Phụ nữ ngày càng giữ vai trò lớn trong nền kinh tế hợp tác

Hội nghị Phụ nữ 2026 với chủ đề “Trao quyền để phát triển: Phụ nữ trong Nông nghiệp và Hợp tác xã”.

Kinh tế hợp tác cần thêm nữ lãnh đạo

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, nhiều HTX do phụ nữ sáng lập và điều hành đang hoạt động hiệu quả, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động nữ. Ước tính, trong gần 24.000 HTX nông nghiệp hiện nay có ít nhất 10% HTX có phụ nữ tham gia quản lý, điều hành. Không chỉ tạo sinh kế, các HTX này còn chú trọng thực hiện các chính sách an sinh như bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội và hỗ trợ cộng đồng.

Theo bà Vân, khi phụ nữ được trao cơ hội và niềm tin, họ có thể tạo ra tác động lan tỏa mạnh mẽ tới phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đây cũng là lý do Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích phụ nữ tham gia phát triển kinh tế tập thể và xây dựng HTX.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân phát biểu khai mạc Hội nghị.

Trong những năm qua, Liên minh HTX Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ như đề xuất chính sách, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại và hỗ trợ HTX tiếp cận vốn ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX. Các chương trình hợp tác quốc tế cũng giúp tăng cường nguồn lực tài chính, kinh nghiệm quản trị và mô hình phát triển nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ lãnh đạo HTX, đặc biệt là phụ nữ.

Tuy nhiên, khoảng cách giới trong khu vực kinh tế hợp tác vẫn còn khá lớn. Tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý hiện chỉ chiếm hơn 25% tổng số lãnh đạo HTX và phần lớn giữ vị trí cấp phó trở xuống. Nhiều nữ lãnh đạo HTX còn hạn chế về kỹ năng quản trị tài chính, tổ chức sản xuất kinh doanh, ứng dụng công nghệ và xúc tiến thương mại.

Theo các đại biểu, đây là rào cản lớn trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển đổi mạnh sang mô hình xanh, số hóa và thích ứng biến đổi khí hậu. Vì vậy, nâng cao năng lực cho phụ nữ không chỉ là vấn đề bình đẳng giới mà còn là yêu cầu để tăng sức cạnh tranh của khu vực kinh tế hợp tác.

Ở góc độ toàn cầu, khu vực kinh tế hợp tác hiện có khoảng 3 triệu HTX và tổ chức tương hỗ, thu hút gần 1 tỷ thành viên tại 107 quốc gia, tạo việc làm cho hơn 280 triệu lao động. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, HTX hiện diện mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp. Riêng tại Việt Nam, đến tháng 12/2025 có khoảng 36.270 HTX đang hoạt động, trong đó HTX nông nghiệp chiếm 66%, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, ứng dụng khoa học kỹ thuật và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Trao quyền cho phụ nữ để phát triển bền vững

Phát biểu tại Hội nghị, ông Balasubramanian Iyer, Giám đốc khu vực của ICA-AP cho rằng các hệ thống nông nghiệp - thực phẩm toàn cầu đang trải qua giai đoạn chuyển đổi sâu rộng dưới tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, áp lực tài nguyên, thay đổi tiêu dùng và yêu cầu phát triển bền vững.

Ông Balasubramanian Iyer, Giám đốc khu vực của ICA-AP phát biểu tại Hội nghị.

Theo ông Balasubramanian Iyer, trong bối cảnh đó, tương lai của nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay đầu tư mà còn nằm ở việc các quốc gia có thực sự công nhận, hỗ trợ và trao quyền cho lực lượng đang duy trì hệ thống lương thực mỗi ngày hay không, trong đó phụ nữ giữ vai trò trung tâm.

“Phụ nữ không đơn thuần là người tham gia mà là một trong những động lực chính của hệ thống nông nghiệp toàn cầu. Trên thế giới, lĩnh vực nông nghiệp - thực phẩm hiện chiếm khoảng 1/3 việc làm của phụ nữ và tại nhiều quốc gia thu nhập thấp, đây vẫn là nguồn sinh kế lớn nhất đối với lao động nữ”, ông Balasubramanian Iyer nhấn mạnh.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phụ nữ tham gia toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ sản xuất, chế biến, tiếp thị cho tới quản lý tài nguyên và bảo đảm an ninh lương thực hộ gia đình. Theo ông Iyer, nhiều thành tựu nông nghiệp trong nhiều thập kỷ qua được xây dựng trên nền tảng lao động, tri thức và khả năng thích ứng của phụ nữ.

Dù vậy, ông Balasubramanian Iyer cho rằng tồn tại lớn hiện nay là sự mất cân đối giữa mức độ đóng góp và quyền tiếp cận nguồn lực của phụ nữ. Phụ nữ tham gia sâu vào sản xuất nhưng vẫn hạn chế trong tiếp cận đất đai, tài chính, công nghệ, thông tin và các vị trí ra quyết định. Đây không chỉ là vấn đề công bằng mà còn là sự kém hiệu quả về mặt cấu trúc của toàn hệ thống nông nghiệp.

Để giải quyết vấn đề này, đại diện ICA-AP đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm gồm mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực, nâng cao quyền tham gia quyết định, đầu tư vào các tổ chức hợp tác và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Dẫn ví dụ tại Trung Quốc, ông Balasubramanian Iyer cho biết nhiều nữ nông dân đã tận dụng nền tảng số và thương mại điện tử để tiếp cận trực tiếp thị trường, vượt qua các rào cản truyền thống về khoảng cách địa lý và khâu trung gian. Điều này cho thấy khi được tiếp cận công nghệ, những hạn chế mang tính cấu trúc hoàn toàn có thể thay đổi.

Tại Việt Nam, ông Balasubramanian Iyer ghi nhận nhiều phụ nữ đã chuyển từ vai trò sản xuất sang quản trị thông qua mô hình HTX. Ở một số địa phương, các nhóm phụ nữ không chỉ tham gia sản xuất mà còn tổ chức chế biến, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường, qua đó giữ lại giá trị gia tăng nhiều hơn cho cộng đồng địa phương.