Tài chính khí hậu và vị thế quốc gia trong chuyển đổi xanh

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành điểm đến quan trọng của các dòng vốn tài chính khí hậu toàn cầu. Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), riêng năm 2025, tổ chức này đã cam kết khoảng 13,5 tỷ USD tài chính khí hậu từ nguồn vốn của mình, chiếm hơn 50% tổng cam kết tài chính hàng năm, đồng thời huy động thêm khoảng 1,2 tỷ USD từ các nguồn bên ngoài cho các dự án thích ứng và giảm phát thải tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ở cấp độ toàn cầu, hệ thống các ngân hàng phát triển đa phương (MDBs) cũng ghi nhận mức tài chính khí hậu kỷ lục, đạt khoảng 137 tỷ USD trong năm 2024, tập trung vào các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi. Trong đó, phần lớn dòng vốn hướng vào năng lượng sạch, hạ tầng thích ứng khí hậu, giao thông xanh và bảo vệ hệ sinh thái. Dòng vốn này tiếp tục là nền tảng quan trọng để Việt Nam mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chuyển đổi năng lượng, đô thị các-bon thấp và nông nghiệp thích ứng khí hậu.

Khởi động Dự án Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh.

Tại Việt Nam, hợp tác với các đối tác như Ngân hàng Thế giới (WB), ADB, JICA, AFD và Quỹ Khí hậu xanh (GCF) đang đóng vai trò then chốt trong việc hình thành các dự án quy mô lớn về môi trường và khí hậu. Các nguồn vốn ODA và vay ưu đãi cho Việt Nam giai đoạn gần đây duy trì khoảng 800 triệu đến 1 tỷ USD mỗi năm, tập trung vào hạ tầng môi trường, năng lượng sạch và thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là nguồn lực quan trọng giúp Việt Nam triển khai các dự án mang tính chuyển đổi, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và đô thị xanh.

Một điểm nhấn đáng chú ý là sự gia tăng tham gia của khu vực tài chính trong nước vào chuỗi tài chính khí hậu toàn cầu. Một số ngân hàng thương mại lớn của Việt Nam đã bắt đầu tham gia cơ chế tài trợ của Quỹ Khí hậu xanh (GCF) và hợp tác với các tổ chức quốc tế để phát triển tín dụng xanh, trái phiếu xanh và tài chính bền vững. Việc một số định chế tài chính trong nước được GCF công nhận là đối tác thực hiện dự án cho thấy mức độ hội nhập ngày càng sâu của hệ thống tài chính Việt Nam vào mạng lưới tài chính khí hậu toàn cầu.

Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để chuyển hóa hiệu quả các dòng vốn quốc tế thành tác động thực chất trong nước. Nhiều chuyên gia cho rằng, cơ chế phối hợp giữa vốn ODA, vốn tư nhân và ngân sách trong nước vẫn còn phân tán; trong khi đó, danh mục dự án “xanh hóa” chưa đủ chuẩn hóa theo tiêu chí quốc tế, làm hạn chế khả năng thu hút vốn quy mô lớn từ các quỹ khí hậu toàn cầu.

Bên cạnh đó, yêu cầu minh bạch tài chính, đo lường giảm phát thải và đánh giá tác động môi trường đang ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong tiếp cận vốn quốc tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về tài chính khí hậu, thị trường carbon, cũng như hệ thống MRV (đo lường – báo cáo – thẩm định) để nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Trong dài hạn, việc xây dựng hình ảnh quốc gia có trách nhiệm về môi trường không chỉ dựa trên cam kết giảm phát thải, mà còn phụ thuộc vào năng lực huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả tài chính khí hậu. Khi các dòng vốn quốc tế được kết nối đồng bộ với chiến lược phát triển trong nước, Việt Nam không chỉ nâng cao uy tín trên trường quốc tế mà còn tạo nền tảng tài chính quan trọng cho quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế các-bon thấp và phát triển bền vững.