Bài 4: Chính sách hỗ trợ cần “đúng, trúng và đủ lực”

Điều doanh nghiệp cần nhất là chính sách dễ tiếp cận và có thể dự đoán.

Để làm rõ những điểm tích cực, hạn chế cũng như các kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp đối với quá trình sửa đổi chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn mới, phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với bà Trương Thị Thúy Hằng, chuyên gia tư vấn chính sách và doanh nghiệp.

Phóng viên: Sau gần 10 năm triển khai Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, bà đánh giá đâu là những chuyển biến tích cực đáng ghi nhận, và những hạn chế lớn nhất cần được điều chỉnh để chính sách phát huy hiệu quả thực chất hơn trong giai đoạn mới?

Bà Trương Thị Thúy Hằng: Theo tôi, điểm tích cực rõ nhất là việc chúng ta đã hình thành khung pháp lý tương đối đồng bộ cho nhóm doanh nghiệp này. Luật đã giúp chuyển từ tư duy hỗ trợ rời rạc sang tiếp cận có hệ thống hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực tiếp cận tín dụng, thuế và đào tạo. Nhiều địa phương cũng chủ động xây dựng chương trình hỗ trợ phù hợp với đặc thù kinh tế vùng.

Bà Trương Thị Thúy Hằng, chuyên gia tư vấn chính sách và doanh nghiệp.

Cùng với đó là sự cải thiện về môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các thủ tục hành chính đã được đơn giản hóa phần nào, đồng thời cơ chế hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo được mở rộng hơn so với trước đây. Điều này góp phần thúc đẩy số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng lên, tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển năng động hơn.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn bất cập ở khâu thực thi chính sách chưa đồng đều giữa các địa phương. Có nơi triển khai khá hiệu quả, nhưng cũng có nơi còn mang tính hình thức, thiếu nguồn lực và thiếu cơ chế phối hợp liên ngành. Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các gói hỗ trợ do điều kiện thủ tục còn phức tạp và thông tin chưa minh bạch.

Một vấn đề khác là chính sách hỗ trợ vẫn còn thiên về số lượng hơn chất lượng. Nhiều chương trình dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa thực sự tạo ra các doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh bền vững. Trong bối cảnh mới, cần chuyển mạnh sang hỗ trợ theo chuỗi giá trị, nâng cao năng lực quản trị và đổi mới công nghệ, thay vì chỉ tập trung vào hỗ trợ ngắn hạn hoặc mang tính hành chính.

Phóng viên: Là người thường xuyên làm việc và đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, bà nhận thấy hiện nay doanh nghiệp nhỏ và vừa đang kỳ vọng những thay đổi gì từ chính sách, đặc biệt trong các lĩnh vực như tiếp cận vốn, thuế, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số?

Bà Trương Thị Thúy Hằng: Có thể nói, kỳ vọng lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không phải là những ưu đãi riêng lẻ, mà là một hệ thống chính sách ổn định, dễ dự đoán và thực sự “dùng được”. Với vốn, doanh nghiệp mong tiếp cận thuận lợi hơn nhưng theo hướng thị trường hóa rõ ràng như giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, tăng đánh giá dựa trên dòng tiền, lịch sử kinh doanh và dữ liệu số. Quan trọng hơn là đa dạng hóa kênh vốn như quỹ bảo lãnh, quỹ đầu tư và tín dụng chuỗi cung ứng.

Ở lĩnh vực thuế, điều doanh nghiệp cần là sự đơn giản và nhất quán. Không phải là quá nhiều ưu đãi ngắn hạn, mà là một hệ thống thuế dễ hiểu, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế thay đổi đột ngột. Khi doanh nghiệp có thể dự báo nghĩa vụ thuế của mình trong trung và dài hạn, họ sẽ mạnh dạn hơn trong đầu tư, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Về thủ tục hành chính, kỳ vọng lớn nhất là tính liên thông và trách nhiệm giải trình rõ ràng của cơ quan quản lý. Doanh nghiệp không muốn “một cửa trên giấy”, mà cần một hệ thống dữ liệu dùng chung, nơi thông tin chỉ phải cung cấp một lần và được công nhận giữa các cơ quan. Đồng thời, việc số hóa phải đi kèm với đơn giản hóa quy trình thực chất, tránh tình trạng chuyển từ giấy sang điện tử nhưng vẫn rườm rà.

Đối với chuyển đổi số, doanh nghiệp mong Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nhiều hơn là triển khai thay. Điều họ cần là hạ tầng số ổn định, dữ liệu mở có chất lượng, và các nền tảng dùng chung dễ tích hợp. Hỗ trợ nên tập trung vào nâng năng lực thực thi ở doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì các chương trình ngắn hạn. Khi hệ sinh thái số phát triển đồng bộ, doanh nghiệp mới có thể chuyển đổi thực chất, không bị bỏ lại phía sau.

