Nông nghiệp thông minh: Lấy dữ liệu làm nền tảng, công nghệ làm động lực

Sáng 17/4/2026, Hội thảo “Nông nghiệp thông minh” khai mạc tại TP. Hồ Chí Minh. Sự kiện do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp cùng Tạp chí Một Thế Giới tổ chức.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng mạnh mẽ và yêu cầu nâng cao giá trị nông sản trở nên cấp thiết, hội thảo “Nông nghiệp thông minh” đã đặt ra những vấn đề cốt lõi của quá trình chuyển đổi: từ dữ liệu, công nghệ đến tư duy sản xuất. Sự kiện mở ra định hướng hành động cụ thể cho ngành nông nghiệp trong giai đoạn tới.

Chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo “Nông nghiệp thông minh”.

Nông nghiệp thông minh - xu thế tất yếu trong bối cảnh mới

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò đặc biệt của thành phố trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nông nghiệp. TP. Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là đầu mối về khoa học - công nghệ, có vai trò quan trọng trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ nông nghiệp.

Theo lãnh đạo thành phố, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu, nông nghiệp thông minh không còn là lựa chọn mà là xu thế tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.

“TP. Hồ Chí Minh đang định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng với Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Thành phố cũng cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp, hỗ trợ thử nghiệm các mô hình mới và thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ vào thực tiễn”, ông Bùi Minh Thạnh chia sẻ.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng việc ứng dụng công nghệ cao là “yêu cầu sống còn” để nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt khi tham gia sâu vào thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới tăng trưởng xanh và bền vững, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa, công nghệ được ứng dụng hiệu quả và tư duy sản xuất được đổi mới, nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển mình mạnh mẽ, trở thành một ngành kinh tế hiện đại, bền vững và có giá trị cao trên trường quốc tế.

Vì vậy, hội thảo với nhiều tham luận quan trọng cung cấp cái nhìn toàn diện về ứng dụng khoa học - công nghệ trong nông nghiệp. Hội thảo không chỉ dừng lại ở việc nhận diện xu hướng mà đã bước đầu định hình lộ trình phát triển nông nghiệp thông minh tại Việt Nam. Trong đó, ba yếu tố cốt lõi - dữ liệu, công nghệ và con người - cần được phát triển đồng bộ.

Dữ liệu - “điểm nghẽn” và cũng là chìa khóa đột phá

Một trong những nội dung xuyên suốt hội thảo là vai trò của dữ liệu trong nông nghiệp hiện đại. Các chuyên gia thống nhất rằng nếu không giải quyết được bài toán dữ liệu, quá trình chuyển đổi số sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Nông nghiệp thông minh là mô hình vận hành tối ưu, nơi công nghệ thay thế sức người, giá trị gia tăng được nâng lên.

PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Phó chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không chỉ là tài nguyên mà chính là nền tảng quyết định năng suất, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của ngành nông nghiệp.”

PGS.TS. Đỗ Văn Hùng chỉ ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng và làm sạch dữ liệu nông nghiệp, đồng thời đảm bảo khả năng liên thông giữa các hệ thống để hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất. Việc chuyển đổi từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp dựa trên dữ liệu là xu hướng tất yếu, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và ra quyết định.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đơn vị đề xuất xây dựng mô hình “ngân hàng dữ liệu nông nghiệp” làm nền tảng trung tâm, kết hợp với các công nghệ như AI, học máy và API (giao diện lập trình ứng dụng) để phục vụ dự báo năng suất, phát hiện sâu bệnh và tối ưu hóa quản trị sản xuất.

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra một “điểm nghẽn” lớn: thiếu dữ liệu sạch và cơ chế chuẩn hóa. Câu hỏi được đặt ra là: Ai sẽ chịu trách nhiệm làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu để hình thành hệ thống Big Data thực thụ?

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ngày càng gia tăng, nếu không có dữ liệu đủ lớn và đủ tin cậy để phân tích, việc dự báo và ứng phó sẽ luôn ở thế bị động.

Ở góc nhìn cơ quan quản lý, ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) khẳng định: “Chuyển đổi số phải dựa trên nền tảng dữ liệu - đây là nguồn tài nguyên chiến lược của ngành nông nghiệp.”

Ông Đặng Duy Hiển đồng thời nhấn mạnh ba trụ cột trong phát triển nông nghiệp thông minh, trong đó con người là yếu tố then chốt, tiếp đến là hệ thống phần mềm và cuối cùng là hạ tầng số, kho dữ liệu.

Công nghệ mở đường, con người quyết định thành công

Bên cạnh dữ liệu, các công nghệ như AI, IoT, GIS, tự động hóa… được xem là động lực thúc đẩy nông nghiệp chuyển mình. GS.TS Nguyễn Kim Lợi, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Biến đổi khí hậu, Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh cho rằng hệ thống thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu không gian là nền tảng quan trọng giúp dự báo năng suất, quản lý tài nguyên và giám sát sản xuất. Khi tích hợp với cảm biến, thiết bị bay không người lái và dữ liệu vệ tinh, các công nghệ này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ nông nghiệp chính xác.

Ở góc độ doanh nghiệp và thực tiễn sản xuất, chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng nhận định đã đến lúc nông nghiệp Việt Nam không chỉ xuất khẩu sản phẩm thô mà phải hướng tới xuất khẩu tri thức, mô hình và giá trị gia tăng. Vì vậy, việc ứng dụng AI và robot không chỉ giúp tự động hóa sản xuất mà còn giải quyết bài toán thiếu hụt lao động và nâng cao chất lượng nông sản.

Trong khi đó, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch Hội Tin học TP. Hồ Chí Minh, lại đưa ra một góc nhìn đáng chú ý về yếu tố con người. Theo ông, việc thay đổi tư duy sản xuất của nông dân là thách thức lớn, nhưng thế hệ trẻ ở nông thôn có thể trở thành lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số.

“Lớp thanh niên với khả năng tiếp cận công nghệ nhanh sẽ là cầu nối đưa các ứng dụng số thẩm thấu vào từng hộ sản xuất”, ông Lâm Nguyễn Hải Long chia sẻ.

Một điểm nhấn đáng chú ý tại hội thảo là khái niệm “nông nghiệp hạnh phúc” được TS. Lê Mai Tùng, nhà sáng lập startup nuôi cua công nghệ cao Seamorny, chia sẻ dưới góc nhìn thực tiễn. Theo đó, với người nông dân, “hạnh phúc” không phải là điều gì xa vời mà chính là phương thức sản xuất giúp giảm tối đa lao động chân tay nhưng vẫn đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Nói cách khác, đó là mô hình vận hành tối ưu, nơi công nghệ thay thế sức người, còn giá trị gia tăng được nâng lên.

Đáng chú ý, TS. Lê Mai Tùng mở rộng khái niệm này sang cả vật nuôi. Từ chính mô hình nuôi cua công nghệ cao, TS Lê Mai Tùng cho biết nếu vật nuôi sống trong môi trường căng thẳng, không thuận lợi, cơ thể sẽ sản sinh các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng sản phẩm. Ngược lại, khi được nuôi trong điều kiện tối ưu, “không phải lo toan”, sinh trưởng tự nhiên, vật nuôi sẽ cho ra sản phẩm an toàn, chất lượng cao.