Cải cách thị trường tài chính: Mở thêm đường dẫn vốn cho tăng trưởng

Nguồn: Phòng phân tích Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam tổng hợp từ Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026: Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam

Đường dẫn vốn cần được mở rộng

Một nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng cao sẽ đồng thời đối mặt với bài toán lớn: vốn lấy từ đâu và được dẫn đến đâu để tạo thêm năng lực sản xuất?

Đây cũng là vấn đề đặt ra phía sau Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026. Theo tổng hợp của Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS), Đề án hướng tới phát huy vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn của thị trường tài chính, qua đó tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, liên tục.

Điểm đáng chú ý là cải cách được đặt trên phạm vi toàn bộ hệ thống tài chính, trong đó thị trường chứng khoán giữ vai trò trọng yếu, cùng với hệ thống ngân hàng, thị trường bảo hiểm và Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.

Với thị trường chứng khoán, giai đoạn 2026-2030, giá trị huy động vốn được đặt mục tiêu bình quân 2 triệu tỷ đồng/năm, tổng giá trị vốn doanh nghiệp huy động qua thị trường chứng khoán đạt 5,4 triệu tỷ đồng. Xa hơn, trong giai đoạn 2031-2045, giá trị huy động vốn qua thị trường vốn được định hướng chiếm 30-35% tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội. Đến năm 2045, vốn hóa thị trường chứng khoán hướng tới 120% GDP, còn dư nợ thị trường trái phiếu hướng tới 60% GDP.

Đằng sau những mục tiêu về quy mô là yêu cầu đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế. Cùng với quá trình thúc đẩy đầu tư, mở rộng sản xuất và thu hút nguồn lực cho tăng trưởng, các kênh huy động vốn trung và dài hạn cần có thêm dư địa để chia sẻ vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Thực tế 7 tháng đầu năm cho thấy nhu cầu này đang hiện hữu. Theo MAS, giải ngân đầu tư công đạt 425 nghìn tỷ đồng, tăng 25,6%, bằng 41,9% kế hoạch Thủ tướng; vốn FDI đăng ký đạt 38 tỷ USD, tăng 58%, vốn thực hiện đạt 15,2 tỷ USD, tăng 12%. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tháng 7 tăng 15%, trong khi Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) đạt 52,9 điểm.

Những diễn biến trên cho thấy nhu cầu vốn không chỉ là câu chuyện của các mục tiêu đến năm 2030 hay 2045, mà đã gắn với dòng vốn đang được đưa vào đầu tư, sản xuất và kinh doanh. Vì vậy, mở rộng năng lực huy động vốn không chỉ nhằm tăng quy mô thị trường, mà còn để đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn của nền kinh tế trong quá trình tăng trưởng.

Không chỉ thêm vốn, mà phải thêm chất lượng

Một thị trường vốn lớn hơn không đồng nghĩa đơn thuần với lượng tiền lớn hơn. Để trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả, thị trường cần đồng thời có hàng hóa đủ chất lượng, nhà đầu tư đủ đa dạng và chuẩn mực vận hành ngày càng cao.

Theo tổng hợp của MAS từ Đề án, đến năm 2030, giá trị tài sản của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn và thị trường chứng khoán được định hướng đạt 15% GDP, tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP. Tài sản các quỹ hưu trí được định hướng tăng trưởng bình quân 11,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030.

Việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư đi cùng yêu cầu nâng chất lượng hàng hóa trên thị trường. Đề án định hướng đẩy nhanh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước; đưa doanh nghiệp đủ điều kiện lên niêm yết, giao dịch; cải thiện quản trị công ty và phát triển các sản phẩm như vốn xanh, trái phiếu ESG và trái phiếu của doanh nghiệp dự án PPP (dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư).

Cùng với đó là mở rộng khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư tổ chức và đẩy nhanh lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).

Cải cách thị trường tài chính tạo thêm kênh vốn trung dài hạn.

Muốn dòng vốn dài hạn đi vào, thị trường trước hết phải có đủ tài sản và doanh nghiệp chất lượng để hấp thụ dòng vốn đó. Vì vậy, bài toán mở rộng thị trường vốn không chỉ nằm ở phía cầu vốn, mà còn ở việc nâng chất lượng nguồn cung hàng hóa và chuẩn mực thị trường.

Cách tiếp cận này cũng được đặt trong mối liên hệ với các cấu phần khác của hệ thống tài chính. Đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu 100% ngân hàng thương mại áp dụng các tỷ lệ bảo đảm an toàn tiệm cận Basel III; doanh thu bảo hiểm được định hướng đạt khoảng 3,3-3,5% GDP.

Qua đó, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các định chế tài chính cùng tham gia huy động, phân bổ nguồn lực, mở rộng khả năng đáp ứng những nhu cầu vốn khác nhau của nền kinh tế.

Hạ tầng là phần nền của thị trường lớn hơn

Khi quy mô thị trường được mở rộng, yêu cầu về hạ tầng cũng phải đi trước một bước. Một thị trường có thêm sản phẩm, nhà đầu tư và dòng vốn cần hệ thống giao dịch, thanh toán, bù trừ, dữ liệu và quản lý rủi ro đủ năng lực để vận hành an toàn.

Theo tổng hợp của MAS, Đề án đặt lộ trình năm 2027 triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở; năm 2028 thiết lập hạ tầng thanh toán hiện đại, đồng bộ; giai đoạn 2030-2035 xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý, giám sát thị trường tài chính.

CCP, hạ tầng thanh toán và cơ sở dữ liệu dùng chung là những cấu phần ít trực tiếp xuất hiện trước mắt nhà đầu tư, nhưng có ý nghĩa nền tảng đối với khả năng mở rộng thị trường. Khi quy mô giao dịch và số lượng chủ thể tham gia tăng lên, năng lực bù trừ, thanh toán, quản trị rủi ro và chia sẻ dữ liệu sẽ trở thành điều kiện quan trọng để thị trường vận hành an toàn, hiệu quả.

Cùng với hạ tầng, Đề án định hướng phát triển các định chế tài chính trung gian, nghiên cứu hình thành các ngân hàng có quy mô lớn, năng lực cạnh tranh khu vực và quản trị tiệm cận chuẩn mực quốc tế; đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo - AI, dữ liệu số và giao dịch số.

Nhìn từ thị trường, những thay đổi này tạo thành một chuỗi liên kết: quy mô vốn lớn hơn cần hàng hóa tốt hơn; hàng hóa tốt hơn cần cơ sở nhà đầu tư rộng hơn; dòng vốn lớn hơn lại đòi hỏi hạ tầng và năng lực quản trị tương xứng.

Khi đầu tư công được thúc đẩy, FDI tăng, sản xuất và sức cầu trong nước cải thiện, yêu cầu đối với hệ thống tài chính không chỉ là cung cấp thêm vốn, mà còn phải nâng hiệu quả đưa vốn đến đúng khu vực có nhu cầu và khả năng tạo ra giá trị.

Cải cách thị trường tài chính, nhìn từ phía thị trường, vì vậy không chỉ là mở thêm một kênh huy động vốn. Đó là quá trình xây dựng một hệ thống có khả năng đưa nguồn lực đến đúng nơi cần vốn, với quy mô lớn hơn, thời hạn dài hơn và hiệu quả phân bổ cao hơn. Đây cũng là điều kiện để thị trường tài chính đồng hành với một chu kỳ tăng trưởng mới của nền kinh tế.