Đổi mới chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài để hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết số 10-NQ/TW

Đẩy mạnh triển khai chiến lược thu hút FDI theo định hướng đổi mới thu hút đầu tư nước ngoài (ĐTNN) để tiếp nhận hiệu quả dòng vốn thế hệ mới.

Nền tảng thuận lợi cho thu hút FDI

Trong bối cảnh dòng vốn FDI toàn cầu có xu hướng chững lại và sụt giảm tại nhiều quốc gia thì Việt Nam vẫn là điểm đến đầu tư hấp dẫn nhờ chiến lược thu hút FDI phù hợp, kinh tế - chính trị ổn định và môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi. Trong 7 năm liên tiếp, Việt Nam nằm trong top 3 quốc gia thu hút vốn đầu tư FDI nhiều nhất khu vực ASEAN (sau Singapore và Indonesia).

Số liệu thống kê của Cục Đầu tư nước ngoài cho thấy trong 5 tháng đầu năm 2026, bức tranh thu hút FDI của Việt Nam tiếp tục đạt kết quả tích cực với tổng vốn đầu tư đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần, mua phần vốn góp (GVMCP) của nhà ĐTNN đạt trên 24,8 tỷ USD, tăng 34,9% so với cùng kỳ. Vốn thực hiện của dự án đầu tư nước ngoài ước đạt trên 9,7 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, Việt Nam đã và đang thu hút được nhiều dự án quy mô lớn trong các ngành công nghiệp điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; qua đó góp phần nâng cao mặt bằng trình độ công nghệ trong nước cũng như tạo tiền đề thu hút các dự án vào các ngành công nghệ cao trong tương lai. Bên cạnh đó, sự hiện diện của các tập đoàn lớn tại Việt Nam đã góp phần hình thành hệ sinh thái sản xuất hiện đại, các ngành công nghiệp chủ lực và chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Khu vực FDI đã thúc đẩy doanh nghiệp trong nước nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và áp dụng quản trị hiện đại. Đây cũng chính là yếu tố then chốt giúp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngoài ra, xét về cơ cấu đối tác đầu tư cho thấy Việt Nam đang thụ hưởng đồng thời cả hai xu hướng lớn: (i) làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc và (ii) sự tái cơ cấu đầu tư trong nội khối ASEAN. Đây là nền tảng thuận lợi để duy trì đà tăng trưởng FDI trong các giai đoạn tiếp theo.

Những vấn đề đặt ra về chuyển dịch định hướng thu hút FDI thế hệ mới

Bên cạnh những kết quả tích cực, theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài, dòng vốn ĐTNN vào Việt Nam thời gian qua tăng mạnh về số lượng nhưng chưa tương xứng về chất lượng. Dù Việt Nam liên tục nằm trong nhóm thu hút FDI hàng đầu nhưng phần lớn các dự án tập trung vào các lĩnh vực gia công, lắp ráp; tỷ lệ dự án công nghệ cao, quy mô lớn, có tác động lan tỏa và liên kết với khu vực doanh nghiệp trong nước còn khiêm tốn so với mục tiêu, kỳ vọng; dẫn đến mức đóng góp thực chất của khu vực này vào GDP còn chưa tương xứng.

Một điểm đáng quan tâm trong bức tranh thu hút ĐTNN của Việt Nam gần đây là tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu lại có xu hướng giảm, từ 35% năm 2009 xuống còn 18% năm 2023. Tỷ lệ nội địa hóa bình quân chỉ đạt khoảng 20-25%, thấp hơn so với các nước trong khu vực ASEAN như Thái Lan và Malaysia (khoảng 40%). Mức độ lan tỏa công nghệ từ doanh nghiệp FDI sang các doanh nghiệp trong nước vẫn ở mức thấp và chậm cải thiện qua các năm, phần lớn là chuyển giao nội bộ giữa công ty mẹ và chi nhánh tại Việt Nam. Đây vẫn là những điểm yếu cố hữu trong hoạt động thu hút ĐTNN, làm giảm tác động tối ưu hóa các đóng góp của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vào nền kinh tế nói chung.

Theo các chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước “kỷ nguyên mới vươn mình”, với quyết tâm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, xây dựng bộ máy quản lý tinh gọn; khai thác hiệu quả các nguồn lực, trong đó có nguồn vốn ĐTNN để tăng tốc, bứt phá, đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới. Vì vậy, đây là thời điểm Việt Nam cần nhanh chóng, quyết liệt và có những quyết sách lớn khắc phục những hạn chế nhằm chuyển dịch sang thu hút dòng vốn ĐTNN thế hệ mới.

Tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp theo định hướng đổi mới thu hút ĐTNN

Xét về bối cảnh khu vực và thế giới, hiện nay, xu hướng bảo hộ thương mại và công nghệ nổi lên ngày càng mạnh mẽ làm suy giảm dòng vốn đầu tư toàn cầu. Bên cạnh đó, các yếu tố rủi ro, bất ổn địa chính trị trên thế giới và khu vực và cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn dẫn đến dòng vốn FDI ngày càng tập trung vào các quốc gia có liên kết địa chính trị, các nước đồng minh hoặc quay về lại chính quốc.

