Chênh lệch thu – chi có thể vượt 4.000 tỷ đồng/năm, đề xuất đưa tỷ lệ trích quỹ bảo hiểm tiền gửi xuống 10%

Ảnh minh hoạ. ST

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến góp ý nhằm hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định chế độ tài chính của tổ chức bảo hiểm tiền gửi, thay thế Thông tư số 312/2016/TT-BTC, nhằm triển khai thi hành Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 có hiệu lực từ ngày 1/5/2026.

Điểm đáng chú ý nhất trong dự thảo là đề xuất giảm mạnh tỷ lệ trích Quỹ đầu tư phát triển xuống còn 10% chênh lệch thu – chi trong bối cảnh cách xác định thu nhập thay đổi có thể khiến con số chênh lệch tăng lên hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm.

Theo dự thảo Tờ trình của Vụ Các định chế tài chính, việc ban hành Thông tư mới là yêu cầu bắt buộc để cụ thể hóa quy định tại Điều 30 của Luật, trong đó giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về chế độ tài chính, hạch toán, kế toán và tỷ lệ phân phối chênh lệch thu – chi của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.

So với cơ chế hiện hành, dự thảo lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là bước tái thiết khung tài chính theo hướng đồng bộ với mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Điểm thay đổi có tác động lớn nhất nằm ở cách xác định thu nhập và chênh lệch thu – chi. Trước đây, theo Thông tư số 312/2016/TT-BTC, cơ cấu thu gồm thu hoạt động tài chính, thu hoạt động nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi và thu hoạt động khác.

Trong đó, thu hoạt động tài chính bao gồm khoản trích một phần từ nguồn thu đầu tư vốn tạm thời nhàn rỗi, mức trích hằng năm khoảng 18–20%. Với cách tính này, giai đoạn 2023–2025, chênh lệch thu – chi của tổ chức bảo hiểm tiền gửi chỉ ở mức hơn 300 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 đã thay đổi cơ cấu thu theo hướng gồm: thu hoạt động nghiệp vụ, thu hoạt động đầu tư và thu từ hoạt động khác; đồng thời không còn quy định mức trích hằng năm từ nguồn đầu tư vốn tạm thời nhàn rỗi vào thu nhập. Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, với cách xác định mới, chênh lệch thu – chi có thể tăng lên khoảng hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm, cao gấp nhiều lần so với trước đây.

Chính vì vậy, nếu giữ nguyên tỷ lệ trích Quỹ đầu tư phát triển tối đa 30% như quy định cũ, quy mô quỹ sẽ tăng rất nhanh và có thể vượt quá nhu cầu thực tế. Trên cơ sở đó, Vụ Các định chế tài chính đề xuất mức trích Quỹ đầu tư phát triển chỉ còn 10% chênh lệch thu – chi, đồng thời bổ sung quy định giới hạn mức tối đa của quỹ này không vượt quá vốn điều lệ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi. Hiện vốn điều lệ của tổ chức này ở mức 5.281 tỷ đồng.

Một điểm mới quan trọng khác là lần đầu bổ sung Quỹ dự phòng tài chính theo quy định của Luật mới. Căn cứ quy mô tài sản của tổ chức bảo hiểm tiền gửi đến 31/12/2025 đạt 144.556 tỷ đồng, cơ quan soạn thảo đề xuất mức trích 5% chênh lệch thu – chi vào Quỹ dự phòng tài chính, với mức tối đa không vượt quá 20% vốn điều lệ.

Về thu nhập, dự thảo bỏ quy định về “thu hoạt động tài chính” như trước đây, đồng thời bổ sung vào thu từ hoạt động khác hai khoản: thu từ cho vay đặc biệt từ quỹ dự phòng nghiệp vụ và thu lãi từ trái phiếu dài hạn của tổ chức tín dụng nhận chuyển giao bắt buộc theo quyết định của Ngân hàng Nhà nước. Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm thống nhất với cấu trúc thu được quy định tại Luật.

Về chi phí, cơ cấu chi được kết cấu lại theo đúng khung của Luật mới, gồm: chi hoạt động nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi; chi hoạt động đầu tư; chi cho người quản lý, điều hành, nhân viên; chi hoạt động quản lý; chi dự phòng rủi ro và chi phí khác. Khoản “chi hoạt động đầu tư” được bổ sung để phản ánh đầy đủ thực tế hoạt động của tổ chức bảo hiểm tiền gửi trong giai đoạn tới.

Dự thảo cũng sửa đổi cơ chế trích lập quỹ khen thưởng, phúc lợi theo hướng đồng bộ với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ theo Nghị định 366/2025/NĐ-CP. Theo đó, doanh nghiệp xếp loại B được trích tối đa 2 tháng lương thực hiện cho hai quỹ này, thay vì 1,5 tháng như trước.

Đồng thời, dự thảo bỏ Quỹ thưởng người quản lý, phù hợp với quy định tại Nghị định 248/2025/NĐ-CP về chế độ tiền lương, thù lao, tiền thưởng của người đại diện chủ sở hữu và kiểm soát viên trong doanh nghiệp nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Thông tư không phát sinh thủ tục hành chính mới, không yêu cầu bổ sung nhân lực hay nguồn lực tài chính để triển khai. Văn bản cũng không có nội dung phân quyền, phân cấp mới, đồng thời khuyến khích thực hiện chế độ báo cáo điện tử qua Hệ thống thông tin báo cáo ngành Tài chính, phù hợp định hướng chuyển đổi số.

Dự kiến Thông tư sẽ được ban hành trong tháng 3/2026 và có hiệu lực ngay sau khi ký, nhằm đảm bảo mục đích thể chế hóa và cụ thể hóa quy định của Luật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để tổ chức bảo hiểm tiền gửi thực hiện; nâng cao năng lực quản trị rủi ro nội tại, đảm bảo sự an toàn, lành mạnh về tài chính của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.