Kinh tế tư nhân cần một chính quyền đồng hành thực chất

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế tại VCCI, Giám đốc Chương trình Kinh tế tư nhân Việt Nam trình bày tại Lễ công bố PCI 2025 ngày 15/5/2026.

Phóng viên: Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 cho thấy nhiều thay đổi trong cách tiếp cận đánh giá môi trường kinh doanh. Xin ông cho biết, điểm đáng chú ý nhất của năm nay là gì?

Ông Đậu Anh Tuấn: Năm 2025 là một năm rất đặc biệt. Đây là lần đầu tiên chúng ta đồng thời thực hiện nhiều thay đổi lớn như sắp xếp lại đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Điều đáng chú ý là vai trò của khu vực kinh tế tư nhân hiện đã được xác lập rất rõ trong định hướng phát triển kinh tế. Chính vì vậy, chúng tôi cảm nhận được một không khí phát triển rất mạnh mẽ tại nhiều địa phương, với mục tiêu tăng trưởng rất cao.

Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận của Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm nay cũng thay đổi. Nếu trước đây chủ yếu tập trung vào chất lượng điều hành hay cải cách thủ tục hành chính, thì nay chúng tôi nhấn mạnh nhiều hơn tới vai trò của “chính quyền kiến tạo”, tức là mức độ chủ động, đồng hành và năng lực hỗ trợ doanh nghiệp của chính quyền địa phương.

Điều quan trọng là một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ dừng ở việc rút ngắn thủ tục hành chính, mà còn phải là một môi trường cạnh tranh công bằng, doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực thuận lợi hơn và các chính sách hỗ trợ thực chất hơn.

Đặc biệt, trước đây chúng ta chủ yếu đo lường chất lượng điều hành hay mức độ cải cách thủ tục hành chính. Nhưng cuối cùng, mục tiêu quan trọng nhất vẫn phải là hiệu quả hoạt động thực chất của khu vực kinh tế tư nhân. Vì thế, năm nay VCCI lần đầu tiên công bố Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI), với 23 chỉ tiêu nhỏ, đo lường nhiều khía cạnh như doanh nghiệp có hoạt động hiệu quả không, có lạc quan về triển vọng kinh doanh không, hay có động lực đổi mới sáng tạo hay không.

Chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh yếu tố đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ. Đây là định hướng rất quan trọng đã được đặt ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Qua khảo sát, chúng tôi thấy rất rõ các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng của cả nước. Đây là những địa phương có khu vực kinh tế tư nhân rất mạnh, hiệu quả và có năng lực đổi mới sáng tạo cao. Hai thành phố này cũng dẫn đầu chỉ số BPI, phản ánh chất lượng quản trị và khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo tôi, việc tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi cho Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh không chỉ là thu hút các tập đoàn lớn hay doanh nghiệp FDI, mà còn phải trở thành môi trường phát triển thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây mới là nền tảng bền vững của hệ sinh thái kinh tế tư nhân. Một môi trường kinh doanh tốt không chỉ là chính quyền vận hành tốt, mà suy cho cùng phải giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn, bền vững hơn và có động lực đổi mới mạnh mẽ hơn.

Phóng viên: Qua khảo sát PCI 2025, ông nhìn nhận đâu là khác biệt lớn nhất giữa các địa phương hiện nay?

Ông Đậu Anh Tuấn: Qua nhiều năm theo dõi PCI, chúng tôi nhận thấy khác biệt giữa các tỉnh, thành phố không nằm ở việc ban hành nghị quyết hay chính sách, bởi phần lớn địa phương đều có thể làm điều đó khá tốt. Điểm tạo ra khác biệt thực sự là khả năng chuyển các chính sách trên văn bản thành thủ tục cụ thể, thành sự tương tác trực tiếp giữa bộ máy chính quyền với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Làm sao rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn mới là điều khó nhất. Không phải địa phương nào cũng làm được điều đó. Có những địa phương tạo được ấn tượng rất rõ với doanh nghiệp vì tinh thần hỗ trợ thực chất của bộ máy chính quyền. Doanh nghiệp đánh giá cao không chỉ vì thủ tục nhanh hơn, mà vì cảm nhận được sự đồng hành trong quá trình triển khai dự án, xử lý khó khăn hay kết nối đầu tư.

Chúng tôi cũng nhận thấy một xu hướng rất rõ là sự chủ động của chính quyền địa phương đang tăng lên. Khi nhiều thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn, các địa phương cũng phải chủ động hơn trong điều hành, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng.