Trong điều kiện này, theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài Bộ Tài chính, bức tranh đầu tư nước ngoài có một số xu hướng chính đáng chú ý.

Trước hết, xu hướng phân mảng dòng vốn đầu tư theo hướng hình thành các hệ sinh thái ở quy mô khu vực (như khu vực ASEAN, khu vực Bắc Mỹ...) ngày càng rõ nét. Các tập đoàn lớn tiếp tục đa dạng hóa nhà cung cấp, chuỗi cung ứng, dịch chuyển một phần sản xuất ra khỏi Trung Quốc theo mô hình “Trung Quốc+1”. Trong bối cảnh đó, Châu Á vẫn là nhóm tiếp nhận dòng vốn ĐTNN lớn nhất với khối ASEAN là điểm sáng liên tục tăng trưởng trong thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là địa điểm đầu tư tốt, có nhiều điều kiện, lợi thế để tận dụng nguồn cung nguyên liệu, linh kiện từ Trung Quốc, dễ gắn kết thành chuỗi cung ứng để xuất khẩu đi các nước.

Hiện nay, dòng vốn ĐTNN thế hệ mới dần chuyển sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng như công nghệ cao, công nghệ lõi (điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, R&D), kinh tế số, các ngành cơ sở hạ tầng số (ICT), trung tâm dữ liệu, dịch vụ số, công nghệ tài chính (fintech)... bùng nổ với mức tăng trưởng đạt 107% trong năm 2024.

Cùng với đó, đầu tư xanh và năng lượng mới (hydrogen, LNG) cùng với sự ra đời của các quy định mới (thuế tối thiểu toàn cầu, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU và các tiêu chí phát triển bền vững ESG) đã thay đổi “luật chơi” trong cạnh tranh thu hút ĐTNN, làm các ưu đãi truyền thống mất tác dụng; thay vào đó là yêu cầu về năng lực làm chủ công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hạ tầng hiện đại, thể chế ổn định, minh bạch, có tính dự báo cao.

Trong bối cảnh này, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã dự báo tình hình, xu hướng dòng vốn đầu tư thế hệ mới và yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới, đồng thời đề ra loạt nhóm giải pháp trên cơ sở kế thừa các chính sách đang được triển khai hiệu quả và bổ sung chính sách mới đúng, trúng, khả thi; thể hiện tinh thần đổi mới, đột phá, cải cách mạnh mẽ, bảo đảm bám sát chủ trương, định hướng lớn của Đảng về phát triển kinh tế.

Để triển khai hiệu quả Nghị quyết, Cục Đầu tư nước ngoài nhấn mạnh cần tập trung triển khai các chiến lược thu hút vốn ĐTNN trên cơ sở hiện thực hóa loạt nhóm giải pháp đã được đề ra, trong đó đặc biệt chú trọng các giải pháp về xúc tiến đầu tư, hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đổi mới định hướng thu hút để có những chiến lược phù hợp theo từng ngành và địa bàn, địa phương.

Theo đó, đối với việc hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh hoàn thiện đồng bộ, thống nhất hệ thống pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo cao, đồng thời đổi mới cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, chuyển dần từ ưu đãi truyền thống sang cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động của dự án; Hình thành cơ chế lựa chọn, hỗ trợ, quản lý nhà đầu tư chiến lược; xác định một số nhóm lĩnh vực, công nghệ chiến lược ưu tiên thu hút trong từng giai đoạn và có danh mục mở được rà soát, cập nhật định kỳ đối với các lĩnh vực công nghệ, công nghiệp, dịch vụ mới nổi có lợi thế so sánh, lợi thế vị trí và khả năng lan toả cao.

Áp dụng quy trình thủ tục đầu tư đặc biệt và cơ chế ưu đãi cho các dự án công nghệ chiến lược có quy mô lớn, tác động liên vùng, có tiềm năng dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, dự án công nghệ cao có cam kết chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam. Rà soát, mở rộng việc tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài theo lộ trình phù hợp trên cơ sở đánh giá đầy đủ, toàn diện các tác động, bảo đảm công khai, minh bạch, áp dụng thống nhất, không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư.

Về đổi mới định hướng thu hút đầu tư nước ngoài theo ngành, lĩnh vực, địa bàn, cùng với việc xác định rõ những lĩnh vực cốt lõi cần ưu tiên thu hút ĐTNN, xây dựng chiến lược ưu tiên thu hút các dự án, nhà đầu tư có công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, cam kết triển khai các hoạt động nghiên cứu, thiết kế, hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu.

Tập trung phát triển một số vùng động lực, hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành và các không gian phát triển mới gắn với lợi thế vị trí, đầu mối giao thông, logistics, hạ tầng số, năng lượng, đô thị lớn và liên kết vùng để thu hút đầu tư nước ngoài thế hệ mới. Đối với các địa phương còn khó khăn, Cục Đầu tư nước ngoài lưu ý việc thu hút đầu tư phải phù hợp với điều kiện thực tế, có lộ trình nâng dần chất lượng, không hình thành mặt bằng ưu đãi thấp để cạnh tranh thu hút đầu tư.