TP. Hồ Chí Minh đề xuất 5 trường hợp ngân sách Thành phố chi bồi thường

Dự thảo Nghị quyết của HĐND TP. Hồ Chí Minh nhằm tạo ra cơ chế tài chính đột phá, gỡ nút thắt thực tế trong quản lý tài chính công. Ảnh: T.H

Gỡ nút thắt trong điều hành ngân sách

UBND TP. Hồ Chí Minh đang tổ chức lấy ý kiến góp ý của cá nhân, tổ chức trên Cổng Thông tin điện tử Thành phố đối với dự thảo Nghị quyết của HĐND Thành phố quy định việc sử dụng ngân sách Thành phố để thực hiện trách nhiệm chi trả, bồi thường của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền thuộc phạm vi quản lý của Thành phố cho tổ chức, cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền.

Đây là những trường hợp không thuộc phạm vi thực hiện theo quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trên địa bàn Thành phố.

Theo Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, sau khi hợp nhất 3 địa phương và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025, Thành phố tiếp nhận khối lượng lớn các bản án, quyết định hành chính có hiệu lực kéo dài từ các huyện cũ bàn giao.

Nhiều phán quyết phát sinh chi phí bồi thường giải phóng mặt bằng bổ sung rất lớn do biến động đơn giá đất qua các thời kỳ, vượt quá khả năng cân đối của ngân sách cấp xã.

Trong khi đó, pháp luật về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước hiện chưa có cơ chế điều chỉnh và hướng dẫn cụ thể đối với trường hợp địa phương ban hành cơ chế tài chính linh hoạt để kịp thời thi hành các bản án, quyết định hành chính có hiệu lực pháp luật hằng năm.

Đặc biệt, chưa có quy định rõ về trình tự sử dụng ngân sách cấp Thành phố để thực hiện nghĩa vụ bồi thường bổ sung đối với các công trình đầu tư công do Trung ương bàn giao đã quyết toán hoàn thành; cũng như việc hỗ trợ từ ngân sách cấp Thành phố cho ngân sách cấp xã khi cấp xã đã sử dụng các nguồn lực của mình nhưng không đủ để thực hiện.

Điểm i khoản 5 Điều 33 Luật Phát triển đô thị năm 2026 tạo cơ chế cho phép Thành phố chủ động ban hành văn bản quy định việc sử dụng ngân sách Thành phố để thực hiện trách nhiệm chi trả, bồi thường của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền thuộc phạm vi quản lý của Thành phố cho tổ chức, cá nhân theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền.

Trên cơ sở này, thực hiện chỉ đạo của UBND TP. Hồ Chí Minh, Sở Tài chính đã chủ trì, phối hợp với Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng dự thảo Nghị quyết.

Theo Sở Tài chính, việc ban hành Nghị quyết là cần thiết để có cơ sở pháp lý cụ thể trong quá trình tổ chức thực hiện. Nếu không có quy định chi tiết, các cơ quan có liên quan có thể gặp lúng túng trong xác định thẩm quyền, cách thức thực hiện và trách nhiệm, ảnh hưởng đến tiến độ thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực.

Đáng chú ý, dự thảo Nghị quyết dự kiến quy định ngân sách Thành phố thực hiện chi trả, bồi thường theo bản án, quyết định đã có hiệu lực của cơ quan có thẩm quyền trên địa bàn trong 5 trường hợp.

5 trường hợp dự kiến được ngân sách Thành phố chi trả

Thứ nhất, các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực của Chủ tịch UBND cấp xã, Chủ tịch UBND Thành phố liên quan đến các dự án đầu tư công thuộc nguồn vốn ngân sách Thành phố đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán hoàn thành hoặc các dự án đang triển khai thực hiện.

Thứ hai, các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực thuộc nhiệm vụ thi hành của ngân sách cấp xã, nhưng cấp xã đã sử dụng các nguồn lực ngân sách cấp mình mà không đủ để thực hiện.

Thứ ba, các bản án, quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực liên quan đến các dự án đầu tư công thuộc nguồn vốn ngân sách Trung ương đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán hoàn thành.

Thứ tư, các bản án, quyết định liên quan đến dự án do doanh nghiệp làm chủ đầu tư tự nguyện ứng trước kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng, đã được khấu trừ vào tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, nhưng tại thời điểm phát sinh bản án hành chính, quyết định giải quyết khiếu nại, chủ đầu tư đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Thứ năm, các bản án, quyết định liên quan đến dự án do doanh nghiệp làm chủ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho Nhà nước và được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất được giao tương ứng nhưng phát sinh thêm diện tích cần bồi thường giải phóng mặt bằng; hoặc phát sinh thêm nghĩa vụ chi trả nhưng không phát sinh thêm diện tích đất cần giải phóng mặt bằng.

Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh đang tổng hợp ý kiến của các cơ quan, đơn vị để hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, trình UBND Thành phố xem xét, dự kiến trình HĐND Thành phố xem xét, ban hành theo thẩm quyền tại kỳ họp chuyên đề cuối tháng 9/2026.