 |
| Quang cảnh phiên họp. |
Tăng quyền tự quyết cho chính quyền Thủ đô
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô; đồng thời bảo đảm thống nhất với Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.
Quan điểm xây dựng Luật đặt trọng tâm vào việc trao quyền mạnh hơn cho chính quyền Thủ đô thông qua phân cấp, phân quyền toàn diện, gắn với bảo đảm nguồn lực, cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Các chính sách được thiết kế theo hướng vượt trội, khả thi, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn như ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường, úng ngập cục bộ, an toàn thực phẩm và những bất cập trong huy động nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững của Thủ đô.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024 và được xây dựng theo cách tiếp cận mới: phân quyền triệt để, toàn diện cho thành phố, mở rộng không gian sáng tạo và trách nhiệm tự quyết của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Trong đó, dự thảo Luật sửa đổi một số nội dung quan trọng của Luật Thủ đô năm 2024, như khẳng định địa vị pháp lý và hiệu lực ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô; phân quyền, phân cấp toàn diện cho Thành phố trong các lĩnh vực tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, quy hoạch đô thị, tài nguyên, công nghệ số, liên kết vùng, y tế, văn hóa và an ninh trật tự nhằm thực hiện Nghị quyết số 15 của Bộ Chính trị về phân quyền toàn diện, triệt để cho TP. Hà Nội (trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo).
 |
| Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo tại phiên họp. |
Cụ thể, dự thảo Luật dự kiến giao 192 thẩm quyền cho chính quyền TP. Hà Nội, gồm 50 thẩm quyền đã được quy định tại Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258 của Quốc hội; 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa được quy định trước đó. Đồng thời, dự thảo không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính.
Bên cạnh đó, dự thảo luật bổ sung nhiều nội dung mới quan trọng như: nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền thành phố; thí điểm cơ chế, chính sách xử lý vi phạm và miễn trách nhiệm khi thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình; đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Dự thảo Luật bổ sung quy định Thành phố được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định để áp dụng tại Thành phố. Dự thảo cũng bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố; Quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới...
Dự thảo cũng lược bỏ các quy định mang tính định hướng, ít mang tính quy phạm hoặc quá chi tiết tại Luật Thủ đô năm 2024 cũng như các quy định đã được các luật khác điều chỉnh.
Làm rõ cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực
Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề đặt ra đối với Thủ đô.
Ủy ban nhất trí với định hướng phân quyền mạnh hơn cho Hà Nội trên nhiều lĩnh vực nhằm phát huy vai trò chủ động của chính quyền thành phố trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Dự thảo Luật cũng thể hiện 3 nhóm định hướng lớn gồm: hoàn thiện thể chế đặc thù, tổ chức không gian phát triển hiện đại và bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết vùng.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu báo cáo thẩm tra. |
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục ban hành các văn bản có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên để bảo đảm công khai, minh bạch.
Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ bổ sung một số nguyên tắc cần được bảo đảm khi ban hành nghị quyết thí điểm như: thực hiện tham vấn các cơ quan trung ương, có cơ chế điều chỉnh, gia hạn hoặc chấm dứt thí điểm và nghiên cứu áp dụng cơ chế “tự chấm dứt” sau thời hạn nhất định nếu không được đánh giá là hiệu quả.
Bên cạnh các nội dung trên, cơ quan thẩm tra cho rằng cần làm rõ mục tiêu, phạm vi và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, nhất là trong quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường. Ủy ban cũng đề nghị đánh giá kỹ tác động ngân sách, hoàn thiện cơ chế tài chính, đất đai và liên kết vùng để bảo đảm tính khả thi và ổn định lâu dài của chính sách.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm, thời hạn và nội dung báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình trong quá trình thi hành pháp luật; làm rõ căn cứ đình chỉ, bãi bỏ văn bản và thiết kế cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm pháp lý theo hướng có thể kiểm chứng và tránh bị lợi dụng; tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp để bảo đảm tính liên tục của chính sách và tách bạch rõ với các cơ chế, chính sách đặc thù.
