Doanh nghiệp vẫn chờ vốn rẻ đi vào thực chất

Nhiều ngân hàng đã công bố các gói lãi suất ưu đãi cho doanh nghiệp. Ảnh: MSB

Đã công bố giảm, thực tế ra sao?

Những ngày giữa tháng 8/2026, thực hiện theo chỉ đạo từ Ngân hàng Nhà nước, các chương trình giảm lãi suất cho vay liên tục được nhiều ngân hàng công bố.

Mới nhất, MSB công bố dành gói tín dụng 3.000 tỷ đồng với lãi suất cho vay bằng đồng Việt Nam thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay thông thường. Chương trình hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh trong các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, với lãi suất cho vay từ 8,5%/năm.

KienlongBank áp dụng mức giảm lãi suất lên tới 2,5%/năm, tùy từng nhóm khách hàng và kỳ hạn, tập trung vào doanh nghiệp nhỏ và vừa và nhu cầu phục vụ sản xuất kinh doanh. BVBank cũng triển khai gói tín dụng 2.500 tỷ đồng, lãi suất sau khi giảm từ 9,7%/năm, tập trung vào doanh nghiệp. LPBank triển khai gói tín dụng quy mô 2.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với ưu đãi giảm lãi suất tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay thông thường.

Nam A Bank giảm biểu lãi suất niêm yết tối đa 0,5%/năm cho khách hàng doanh nghiệp, đồng thời triển khai các gói ưu đãi tổng hạn mức 25.000 tỷ đồng, mức giảm từ 1-1,8%/năm so với biểu niêm yết. NCB cũng giảm đồng loạt 0,5%/năm đối với các gói vay của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở tất cả kỳ hạn vay.

Nhóm ngân hàng thương mại nhà nước cũng đã triển khai các chương trình quy mô lớn. Agribank dành 70.000 tỷ đồng với mức giảm 1-2%/năm; BIDV, Vietcombank và VietinBank mỗi ngân hàng triển khai gói khoảng 50.000 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng.

Việc liên tiếp xuất hiện các gói tín dụng ưu đãi diễn ra sau khi NHNN yêu cầu các ngân hàng thương mại xây dựng chương trình tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và các động lực tăng trưởng, với lãi suất ưu đãi bằng đồng Việt Nam thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng.

Số lượng chương trình ưu đãi tăng nhanh, song điều doanh nghiệp quan tâm cuối cùng vẫn là mức chi phí vốn thực tế sau khi hoàn tất các điều kiện vay.

Bởi hiện nay, với các doanh nghiệp, việc phải vay vốn với lãi suất cao trên 2 con số không phải là số ít. Ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Musa Pacta cho biết, doanh nghiệp hiện có nhiều khoản vay với mặt bằng rất khác nhau. Khoản vay thấp nhất khoảng 7,8%/năm, nhưng một số khoản vay thương mại tại các ngân hàng khác ở mức gần 16%/năm.

Vì thế, theo ông Dũng, đối với doanh nghiệp nhỏ có nhu cầu vốn lớn, chỉ cần lãi suất giảm được một phần cũng có ý nghĩa đáng kể và doanh nghiệp mong chính sách giảm lãi suất được áp dụng sớm trong thực tế.

Lãi vay chỉ là một phần của câu chuyện tín dụng

Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025) được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện và công bố vào tháng 5/2026, tiếp cận vốn tiếp tục là một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp. Trong đó, yêu cầu tài sản thế chấp vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của hệ thống tín dụng hiện nay.

Có tới 75,5% doanh nghiệp được khảo sát cho biết không thể vay vốn nếu không có tài sản đảm bảo, trong khi 54,2% đánh giá việc vay vốn khi không có tài sản thế chấp là “rất khó khăn”.

Nguồn: Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025)

Chia sẻ từ thực tế của các doanh nghiệp nông nghiệp, ông Bùi Khánh Dũng cho biết, tài sản lớn nhất của doanh nghiệp nông nghiệp nhiều khi nằm trên đất, nhưng việc xác lập và chứng minh quyền đối với tài sản này không đơn giản. Cây trồng có thể thuộc doanh nghiệp, trong khi quyền sử dụng mảnh đất lại thuộc chủ thể khác. Thực tế này khiến tài sản hình thành từ hoạt động sản xuất khó được sử dụng như một tài sản bảo đảm theo cách doanh nghiệp mong muốn.

Musa Pacta là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ thân cây chuối và đang liên kết với các hợp tác xã, nông dân trong chuỗi sản xuất. Ông Dũng cũng cho rằng, cơ chế tín dụng dành riêng cho đặc thù nông nghiệp chưa thực sự rõ nét, trong khi doanh nghiệp lĩnh vực này vẫn phải tiếp cận khoản vay theo nhiều điều kiện tương tự các doanh nghiệp thương mại.

Đây cũng là vấn đề không ít lần cộng đồng doanh nghiệp đề xuất, đó là cần đánh giá khả năng vay vốn cần mở rộng hơn sang dòng tiền, đơn hàng, năng lực quản trị và khả năng trả nợ, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tài sản thế chấp.

Yêu cầu này không đồng nghĩa với hạ chuẩn tín dụng, mà vấn đề nằm ở phương pháp thẩm định cần phù hợp hơn với đặc điểm của từng loại doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo hoặc hoạt động theo chuỗi.

Để giải quyết những khó khăn trên, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần chỉ đạo các ngân hàng cần tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, đồng thời đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng với các cơ quan quản lý. Việc khai thác dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, tài khoản thanh toán, lịch sử tín dụng và dòng tiền có thể giúp ngân hàng có thêm cơ sở thẩm định doanh nghiệp mà không chỉ dựa vào tài sản bảo đảm.

Những vấn đề trên cho thấy, cùng với các đợt công bố giảm lãi suất hiện nay, điều cần theo dõi không chỉ là số ngân hàng tham gia hay tổng quy mô các gói tín dụng. Quan trọng hơn là mức lãi suất thực tế doanh nghiệp được hưởng, số doanh nghiệp đáp ứng điều kiện vay, thời gian xử lý hồ sơ và khả năng chuyển từ các mức lãi suất ưu đãi được công bố thành chi phí vốn thấp hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, góp phần hỗ trợ các mục tiêu tăng trưởng kinh tế.