Phóng viên: Trong quá trình hoàn thiện dự thảo chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, bà đánh giá như thế nào về mức độ phù hợp với thực tiễn, và đâu là những vấn đề cần tiếp tục điều chỉnh để giúp khu vực này phát triển bền vững hơn?

Bà Trương Thị Thúy Hằng: Tôi cho rằng dự thảo lần này đã có bước tiếp cận thực tiễn tốt hơn so với trước đây, đặc biệt là đã nhìn nhận rõ hơn tính dễ tổn thương của doanh nghiệp nhỏ và vừa trước các cú sốc thị trường. Tuy nhiên, điểm cốt lõi vẫn là làm sao để chính sách không chỉ “đúng về định hướng” mà còn “đủ lực” để doanh nghiệp có thể đứng vững trong cạnh tranh, thay vì phát triển đơn lẻ và manh mún.

Trước hết, về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng, đây là yêu cầu tất yếu khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng chi phí tuân thủ hiện vẫn là gánh nặng lớn. Nhà nước cần đóng vai trò hỗ trợ mạnh hơn về hạ tầng kỹ thuật, nền tảng dữ liệu dùng chung và một phần kinh phí chứng nhận, thay vì để doanh nghiệp tự xoay sở hoàn toàn, đặc biệt là với nhóm quy mô siêu nhỏ và nhỏ.

Về thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa rất cần các cơ chế “dẫn dắt chuỗi” rõ ràng hơn. Vai trò của doanh nghiệp lớn, hiệp hội ngành hàng hoặc các đơn vị trung gian cần được phát huy như những đầu mối bao tiêu, kết nối và mở rộng thị trường xuất khẩu. Nếu thiếu mắt xích này, doanh nghiệp nhỏ rất khó tự mình tiếp cận thị trường quốc tế một cách bền vững.

Một vấn đề nữa cũng rất quan trọng hiện nay là R&D và tiêu chuẩn kỹ thuật, cần tránh áp dụng một mô hình chung cho tất cả. Doanh nghiệp nhỏ không thể và cũng không nên tự đầu tư nghiên cứu như doanh nghiệp lớn. Thay vào đó, chính sách cần thúc đẩy cơ chế liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học, và các trung tâm đổi mới sáng tạo để hỗ trợ thử nghiệm, chuyển giao và ứng dụng công nghệ, qua đó giảm rủi ro và tăng khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Phóng viên: Theo bà, cần làm gì để các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trở nên thực chất, bao trùm và dễ tiếp cận hơn, đặc biệt đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp địa phương trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi?

Bà Trương Thị Thúy Hằng: Theo tôi, để chính sách hỗ trợ thực sự bao trùm hơn, đặc biệt với doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp địa phương, điều quan trọng nhất là phải đơn giản hóa và làm cho chính sách trở nên dễ tiếp cận hơn. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp không thiếu nhu cầu hỗ trợ, mà thiếu khả năng tiếp cận thông tin do quy định còn phức tạp, chồng chéo và thay đổi nhanh. Nếu chính sách tạo thêm gánh nặng thủ tục hoặc “quá tải” thông tin, thì chính những doanh nghiệp yếu nhất sẽ bị bỏ lại phía sau.

Các cơ quan quản lý cần chủ động cập nhật nhanh những yêu cầu mới từ các thị trường lớn như Mỹ, EU hay các đối tác xuất khẩu quan trọng, đặc biệt liên quan đến truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, lao động và chuyển đổi xanh. Quan trọng hơn, các hướng dẫn cần được ban hành kịp thời và theo hướng thực tiễn, dễ áp dụng. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp cần các văn bản hướng dẫn nhanh hoặc bộ tiêu chí rõ ràng để xử lý ngay vấn đề phát sinh, thay vì phải chờ quy trình sửa đổi kéo dài.

Bên cạnh đó, quá trình xây dựng chính sách cần tăng cường tham vấn với chuyên gia, viện nghiên cứu, hiệp hội ngành hàng và chính cộng đồng doanh nghiệp địa phương. Chính sách chỉ hiệu quả khi phản ánh đúng năng lực thực tế của doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ vốn hạn chế về tài chính, nhân sự và khả năng thích ứng. Nếu khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn quá lớn, doanh nghiệp sẽ rất khó tham gia hoặc không đủ nguồn lực để đáp ứng.

Cuối cùng, điều doanh nghiệp cần nhất là sự hỗ trợ kịp thời, rõ ràng và có đầu mối cụ thể. Khi gặp khó khăn, họ phải biết ngay cần làm gì, liên hệ ở đâu và được hướng dẫn như thế nào. Một chính sách tốt không chỉ nằm ở nội dung, mà còn ở khả năng giúp doanh nghiệp cảm thấy họ không phải tự xoay xở một mình trong bối cảnh thị trường ngày càng nhiều biến động.

Phóng viên: Xin cảm ơn về những chia sẻ của bà!