Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng

Khóa đào tạo AI của Vietcombank – Chi nhánh Sở giao dịch.

Đặt vấn đề

“Kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc” đang đặt ra những yêu cầu lịch sử đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Đất nước. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã xác lập những quan điểm chỉ đạo và định hướng chiến lược mang tính đột phá nhằm đưa Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.

Một trong những nội dung cốt lõi, xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV là khẳng định: “Con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và là mục tiêu của sự phát triển”, đồng thời đặt ra yêu cầu “Tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài; khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”.

Đối với hệ thống ngân hàng - được coi là “huyết mạch” của nền kinh tế, sự vận động mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp 4.0, sự xuất hiện của các công nghệ tài chính đột phá như Tài chính công nghệ (Fintech), Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data), Điện toán đám mây và Công nghệ chuỗi khối (Blockchain), yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo xu hướng phát triển bền vững và Tài chính xanh (ESG) và các tiêu chuẩn quản trị rủi ro tiệm cận quốc tế đang đặt ngành Ngân hàng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có.

Trong mọi nguồn lực phát triển, nguồn nhân lực luôn là yếu tố quyết định, là “chìa khóa” cốt lõi để hiện thực hóa các chiến lược phát triển. Do đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với sự phát triển an toàn, bền vững của ngành Ngân hàng Việt Nam.

Thực trạng chất lượng nguồn nhân lực ngành Ngân hàng

Nhìn vào bức tranh thực tiễn của ngành Ngân hàng Việt Nam hiện nay, đặc biệt tại các ngân hàng thương mại nhà nước đóng vai trò chủ lực như Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank cùng một số ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu, công tác phát triển nguồn nhân lực đã đạt được những bước tiến lớn, nhưng cũng đang bộc lộ những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ.

Những điểm sáng nổi bật

Chất lượng nguồn nhân lực trong ngành Ngân hàng đã có nhiều chuyển biến tích cực nhờ việc bám sát các định hướng phát triển công nghệ và đào tạo chuyên sâu được đề ra tại Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, cụ thể như sau:

- Chuẩn hóa năng lực quản trị: Nhiều tổ chức tín dụng đã nâng cao chất lượng nhân sự để đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị rủi ro quốc tế như Basel II và từng bước tiếp cận Basel III.

- Phát triển nhân lực công nghệ: Các ngân hàng chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin có trình độ chuyên môn cao nhằm vận hành và làm chủ các hệ thống số hóa hiện đại.

- Thúc đẩy kỹ năng số: Quá trình chuyển đổi số toàn ngành được đẩy mạnh thông qua các chương trình đào tạo nội bộ kết hợp hợp tác chiến lược cùng các cơ sở giáo dục lớn.

Tại Vietcombank - đơn vị tiên phong trong hệ thống, công tác xây dựng Đảng gắn liền với công tác quản trị, phát triển nhân sự luôn được coi là trụ cột hàng đầu. Thấm nhuần tinh thần các Nghị quyết của Đảng về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số, Vietcombank đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược:

- Chuyển đổi mô hình quản trị nhân sự theo chuẩn mực quốc tế: Vietcombank đã xây dựng Khung năng lực hiện đại, áp dụng công cụ đánh giá hiệu quả công việc (KPIs) gắn liền với kết quả thực chất và sản phẩm cụ thể, đúng theo tinh thần Văn kiện Đại hội XIV về “đánh giá cán bộ thường xuyên, liên tục, đa chiều, theo kết quả, sản phẩm cụ thể”.

- Chủ động đào tạo nhân lực số và công nghệ tài chính: Vietcombank cùng các ngân hàng như BIDV, VietinBank đã thành lập các Trung tâm Đào tạo, E-learning nội bộ quy mô, hiện đại. Hàng ngàn lượt cán bộ được bồi dưỡng về phân tích dữ liệu lớn, an ninh mạng, trải nghiệm khách hàng số và quản trị rủi ro công nghệ.

- Xây dựng Văn hóa doanh nghiệp gắn với Đạo đức cách mạng và Văn hóa Đảng: Đảng ủy Vietcombank luôn chú trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng văn hóa doanh nghiệp liêm chính, đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Việc gắn kết chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp ngân hàng với tính tiên phong, gương mẫu của người Đảng viên đã giúp Vietcombank duy trì nền tảng quản trị rủi ro vững chắc, bảo vệ uy tín thương hiệu quốc gia.

