Bài 3: Để doanh nghiệp nhỏ và vừa trở thành “chiến binh”

Cộng đồng kinh doanh đang phải đối mặt với “tam khó” kinh điển là vốn, đất đai và thủ tục hành chính.

Bài toán vượt “tam khó” để lớn mạnh

Nhìn lại chặng đường vừa qua, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đã ghi dấu ấn đậm nét khi trở thành lực lượng đông đảo nhất, đóng góp đáng kể vào sự ổn định của nền kinh tế. Dẫu vậy, bức tranh chung vẫn tồn tại những gam màu trầm khi phần lớn đơn vị còn non trẻ, thiếu tích lũy về vốn lẫn kinh nghiệm quản trị. Với hơn 90% doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng, khả năng chống chọi trước các cú sốc thị trường vẫn là một bài toán nan giải cần lời giải đáp thỏa đáng.

Thực tế cho thấy, nhiều đơn vị vẫn đang loay hoay trong mô hình kinh doanh nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết chuỗi giá trị. Sự phụ thuộc quá lớn vào biến động bên ngoài khiến “sức khỏe” doanh nghiệp trở nên mong manh trước những đợt sóng lạm phát hay đứt gãy cung ứng toàn cầu. Dù số lượng thành lập mới đang tăng trưởng tích cực, nhưng chất lượng thực sự của “hệ miễn dịch” doanh nghiệp mới là yếu tố then chốt quyết định sự trường tồn và năng lực cạnh tranh trên trường quốc tế.

“Cộng đồng kinh doanh đang phải đối mặt với ”tam khó“ kinh điển là vốn, đất đai và thủ tục hành chính. Đây chính là những hòn đá tảng đè nặng lên vai nhà điều hành trong giai đoạn hậu đại dịch” TS. Nguyễn Văn Thân, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Phân tích về những rào cản hiện hữu, TS. Nguyễn Văn Thân, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chỉ rõ cộng đồng kinh doanh đang phải đối mặt với “tam khó” kinh điển là vốn, đất đai và thủ tục hành chính. Đây chính là những hòn đá tảng đè nặng lên vai nhà điều hành trong giai đoạn hậu đại dịch. Để thích ứng, doanh nghiệp không còn con đường nào khác ngoài việc buộc phải thay đổi phương thức vận hành, chuyển dịch trọng tâm từ tư duy “tồn tại” sang chiến lược “phát triển bền vững”.

Trong đó, nút thắt về vốn và tài sản thế chấp đang trở thành rào cản lớn nhất ngăn trở đà bứt phá. Đối với các startup công nghệ hay doanh nghiệp trẻ, tài sản giá trị nhất là trí tuệ và ý tưởng sáng tạo, thay vì nhà xưởng hay đất đai như tư duy tín dụng truyền thống. Do đó, việc thúc đẩy fintech và ngân hàng số thông qua cơ chế thử nghiệm (sandbox) được xem là “lối thoát hiểm” thông minh, giúp khơi thông mạch máu tài chính dựa trên dòng tiền và năng lực thực tế của doanh nghiệp.

Bên cạnh câu chuyện tín dụng, hiệu quả thực thi chính sách cũng là vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn. Theo TS. Nguyễn Văn Thân, quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, dù mang theo nhiều kỳ vọng, vẫn chưa phát huy hết công năng do những bất cập trong vận hành. Việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là nhiệm vụ cấp thiết nhằm tạo ra một cơ chế linh hoạt và thực chất hơn. Bởi lẽ, một chính sách ưu việt đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu không thể chạm đến tay đối tượng thụ hưởng. Sự minh bạch và đơn giản hóa quy trình chính là chìa khóa then chốt để củng cố niềm tin cho nhà đầu tư.

Sau cùng, sự lớn mạnh của doanh nghiệp phải là kết quả của sự tương tác hai chiều: nỗ lực tự thân và vai trò kiến tạo của Nhà nước. Nếu doanh nghiệp có trách nhiệm chứng minh tính khả thi của dự án để thu hút nguồn lực, thì Nhà nước phải đóng vai trò xây dựng một “hệ sinh thái” an toàn cho sự đổi mới.

“Việt Nam không thiếu những ý tưởng táo bạo, điều chúng ta cần hiện nay là một bàn tay nâng đỡ đúng lúc, đúng chỗ để biến những “mầm non” ý tưởng thành những giá trị kinh tế thực thụ, đóng góp vào sự phồn vinh chung của đất nước”, TS. Nguyễn Văn Thân nêu rõ.

