An ninh mạng - nền tảng bảo vệ tăng trưởng kinh tế số

Bộ Tài chính đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống thông tin. Ảnh minh họa.

Xây dựng “lá chắn số” bảo vệ nền kinh tế

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, an ninh mạng đã vượt ra khỏi phạm vi của một vấn đề kỹ thuật để trở thành yếu tố quan trọng bảo đảm an ninh quốc gia, ổn định xã hội và phát triển kinh tế. Khi dữ liệu ngày càng trở thành tài sản chiến lược, các hệ thống thông tin trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế thì yêu cầu bảo vệ không gian mạng cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thông điệp này được nhấn mạnh tại Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo An ninh mạng quốc gia. Theo đánh giá tại phiên họp, tình hình quốc tế và khu vực đang xuất hiện nhiều biến động khó lường, kéo theo các nguy cơ mới trên không gian mạng. Các cuộc tấn công hiện nay không dừng lại ở việc xâm nhập hệ thống kỹ thuật mà còn hướng tới mục tiêu gây mất niềm tin xã hội, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, thậm chí tác động đến an ninh, trật tự và ổn định chính trị.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam. Mục tiêu phát triển kinh tế số sẽ khó đạt được nếu người dân và doanh nghiệp chưa thực sự tin tưởng vào môi trường giao dịch trực tuyến. Do đó, đầu tư cho an ninh mạng cần được xem là một khoản đầu tư cho tăng trưởng dài hạn, góp phần bảo vệ dữ liệu, duy trì niềm tin số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đại hội XIV của Đảng xác định an ninh toàn diện, trong đó có an ninh mạng, là nền tảng quan trọng để duy trì môi trường hòa bình, ổn định, tạo điều kiện thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, quá trình số hóa ngày càng sâu rộng cũng khiến các rủi ro trên không gian mạng gia tăng tương ứng. Nền kinh tế càng phụ thuộc vào dữ liệu và công nghệ thì mức độ tổn thương trước các cuộc tấn công mạng càng lớn.

Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, trong nền kinh tế số, dữ liệu đang trở thành một nguồn lực chiến lược, có giá trị tương đương các yếu tố sản xuất quan trọng của nền kinh tế truyền thống. Vì vậy, an ninh mạng không đơn thuần là công cụ bảo vệ hệ thống công nghệ thông tin mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu bảo đảm cho các hoạt động kinh tế số vận hành an toàn và hiệu quả. Đối với những lĩnh vực nắm giữ khối lượng dữ liệu lớn như tài chính, ngân hàng hay thương mại điện tử, năng lực bảo vệ dữ liệu càng có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững.

TS. Lê Duy Bình cho rằng về lâu dài, cùng với nhu cầu bảo vệ hệ thống ngày càng gia tăng, lĩnh vực an ninh mạng còn có tiềm năng trở thành một ngành kinh tế giàu giá trị gia tăng, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phát triển các sản phẩm, dịch vụ “Make in Vietnam” và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường an ninh mạng toàn cầu.

Mặc dù Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, song thực tế cho thấy tình hình an ninh mạng và an ninh dữ liệu vẫn diễn biến phức tạp. Các hình thức tấn công mạng liên tục thay đổi phương thức, ngày càng tinh vi và khó nhận diện. Hoạt động mua bán dữ liệu cá nhân trái phép chưa được kiểm soát triệt để, trong khi các đối tượng xấu tiếp tục lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai lệch, gây nhiễu loạn dư luận.

Theo các chuyên gia công nghệ, thách thức hiện nay nằm ở việc tốc độ phát triển của công nghệ số đang nhanh hơn khả năng bảo vệ hệ thống. Một số cơ quan, đơn vị vẫn còn tâm lý chủ quan; cơ chế phối hợp chưa thật sự đồng bộ; nguồn nhân lực chất lượng cao về an ninh mạng còn thiếu hụt. Đây là những điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ nếu muốn xây dựng một môi trường số an toàn và đáng tin cậy.

Ngành Tài chính tăng “sức đề kháng số”

Trong bức tranh chung của nền kinh tế số, ngành Tài chính được xem là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao do quản lý khối lượng dữ liệu lớn cùng hàng triệu giao dịch điện tử mỗi ngày. Các hệ thống thuế, hải quan, chứng khoán, kho bạc hay bảo hiểm đều là những mục tiêu hấp dẫn đối với tội phạm mạng.

Nhận thức rõ điều đó, Bộ Tài chính đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống thông tin. Sau gần bốn năm thực hiện Chiến lược An toàn, An ninh mạng quốc gia theo Quyết định số 964/QĐ-TTg, công tác bảo đảm an toàn thông tin trong toàn ngành đã có nhiều chuyển biến tích cực. Cách tiếp cận được chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa rủi ro; từ phản ứng bị động sang giám sát và cảnh báo sớm.

Một trong những điểm nổi bật là việc triển khai mô hình bảo vệ an ninh mạng 4 lớp. Đây được xem như “lá chắn số” nhiều tầng nhằm bảo vệ các hệ thống trọng yếu của ngành Tài chính. Lớp đầu tiên là lực lượng chuyên trách tại chỗ và các đội ứng cứu sự cố. Lớp thứ hai là sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ trong hoạt động giám sát, phát hiện nguy cơ mất an toàn thông tin. Lớp thứ ba tập trung vào kiểm tra, đánh giá định kỳ các hệ thống quan trọng. Lớp cuối cùng là kết nối với hệ thống giám sát quốc gia để chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý sự cố trên diện rộng.

Song song với việc xây dựng các tuyến phòng thủ kỹ thuật, Bộ Tài chính cũng triển khai hệ thống phòng chống mã độc tập trung trên toàn bộ máy chủ và máy trạm. Nhiều giải pháp giám sát, cảnh báo sớm và quản lý rủi ro được đưa vào vận hành nhằm nâng cao khả năng phát hiện các cuộc tấn công từ giai đoạn đầu.

Mặc dù đã đạt nhiều kết quả tích cực trong bảo đảm an toàn thông tin, ngành Tài chính vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Theo đại diện Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính), bài toán lớn nhất hiện nay là thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao về an ninh mạng trong khi các nguy cơ tấn công ngày càng phức tạp. Bên cạnh đó, mô hình tổ chức và cơ chế phối hợp về an toàn, an ninh mạng giữa các bộ, ngành, địa phương chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến sự chênh lệch trong năng lực triển khai. Áp lực từ các loại tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, mã độc và hành vi đánh cắp dữ liệu cũng đặt ra yêu cầu phải liên tục nâng cấp hệ thống phòng thủ, tăng cường năng lực giám sát và ứng phó sự cố.

Ở góc độ phát triển dài hạn, an ninh mạng cần được nhìn nhận như một ngành kinh tế có tiềm năng tăng trưởng lớn thay vì chỉ là công cụ bảo vệ hệ thống. Sự phát triển của các sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ sẽ góp phần nâng cao năng lực tự chủ số, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia thị trường quốc tế. Đối với ngành Tài chính, việc bảo đảm an toàn dữ liệu càng có ý nghĩa đặc biệt khi dữ liệu vừa là tài sản cần được bảo vệ nghiêm ngặt, vừa là nguồn lực quan trọng phục vụ quản lý, hoạch định chính sách và thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững.