lực chiến lược, gắn liền với mục tiêu phát triển quốc gia số và bảo vệ chủ quyền số. Điều này phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản trị khi dữ liệu được đặt ngang hàng với các nguồn lực phát triển quan trọng khác.

Theo Đại tá Tống Văn Khuông, dữ liệu có thể được xem như “biên giới số” của quốc gia. Mọi hành vi xâm nhập, chiếm đoạt hoặc thao túng dữ liệu quan trọng đều có nguy cơ ảnh hưởng đến chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Vì vậy, bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà cần trở thành trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân trong quá trình chuyển đổi số.

Đặc biệt, lĩnh vực giáo dục và đào tạo đang đứng trước nhiều thách thức mới khi quá trình số hóa diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Việc đưa giáo trình, học liệu và các công trình nghiên cứu khoa học lên môi trường số tạo điều kiện thuận lợi cho chia sẻ tri thức, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp bản quyền hoặc thu thập trái phép thông tin. Đối với các cơ sở đào tạo công an nhân dân, những rủi ro này càng trở nên nhạy cảm khi liên quan đến nhiều tài liệu chuyên ngành có giá trị đặc biệt.

Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, Đại tá, PGS.TS Tống Văn Khuông cho rằng con người vẫn là mắt xích dễ bị tổn thương nhất trong chuỗi bảo vệ dữ liệu. Thực tế cho thấy nhiều sự cố an ninh mạng xuất phát từ những thói quen tưởng chừng đơn giản như sử dụng mật khẩu yếu, chia sẻ thông tin tùy tiện hoặc thiếu cảnh giác trước các hình thức lừa đảo trực tuyến. Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng được thu thập và lưu trữ với quy mô lớn, việc nâng cao nhận thức bảo mật cho người dùng trở thành yêu cầu cấp thiết.