Chuyển đổi xanh cần thêm động lực để tăng tốc

Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn

Tại hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?” do Báo Thanh Niên tổ chức sáng ngày 26/6, các chuyên gia cho rằng, đối với cộng đồng doanh nghiệp, chuyển đổi xanh hiện không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để tiếp cận nguồn vốn, giữ đơn hàng và mở rộng thị trường.

Áp lực này xuất phát từ việc nhiều quốc gia liên tục siết chặt các hàng rào kỹ thuật về môi trường, trong khi cơ chế định giá carbon đã được Liên minh châu Âu (EU) áp dụng từ năm 2026. Việt Nam cũng đã cam kết đưa phát thải ròng về mức 0 vào năm 2050. Trong nước, các tiêu chuẩn phát thải, cơ chế định giá các-bon đang từng bước được xây dựng, cùng với sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng.

Theo đó, thế hệ người tiêu dùng hiện đại, đặc biệt là giới trẻ, ngày càng quan tâm đến các sản phẩm an toàn cho sức khỏe, thân thiện với môi trường. Điều này tạo áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp thay đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh và bền vững.

Tuy nhiên, trên thực tế, quá trình chuyển đổi xanh đang có dấu hiệu chậm lại ở nhiều lĩnh vực. Giao thông - một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất - vẫn chưa đạt được tiến độ chuyển đổi sang xe điện như kỳ vọng tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch cũng gặp nhiều khó khăn.

Sau hơn 1 năm cơ chế mua bán điện trực tiếp được ban hành, mới chỉ có hợp đồng đầu tiên được ký kết. Điện mặt trời mái nhà vẫn còn nhiều vướng mắc trong khi nhu cầu sử dụng điện xanh và nguy cơ thiếu điện ngày càng cấp thiết. Bên cạnh đó, tỷ lệ tín dụng xanh vẫn còn rất thấp so với nhu cầu thực tế, khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn để đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

Đại diện doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi xanh tại hội thảo. Ảnh: T.H

Ông Phạm Viết Thạch, Phó trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho rằng chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu nhưng phải được triển khai đồng thời với nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và đáp ứng nhu cầu điện cho phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Thạch, nhu cầu điện của Việt Nam đang tăng rất nhanh. Trong các đợt nắng nóng vừa qua, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 52.000 MW, tiệm cận giới hạn vận hành. Trong bối cảnh đó, EVN đã nỗ lực bảo đảm cung ứng điện an toàn, liên tục, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của nền kinh tế và đời sống người dân.

Để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững, EVN đang triển khai nhiều giải pháp theo định hướng của Đảng và Chính phủ, trong đó tập trung phát triển các nguồn điện phát thải thấp, hiện đại hóa hệ thống điện, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai các dự án điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân và hệ thống lưu trữ năng lượng trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, EVN đang xây dựng kế hoạch chuyển đổi năng lượng của Tập đoàn đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Nhiều giải pháp đang được nghiên cứu như chuyển đổi nhiên liệu tại các nhà máy nhiệt điện sang sinh khối (biomass), amoniac hoặc các nhiên liệu phát thải thấp hơn, trước mắt triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2030 để làm cơ sở nhân rộng.

Song song với phát triển nguồn điện mới, EVN tiếp tục đầu tư nâng cấp lưới điện, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, bảo đảm hệ thống điện hoạt động an toàn, ổn định và đáp ứng nhu cầu tăng trưởng phụ tải.

Điện mặt trời mái nhà được kỳ vọng tạo động lực mới

Theo ông Phạm Viết Thạch, trong bối cảnh việc phát triển các nguồn điện mới cần nhiều thời gian, vốn đầu tư và thủ tục, sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp có thể triển khai ngay và mang lại hiệu quả tức thời.

Ông nhấn mạnh, mỗi kWh điện được tiết kiệm không chỉ giúp khách hàng giảm chi phí mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện mới. Đồng thời, khi phần lớn nguồn điện hiện nay vẫn sử dụng nhiên liệu hóa thạch như than, dầu và khí, việc tiết kiệm điện cũng đồng nghĩa với giảm tiêu thụ nhiên liệu, giảm phát thải khí nhà kính và góp phần thực hiện mục tiêu chuyển đổi xanh.

Ở góc độ khác, ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho rằng quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông, công nghiệp và nhiều lĩnh vực khác đều hướng đến thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện. Vì vậy, vấn đề đặt ra là nguồn điện sẽ được cung cấp từ đâu.

Theo ông Hoan, giải pháp căn cơ là phát triển các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là năng lượng tái tạo. Đây vừa là giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng, vừa góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải. Đối với EVNSPC, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là một trong những giải pháp trọng tâm.

Ông cho biết khu vực phía Nam có lợi thế lớn với khoảng 2.000-2.600 giờ nắng mỗi năm, mức bức xạ mặt trời thuộc nhóm cao nhất cả nước. Nhờ đó, đây luôn là khu vực phát triển điện mặt trời mái nhà mạnh nhất, cả trong giai đoạn áp dụng giá FIT (biểu giá điện hỗ trợ) cũng như sau khi Chính phủ ban hành các quy định về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo tính toán của EVNSPC, nếu kết hợp hệ thống điện mặt trời mái nhà với bộ lưu trữ có dung lượng phù hợp thì thời gian hoàn vốn bình quân chỉ khoảng 4-6 năm, ngay cả khi không có cơ chế hỗ trợ về giá. Điều này cho thấy điện mặt trời mái nhà mang lại hiệu quả kinh tế trực tiếp cho người dân và doanh nghiệp thông qua việc giảm chi phí mua điện từ lưới.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn có điều kiện đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn ESG, các yêu cầu phát triển xanh từ đối tác quốc tế, đồng thời góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải.

Điện mặt trời mái nhà

Ở góc độ quốc gia, phát triển điện mặt trời mái nhà cũng góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng. Theo ông Hoan, EVNSPC đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để hỗ trợ phát triển lĩnh vực này. Toàn bộ quy trình, thủ tục đấu nối được công khai, minh bạch, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn tối đa. Đối với các khách hàng đã lắp đặt điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn sau khi cơ chế FIT kết thúc nhưng trước khi các chính sách mới được ban hành, EVNSPC chủ động hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ pháp lý theo quy định chuyển tiếp của Chính phủ.

Đến nay, khu vực miền Nam đã phát triển khoảng 4.500 MWp điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn giá FIT và gần 500 MWp theo cơ chế tự sản xuất, tự tiêu thụ, nâng tổng công suất lên khoảng 5.000 MWp, đóng góp đáng kể cho hệ thống điện. Riêng gần 500 MWp điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ hiện đã đóng góp hơn 1% sản lượng điện thương phẩm của khu vực, cho thấy hiệu quả rõ rệt của chính sách.

Đối với mục tiêu phát triển điện mặt trời mái nhà cho hộ gia đình và cơ quan hành chính, ông Bùi Quốc Hoan cho rằng ngoài các chính sách hỗ trợ tài chính, cần nghiên cứu thêm những cơ chế khuyến khích mạnh hơn hoặc có tính bắt buộc phù hợp. Theo ông, Việt Nam có thể nghiên cứu áp dụng các mô hình phù hợp, kết hợp với chính sách tín dụng ưu đãi để hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn đầu tư, qua đó tạo thêm động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.