Nghị quyết số 10-NQ/TW mở đường cho giai đoạn phát triển FDI chất lượng cao

TS. Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài.

Phóng viên: Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo ông, đối với chiến lược thu hút FDI của Việt Nam, việc ban hành nghị quyết vào thời điểm hiện nay có ý nghĩa như thế nào?

TS. Phan Hữu Thắng: Tôi cho rằng Nghị quyết số 10 có ý nghĩa hết sức quan trọng và mang tầm chiến lược đối với quá trình phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Sau gần bốn thập kỷ mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về tăng trưởng kinh tế, hội nhập quốc tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo việc làm. Khu vực FDI hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng và xuất khẩu.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã có nhiều thay đổi. Việt Nam đang bước vào giai đoạn xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Trong khi đó, phương thức thu hút FDI truyền thống đã bộc lộ một số hạn chế như chất lượng FDI chưa đồng đều, liên kết với doanh nghiệp trong nước còn yếu, chuyển giao công nghệ chưa đạt kỳ vọng.

Vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10 không chỉ thể hiện sự nhất quán về chủ trương phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài mà còn định hướng xây dựng mô hình FDI thế hệ mới của Việt Nam đến năm 2045.

Điểm quan trọng nhất là mục tiêu thu hút đầu tư trong thời gian tới không còn đơn thuần là thu hút nhiều vốn hơn mà là thu hút công nghệ cao hơn, tạo giá trị gia tăng lớn hơn và đóng góp sâu hơn vào quá trình hiện đại hóa đất nước.

Phóng viên: Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu ngày càng gay gắt, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của AI, bán dẫn, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đâu là những thách thức lớn nhất đối với việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 10-NQ/TW?

TS. Phan Hữu Thắng: Trước hết phải nhìn nhận rằng thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu rộng với sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển dịch năng lượng.

Song song với đó, các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng đa dạng hóa địa điểm đầu tư, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và ưu tiên những quốc gia có môi trường chính trị ổn định, nguồn nhân lực chất lượng cao cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển. Đây vừa là cơ hội vừa là thách thức đối với Việt Nam.

Nghị quyết số 10 có ý nghĩa hết sức quan trọng và mang tầm chiến lược đối với quá trình phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam. Ảnh: Internet

Ở trong nước, chúng ta đang đặt mục tiêu trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2035 và nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn sang mô hình tăng trưởng dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.

Trong quá trình chuyển đổi đó, FDI tiếp tục giữ vai trò rất quan trọng, không chỉ là nguồn vốn mà còn là kênh tiếp nhận công nghệ, kinh nghiệm quản trị hiện đại và góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Vấn đề đặt ra là Việt Nam phải nâng cao năng lực cạnh tranh để không chỉ thu hút được dòng vốn đầu tư mà còn phải trở thành điểm đến của các dự án công nghệ cao, trung tâm nghiên cứu phát triển, đổi mới sáng tạo và sản xuất tiên tiến trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phóng viên: Nhìn lại gần 40 năm thu hút FDI, theo ông, những tồn tại và hạn chế nào cần được tập trung giải quyết để khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài thực sự trở thành động lực tăng trưởng chất lượng cao?

TS. Phan Hữu Thắng: Theo tôi, có bốn vấn đề lớn cần được tập trung xử lý trong giai đoạn tới.

Thứ nhất, chất lượng FDI vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Hiện nay vẫn còn không ít dự án sử dụng công nghệ ở mức trung bình, giá trị gia tăng thấp và chủ yếu thực hiện gia công, lắp ráp.

Thứ hai, liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Khoảng cách công nghệ giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp nước ngoài vẫn khá lớn, trong khi phần lớn doanh nghiệp trong nước là doanh nghiệp nhỏ và vừa nên khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia.

Thứ ba, hiệu ứng lan tỏa công nghệ từ khu vực FDI sang khu vực doanh nghiệp trong nước còn chậm. Việc chuyển giao công nghệ chưa đạt được như kỳ vọng, dẫn đến tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành vẫn ở mức thấp.

Thứ tư, yêu cầu phát triển bền vững ngày càng trở nên cấp thiết. Trong quá trình thu hút đầu tư, cần đặc biệt quan tâm đến các yếu tố môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên thiên nhiên.

Nghị quyết số 10 đã xác định rất rõ định hướng phát triển trong thời gian tới là thu hút FDI có chọn lọc, lấy chất lượng làm tiêu chí hàng đầu, gắn FDI với đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa quốc gia và nhà đầu tư.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm thu hút đầu tư, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển và sản xuất công nghệ cao hàng đầu châu Á, đồng thời là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phóng viên: Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt ra nhiều mục tiêu tham vọng đến năm 2030 và 2045. Theo ông, đâu là yếu tố mang tính quyết định để hiện thực hóa những mục tiêu này?

TS. Phan Hữu Thắng: Theo tôi, yếu tố quyết định nhất chính là nguồn nhân lực chất lượng cao.

Từ thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia có thể thấy con người luôn là yếu tố quyết định mọi thành công. Đối với Việt Nam, đây cũng là điểm nghẽn lớn nhất trong việc thu hút các dự án FDI công nghệ cao hiện nay.

Nếu muốn đón được các dòng vốn đầu tư trong lĩnh vực bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, công nghệ xanh hay các ngành công nghệ chiến lược khác, chúng ta phải có nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu của nhà đầu tư.

Tôi cho rằng Việt Nam cần sớm triển khai một chiến lược quốc gia về nguồn nhân lực FDI giai đoạn 2026-2045 với trọng tâm là đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia AI, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia công nghệ xanh và đội ngũ quản trị quốc tế.

Tuy nhiên, nguồn nhân lực chỉ là một trong ba đột phá chiến lược cần được đặt ở vị trí trung tâm. Bên cạnh đó, Việt Nam cần nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tôi cho rằng thành công của Nghị quyết số 10 sẽ không được đo bằng số lượng vốn FDI thu hút được mà bằng trình độ công nghệ đạt được, năng suất lao động được nâng cao, năng lực của doanh nghiệp Việt Nam được cải thiện, chất lượng nguồn nhân lực được phát triển và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu được nâng lên.

Nói cách khác, trọng tâm của giai đoạn tới không còn là “thu hút thêm vốn FDI”, mà là “nâng cấp chất lượng FDI và nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế Việt Nam”. Đây chính là con đường để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!