Nuôi dưỡng “hạt giống” tăng trưởng

Hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể hiện nay đang được ví như một “mỏ vàng” đầy tiềm năng cho mục tiêu phát triển quốc gia. Dù các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp khi chuyển đổi là một “miếng bánh” hấp dẫn, nhưng theo TS. Nguyễn Văn Thân, tâm lý ngại thay đổi vẫn là rào cản hiện hữu. Ông nhấn mạnh, việc xóa bỏ tư duy “làm ăn manh mún”, “thấy đâu lợi thì làm” phải là nhiệm vụ ưu tiên để xây dựng một thế hệ doanh nhân mới có tầm nhìn chiến lược và trách nhiệm cộng đồng.

Cần cơ chế hỗ trợ phù hợp cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Điểm sáng đáng mừng là thế hệ doanh nhân trẻ ngày nay đang cho thấy sự khác biệt rõ rệt với tư duy chuyên nghiệp và khả năng nhạy bén với công nghệ. Họ đã bắt đầu chú trọng đến xây dựng thương hiệu và quản trị rủi ro bài bản. Đây chính là tín hiệu cho thấy sự chuyển dịch về chất trong cấu trúc doanh nghiệp Việt. Khi mỗi hộ kinh doanh ý thức được sức mạnh của việc “hợp pháp hóa” quy mô, nền kinh tế sẽ tự khắc có thêm những xung lực tăng trưởng mới.

Dẫu vậy, khâu thực thi vẫn là “điểm nghẽn” khiến không ít chủ hộ e dè khi quyết định mở rộng. Những câu chuyện về hoàn thuế giá trị gia tăng kéo dài hay các dự án bị treo do thủ tục chồng chéo là minh chứng điển hình cho sự thiếu đồng bộ giữa chính sách và thực tiễn. TS. Nguyễn Văn Thân cho rằng, cần một cơ chế bình đẳng, nơi cơ quan quản lý cũng phải chịu trách nhiệm về sự chậm trễ của mình. Chỉ khi trách nhiệm được định danh rõ ràng, môi trường kinh doanh mới thực sự trở nên lành mạnh và công bằng.

Về mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa khẳng định nâng tầm doanh nghiệp nhỏ lên quy mô vừa mới là chiến lược bền vững. Hiện nay, lực lượng doanh nghiệp vừa còn quá mỏng, chỉ chiếm khoảng 30.000 đơn vị trên cả nước. Nếu tập trung nguồn lực để bồi dưỡng thêm 10% trong số này lớn mạnh, diện mạo kinh tế quốc gia sẽ thay đổi hoàn toàn. Đây chính là “đội quân tinh nhuệ” đủ sức dẫn dắt sự thay đổi trong giai đoạn tới.

Khẳng định tương lai của tăng trưởng 2 con số sẽ không nằm ở bất động sản hay khai thác tài nguyên, mà đặt trọng tâm vào công nghệ và chuyển đổi số. TS. Nguyễn Văn Thân tin rằng các startup sáng tạo chính là những “hạt giống” cần được chăm sóc đặc biệt để tạo ra giá trị gia tăng cao. Trong một thế giới đầy biến động, tinh thần dấn thân của doanh nhân là tài sản vô giá, nơi áp lực cạnh tranh phải được nhìn nhận như một liều thuốc kích thích để doanh nghiệp bứt phá vươn lên.

Để hiện thực hóa tầm nhìn 2045, TS. Nguyễn Văn Thân đề xuất triển khai quyết liệt nhóm giải pháp đột phá, bắt đầu từ việc dành 30% đầu tư công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc nâng ngưỡng miễn thuế cho hộ kinh doanh lên 2 tỷ đồng mỗi năm sẽ tạo dư địa tích lũy quý giá cho doanh nghiệp tái đầu tư. Bên cạnh đó, việc bảo vệ những cán bộ dám nghĩ dám làm sẽ tháo gỡ tâm lý sợ sai trong bộ máy quản lý, tạo ra một môi trường hành chính phục vụ thực chất.

Khi những nút thắt cuối cùng được tháo gỡ, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ không còn là những “đứa trẻ không chịu lớn” mà sẽ trở thành những chiến binh thực thụ. Với sự đồng hành của báo chí trong việc lan tỏa chính sách và sự quyết liệt của Chính phủ, niềm tin kinh doanh sẽ được thắp sáng. Biến áp lực thành động lực là mệnh lệnh từ thực tiễn để đưa kinh tế Việt Nam vươn tới những đỉnh cao mới.