Song song đó, các ngân hàng thương mại lớn khác như VietinBank, BIDV hay Techcombank, MB cũng đã chủ động thực hiện song song chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tập trung thu hút đội ngũ chuyên gia tài chính, kỹ sư dữ liệu chất lượng cao trong và ngoài nước, bước đầu hình thành lực lượng lao động tài chính số năng động, tiệm cận trình độ khu vực.

Những thách thức đặt ra

Mặc dù đã có những thành tựu đáng ghi nhận, thực tiễn phát triển nhân lực ngành Ngân hàng vẫn đang đối mặt với những thách thức:

- Sự thiếu hụt nhân sự công nghệ cao và chuyên gia đầu ngành: Ngành ngân hàng Việt Nam hiện thiếu trầm trọng nhân sự phân tích dữ liệu, vận hành công nghệ số và chuyên gia AI, với mức thiếu hụt nhân lực công nghệ ước tính khoảng 100.000 người/năm trong giai đoạn 2026–2028. Sự cạnh tranh giữ chân nhân tài từ các công ty công nghệ tài chính (Fintech) và tập đoàn công nghệ lớn (BigTech) khiến các ngân hàng chịu áp lực lớn về giữ chân nhân sự giỏi.

- Khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn: Chương trình đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục đại học tài chính - ngân hàng vẫn mang nặng tính lý thuyết, chậm cập nhật các kỹ năng số, kỹ năng mềm và tư duy đổi mới sáng tạo, chưa đáp ứng ngay yêu cầu công việc tại các ngân hàng hiện đại.

- Thách thức về đạo đức nghề nghiệp trong môi trường số: Cuộc cách mạng số mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ rủi ro đạo đức, lộ lọt dữ liệu và vi phạm pháp luật về an ninh thông tin.

- Tâm lý e ngại rủi ro, thiếu cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới sáng tạo: Trong một ngành nhạy cảm và chịu sự giám sát chặt chẽ như ngân hàng, tâm lý an toàn, e ngại rủi ro đôi khi cản trở các ý tưởng đột phá. Việc cụ thể hóa cơ chế “bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung” tại các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước vẫn còn gặp một số vướng mắc về mặt thể chế và quy trình vận hành.

Đề xuất giải pháp trong thời gian tới

Để giải quyết triệt để các “điểm nghẽn”, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, ngành Ngân hàng nói chung, Vietcombank nói riêng cần triển khai hệ thống giải pháp đồng bộ, đột phá trên các trụ cột sau:

Một là, hoàn thiện thể chế, đổi mới mạnh mẽ công tác quản trị cán bộ theo tinh thần Đại hội XIV

- Cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về công tác cán bộ: Thẩm định, đánh giá cán bộ ngân hàng phải thực chất, lấy hiệu quả công việc, sản phẩm cụ thể và mức độ tuân thủ quy định làm thước đo chính. Thực hiện nghiêm cơ chế “có vào, có ra”, “có lên, có xuống” để tạo động lực cống hiến lành mạnh.

- Xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo: Cụ thể hóa Kết luận của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội XIV về bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Các ngân hàng cần thiết lập hành lang pháp lý nội bộ minh bạch, cho phép thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ số mới hoặc mô hình quản trị mới với cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp, giải tỏa tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm của cán bộ chuyên môn.

- Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị nhân sự: Xây dựng hệ thống dữ liệu nhân sự liên thông, an toàn, hiện đại; ứng dụng công nghệ để dự báo nhu cầu nhân lực, lập quy hoạch cán bộ và đánh giá năng lực chính xác, khách quan.

Hai là, đột phá trong đào tạo, tái đào tạo nhân lực đáp ứng kỷ nguyên số và phát triển xanh

- Thúc đẩy mô hình kết hợp “Ngân hàng - Trường đại học - Doanh nghiệp công nghệ”: Các ngân hàng lớn cần chủ động bắt tay với các viện nghiên cứu, trường đại học hàng đầu để đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, triển khai hiệu quả các định hướng tại Quyết định số 1002/QĐ-TTg ngày 24/5/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2035 và định hướng tới năm 2045 và Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, ứng dụng vào việc phát triển hạ tầng công nghệ và FinTech của ngành Ngân hàng.