Chẳng hạn, Hải Phòng là địa phương mà chúng tôi đánh giá rất cao về tính đồng đều trong chất lượng điều hành. Thành phố này có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm cao nhất cả nước. Không chỉ tăng trưởng GRDP ở mức cao trong nhiều năm, Hải Phòng còn rất thành công trong phát triển hạ tầng và cải cách thủ tục hành chính. Điểm đáng chú ý nhất của Hải Phòng là khả năng chuyển tinh thần cải cách thành hành động cụ thể trong từng thủ tục, từng dự án và từng tương tác với doanh nghiệp. Nhiều nhà đầu tư đánh giá rất cao tinh thần hỗ trợ thực chất của bộ máy chính quyền tại đây.

Hay như Quảng Ninh, Phú Thọ cũng là những địa phương thể hiện khá rõ vai trò kiến tạo và đồng hành với doanh nghiệp trong thời gian qua.

Trong khi đó, có những địa phương như Đồng Tháp hay TP. Huế dù không phải trung tâm thu hút đầu tư lớn nhất cả nước, nhưng lại gây ấn tượng bằng mô hình hỗ trợ doanh nghiệp rất hiệu quả. Đồng Tháp nổi bật ở khả năng tương tác giữa chính quyền với doanh nghiệp, còn TP. Huế tạo được dấu ấn trong hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thái Nguyên là một trong những điểm sáng về thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn vừa qua, với tỷ trọng xuất khẩu rất lớn trong bức tranh chung của cả nước, nhưng chính quyền địa phương cần quan tâm nhiều hơn tới khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước. Kết quả khảo sát PCI 2025 có thể là cơ sở để Thái Nguyên thúc đẩy các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân trong nước, bởi đây khu vực có thể chưa nổi bật về quy mô nhưng lại giữ vai trò quan trọng trong hệ sinh thái phát triển bền vững của địa phương.

Điều đó cho thấy không phải địa phương nào cũng cần cạnh tranh bằng quy mô hay nguồn lực lớn. Với cách làm thực chất, phù hợp điều kiện địa phương, nhiều tỉnh hoàn toàn có thể xây dựng được môi trường phát triển tốt cho khu vực kinh tế tư nhân.

Phóng viên: Trong bối cảnh nhiều địa phương mở rộng không gian hành chính sau sáp nhập, theo ông, đâu là yêu cầu quan trọng nhất để duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi?

Ông Đậu Anh Tuấn: Không gian hành chính mở rộng rõ ràng tạo ra nhiều cơ hội hơn cho hoạt động kinh doanh. Nhưng thách thức lớn là làm sao duy trì được sự tương tác hiệu quả với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Với các tỉnh, thành phố lớn, số lượng doanh nghiệp rất đông trong khi nguồn lực hỗ trợ có hạn. Vì vậy, cách làm phải thay đổi. Theo tôi, có ba điểm rất quan trọng. Thứ nhất là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tương tác với doanh nghiệp và người dân.

Thứ hai là phát triển hệ thống hiệp hội doanh nghiệp. Trên thực tế, chính quyền khó có thể trực tiếp hỗ trợ hiệu quả tới từng doanh nghiệp nhỏ, nhưng các hiệp hội doanh nghiệp lại có thể đóng vai trò cầu nối rất tốt. Thứ ba, và cũng là quan trọng nhất, là nâng cao chất lượng vận hành của chính quyền cơ sở.

Doanh nghiệp hay hộ kinh doanh không tiếp xúc hằng ngày với chủ tịch tỉnh hay lãnh đạo cấp cao, mà chủ yếu làm việc với chính quyền phường, xã và các cơ quan thực thi trực tiếp. Vì vậy, văn hóa hành chính, tinh thần đồng hành và khả năng hỗ trợ doanh nghiệp của chính quyền cơ sở sẽ quyết định rất lớn tới chất lượng thực thi chính sách. Nếu chính quyền cơ sở vận hành hiệu quả, chuyển tải chính sách tốt và hỗ trợ doanh nghiệp thực chất, thì môi trường kinh doanh sẽ cải thiện rõ rệt.

Đây cũng là yếu tố quyết định để thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn - điều mà theo chúng tôi hiện nay vẫn là thách thức lớn nhất trong cải thiện môi trường kinh doanh.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!

Ông Phạm Văn Thể, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh: Quảng Ninh duy trì mô hình đồng hành thực chất với doanh nghiệp Cộng đồng doanh nghiệp địa phương ghi nhận rõ nỗ lực đồng hành của chính quyền tỉnh trong thời gian qua, đặc biệt sau khi triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW. Điểm nổi bật của Quảng Ninh là sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền và doanh nghiệp, với cơ chế trao đổi, tháo gỡ khó khăn khá trực tiếp và linh hoạt. Có những vấn đề phát sinh thì hiệp hội doanh nghiệp có thể trao đổi trực tiếp với lãnh đạo tỉnh để xử lý ngay, thay vì phải chờ các cuộc họp định kỳ. Quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại tỉnh hiện tương đối ổn định, ít xáo trộn và đang dần phát huy hiệu quả trong giải quyết thủ tục, hỗ trợ doanh nghiệp tại cơ sở.