Phát huy vai trò nữ giới, khơi mở động lực phát triển kinh tế bạc tại Việt Nam

Hội thảo khoa học quốc gia “Vai trò của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc”.

Đây là nội dung trọng tâm được trao đổi tại Hội thảo khoa học quốc gia “Vai trò của nữ giới trong phát triển kinh tế bạc”. Sự kiện do Học viện Tài chính tổ chức thu hút nhiều nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nhân, giảng viên…

Thách thức nhân khẩu học, động lực tăng trưởng mới

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính, nhấn mạnh già hóa dân số đang trở thành một trong những xu hướng nhân khẩu học có tác động sâu rộng đến kinh tế - xã hội toàn cầu trong thế kỷ XXI. Theo các dự báo, đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên trên thế giới có thể tăng gấp đôi so với năm 2020, đạt gần 2,1 tỷ người.

Cùng với sự thay đổi về cơ cấu dân số, nhu cầu đối với các sản phẩm, dịch vụ chăm sóc sức khỏe, an sinh, tiêu dùng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, kinh tế bạc đang dần trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế toàn cầu.

“Sự phát triển của thị trường này mở ra dư địa cho các ngành chăm sóc sức khỏe, dịch vụ xã hội, công nghệ hỗ trợ, du lịch, tài chính và các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi. Đây cũng là cơ hội để chuyển đổi cách nhìn về già hóa dân số, từ áp lực đối với hệ thống an sinh sang khả năng tạo ra giá trị kinh tế và xã hội”, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều nêu rõ.

PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính phát biểu tại Hội thảo.

Tại Việt Nam, tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh, đặt ra yêu cầu chủ động thích ứng trong hoạch định chính sách và tổ chức các hoạt động phát triển. Năm 2025, dân số Việt Nam ước đạt 102,3 triệu người, trong đó người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5%; dự báo đến năm 2038, tỷ lệ này sẽ đạt khoảng 20%. Đáng chú ý, nữ giới chiếm 57,8% tổng số người cao tuổi và 64% người cao tuổi sinh sống tại khu vực nông thôn.

Thực tế này cho thấy phụ nữ giữ vị trí quan trọng trong hệ sinh thái kinh tế bạc. Họ vừa tham gia lao động chăm sóc trong gia đình và cộng đồng, vừa là người tiêu dùng, người sản xuất, doanh nhân và chủ thể đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, phụ nữ cao tuổi sở hữu nguồn tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ xã hội có giá trị, cần được nhận diện và phát huy hiệu quả.

Theo PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thích ứng với già hóa dân số, phát huy vai trò người cao tuổi và thúc đẩy phát triển kinh tế bạc. Định hướng tại Nghị quyết số 109/NQ-CP của Chính phủ được đề cập tại Hội thảo góp phần khẳng định vị trí của kinh tế bạc trong chiến lược phát triển các mô hình kinh tế mới. Cùng với các chính sách về bình đẳng giới và phát huy vai trò phụ nữ, đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy sự tham gia chủ động, bình đẳng và hiệu quả của nữ giới.

Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực này vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Lao động chăm sóc không được trả công, chênh lệch về kỹ năng số, khả năng tiếp cận tài chính, cơ hội khởi nghiệp và sự tham gia của phụ nữ cao tuổi vào các hoạt động kinh tế vẫn là những vấn đề cần được nghiên cứu, tháo gỡ bằng các giải pháp đồng bộ.

Phát huy tri thức liên thế hệ và năng lực số của nữ giới

Chia sẻ tại Hội thảo, PGS.TS. Phan Thị Thoa, Học viện Tài chính, nhấn mạnh cần nhìn nhận người cao tuổi như một nguồn lực có khả năng tiếp tục đóng góp cho sự phát triển. Với phụ nữ cao tuổi, những giá trị tích lũy qua quá trình lao động, nuôi dưỡng gia đình và tham gia đời sống cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt trong việc tạo dựng sự gắn kết và chuyển giao tri thức giữa các thế hệ.

PGS.TS Phan Thị Thoa, Học viện Tài chính trình bày tham luận tại Hội thảo.

Theo hướng tiếp cận này, tri thức, kinh nghiệm sống, giá trị văn hóa và vốn xã hội là những nguồn lực quan trọng của phụ nữ cao tuổi. Các giá trị ấy được hình thành qua nhiều năm trải nghiệm, có khả năng truyền nối và bồi đắp qua các thế hệ. Việc phát huy hiệu quả những nguồn lực này góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, củng cố mối quan hệ gia đình, tăng cường gắn kết cộng đồng và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của kinh tế bạc.

Để hiện thực hóa tiềm năng đó, cần xây dựng các cơ chế tạo điều kiện cho phụ nữ cao tuổi tiếp tục tham gia hoạt động xã hội, chia sẻ kinh nghiệm, truyền dạy kỹ năng và đóng góp vào các sáng kiến phát triển cộng đồng. Đồng thời, việc cải thiện môi trường sống, mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống sẽ góp phần khẳng định vị thế của phụ nữ cao tuổi trong gia đình và xã hội.

Ở góc độ nguồn nhân lực tri thức, TS. Nguyễn Thị Nhung, Học viện Tài chính, tập trung phân tích vai trò của năng lực số trong việc nâng cao khả năng kiến tạo giá trị của nữ giảng viên trong bối cảnh phát triển kinh tế bạc. Theo đó, nữ giảng viên có lợi thế về trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu, kinh nghiệm giảng dạy và quản lý, cùng mạng lưới kết nối học thuật được tích lũy qua quá trình công tác.

Hội thảo thu hút nhiều chuyên gia, nhà khoa học và doanh nhân tham dự.

Năng lực số giúp nữ giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học, mở rộng hợp tác chuyên môn và thúc đẩy chuyển giao tri thức. Việc ứng dụng công nghệ phù hợp còn tạo điều kiện để hoạt động nghề nghiệp vượt qua giới hạn về không gian, thời gian, qua đó duy trì khả năng cống hiến và mở rộng phạm vi lan tỏa tri thức trong suốt vòng đời nghề nghiệp.

Từ góc nhìn này, năng lực số cần được xem là một năng lực nghề nghiệp thiết yếu, gắn với khả năng sử dụng công nghệ có mục đích nhằm cải thiện chất lượng và đổi mới hoạt động chuyên môn. Khi được hỗ trợ bằng môi trường làm việc thuận lợi, cơ hội đào tạo thường xuyên và cơ chế khuyến khích phù hợp, nữ giảng viên có thể phát huy tốt hơn vai trò trong giảng dạy, nghiên cứu, cố vấn, hợp tác học thuật và kết nối với doanh nghiệp, cộng đồng.