- Đưa kỹ năng số và AI thành chuẩn năng lực bắt buộc: Đổi mới chương trình đào tạo nội bộ, chuyển mạnh sang phát triển năng lực thực hành, tư duy phản biện, kỹ năng số và AI. Từng bước chuẩn hóa trình độ ngoại ngữ (đặc biệt là tiếng Anh) và kỹ năng làm việc quốc tế cho đội ngũ nhân sự, giúp cán bộ ngân hàng Việt Nam tự tin hội nhập và tham gia sâu vào các chuỗi giá trị tài chính toàn cầu.

- Chú trọng đào tạo nhân lực tài chính xanh: Đón đầu xu hướng chuyển đổi xanh, cần đào tạo đội ngũ chuyên gia có năng lực thẩm định rủi ro ESG, quản lý các khoản tín dụng xanh, góp phần thực hiện cam kết phát triển bền vững của quốc gia.

Ba là, đẩy mạnh thu hút, trọng dụng nhân tài và xây dựng môi trường làm việc bao trùm, hiện đại

- Xây dựng chính sách đãi ngộ vượt trội và cạnh tranh: Để thu hút và giữ chân các chuyên gia hàng đầu về AI, công nghệ thông tin, phân tích dữ liệu và quản trị rủi ro, các ngân hàng cần thiết lập cơ chế tiền lương, tiền thưởng và điều kiện làm việc linh hoạt, vượt trội. Đảm bảo thu nhập tương xứng với giá trị sáng tạo và hiệu quả đóng góp.

- Thu hút “chất xám” quốc tế và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài: Phát huy tối đa nguồn lực trí tuệ toàn cầu, tạo điều kiện cho các chuyên gia nước ngoài, kiều bào tham gia tư vấn, quản trị và trực tiếp điều hành các dự án chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trong ngành Ngân hàng.

- Đảm bảo tính bao trùm và phân bổ nhân lực hợp lý: Bên cạnh việc tập trung nhân tài cho các trung tâm tài chính lớn, các ngân hàng có mạng lưới rộng khắp như Agribank, Vietcombank, BIDV cần có chính sách đãi ngộ, thu hút cán bộ trẻ, có trình độ cao về làm việc tại các chi nhánh vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Điều này giúp đẩy mạnh tài chính toàn diện, rút ngắn khoảng cách tiếp cận dịch vụ ngân hàng hiện đại giữa các vùng miền.

Bốn là, tăng cường xây dựng Văn hóa Đảng, nâng cao đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị

- Xây dựng Đảng bộ ngân hàng trong sạch, vững mạnh: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, quan liêu trong hoạt động ngân hàng, đổi mới công tác kiểm tra dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh, mỗi cán bộ, đảng viên ngân hàng phải là một tấm gương về sự liêm chính, minh bạch, tinh thần phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân.

- Gắn bảo vệ chính trị nội bộ với quản lý cán bộ, đảng viên trên không gian mạng: Tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nâng cao tư tưởng cán bộ trước các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, nắm chắc lý luận chính trị hiện nay, bảo đảm an toàn chính trị nội bộ trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Kết luận

Nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực ngân hàng đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững không đơn thuần là sự nâng cấp chuyên môn kỹ thuật, mà là một chiến lược toàn diện về Con người theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa “Đức” - bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp liêm chính và “Tài” - trí tuệ, năng lực công nghệ, tư duy đổi mới sáng tạo. Bằng việc hoàn thiện thể chế, đột phá trong đào tạo nhân lực số, trọng dụng nhân tài và gìn giữ văn hóa liêm chính, ngành Ngân hàng chắc chắn sẽ xây dựng được một đội ngũ nhân sự ngang tầm nhiệm vụ, làm nòng cốt đưa hệ thống ngân hàng Việt Nam vươn tầm khu vực và thế giới, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển bứt phá, phồn vinh và bền vững./.

----------------

1. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

2. Đỗ Thị Bích Hồng, Ngô Thuý Lân. “Quản trị nguồn nhân lực tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời đại công nghệ số giai đoạn 2026 – 2028”, Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu.

3. Đặng Thu Trang (2024). Giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngành Tài chính ngân hàng. Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 14 tháng 6/2024.

4. Thu Thủy (2026). Phát triển nguồn nhân lực số - một trong những yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số ngành Ngân hàng. Tạp chí Thị trường – Tiền tệ. Link truy cập: https://thitruongtaichinhtiente.vn/phat-trien-nguon-nhan-luc-so-mot-trong-nhung-yeu-to-quyet-dinh-thanh-cong-cua-chuyen-doi-so-nganh-ngan-hang-85598.html.