Khơi thông dòng vốn không còn là chuyện “bơm tiền”

Tại Diễn đàn các diễn giả đã đề xuất nhiều giải pháp huy động vốn cho tăng trưởng kinh tế 5 năm tới . Ảnh: T.D

Nút thắt không còn nằm ở lượng tiền

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc để vượt qua bẫy thu nhập trung bình và chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đây không chỉ là mục tiêu của một giai đoạn ngắn hạn mà là yêu cầu phát triển của cả nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, áp lực vốn cho giai đoạn phát triển mới là rất lớn. Các nghiên cứu của World Bank và Asian Development Bank cho thấy riêng nhu cầu đầu tư cho hạ tầng bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu tại Việt Nam đã lên tới khoảng 15-17 tỷ USD mỗi năm, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 30-35%. Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn tồn tại khoảng trống tín dụng lớn khi nhiều doanh nghiệp có nhu cầu vốn nhưng chưa thể tiếp cận hiệu quả.

Ở góc độ điều hành chính sách tiền tệ, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định Tiền tệ tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho rằng, bối cảnh kinh tế toàn cầu hiện nay đang tiềm ẩn nhiều rủi ro từ lạm phát, địa chính trị đến biến động năng lượng. Vì vậy, việc khơi thông dòng vốn cần được thực hiện hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng với yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống tài chính.

Theo ông Nguyễn Phi Lân, doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn bền vững phải chủ động nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch thông tin, cơ cấu lại dòng tiền và sử dụng vốn đúng mục đích. Trong bối cảnh biến động quốc tế còn lớn, việc chạy theo các hoạt động đầu cơ ngắn hạn hay sử dụng vốn sai mục đích có thể làm gia tăng nợ xấu và tạo rủi ro lan truyền sang hệ thống ngân hàng.

Quan điểm này cũng được nhìn thấy rõ từ phía các ngân hàng thương mại. Theo ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank, khoảng cách giữa hồ sơ tài chính và năng lực thực tế của doanh nghiệp hiện vẫn còn khá lớn. Theo ông, ngân hàng hiện đại sẽ không chỉ nhìn vào tài sản đảm bảo, mà quan trọng hơn là chất lượng dòng tiền, cấu trúc tài chính và khả năng quản trị rủi ro của doanh nghiệp.

Thực tế này cho thấy “tín nhiệm tài chính” đang trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận vốn trong giai đoạn mới. Khi chi phí vốn ngày càng đắt đỏ và các tiêu chuẩn quản trị tài chính được siết chặt hơn, doanh nghiệp không thể tiếp tục phụ thuộc vào đòn bẩy tín dụng thiếu bền vững.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI phát biểu tại Diễn đàn.

Tái cấu trúc hệ sinh thái vốn

Một trong những vấn đề lớn được đặt ra tại diễn đàn là sự phụ thuộc quá lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Theo ông Nguyễn Phi Lân, áp lực đối với hệ thống tài chính, ngân hàng đang gia tăng khi chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn có xu hướng mở rộng, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức rất cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Điều này không chỉ phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn vay ngân hàng, mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với thanh khoản và an toàn hệ thống nếu xuất hiện các cú sốc bên ngoài hoặc chất lượng tài sản suy giảm.

Trong bối cảnh dư địa điều hành chính sách tiền tệ không còn nhiều như các giai đoạn trước, nhiều chuyên gia cho rằng việc phát triển cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn, đa dạng hóa các kênh dẫn vốn trung và dài hạn đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế. Theo ông Nguyễn Phi Lân, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngân hàng, chủ động đa dạng hóa nguồn vốn thông qua thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư, hợp tác công - tư và các hình thức huy động vốn dài hạn khác.

Áp lực phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng cũng là lý do khiến nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò của thị trường vốn và Trung tâm tài chính quốc tế trong chiến lược tăng trưởng dài hạn của Việt Nam.

Toàn cảnh Diễn đàn. Ảnh: T.D

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm tới sẽ tạo áp lực rất lớn lên nhu cầu vốn dài hạn của nền kinh tế. Trong khi đó, hệ thống ngân hàng nội địa hiện vẫn đang gánh phần lớn vai trò cung ứng vốn, khiến tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, để giảm tải cho hệ thống ngân hàng, Việt Nam cần phát triển đồng thời thị trường vốn và Trung tâm tài chính quốc tế nhằm thu hút các dòng vốn dài hạn từ bên ngoài. Đặc biệt, lĩnh vực tài chính hàng hải được xem là dư địa rất lớn khi hiện có tới 80-90% giao dịch tài chính của các cụm cảng lớn tại Việt Nam đang thực hiện tại Singapore và Hồng Kông, với tổng giá trị hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm.

Không chỉ câu chuyện vốn quốc tế, nhiều chuyên gia cũng cho rằng khu vực kinh tế tư nhân sẽ phải trở thành động lực chính cho bài toán huy động nguồn lực trong giai đoạn tới.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright nhận định, để đạt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong 5 năm tới, Việt Nam sẽ cần lượng vốn đầu tư rất lớn, trong khi hiệu quả sử dụng vốn hiện vẫn chưa cao. Theo ông, bài toán hiện nay không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải nâng hiệu quả sử dụng vốn và tái cấu trúc dòng vốn theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào đầu tư công và tín dụng ngân hàng.

Ông cho rằng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, khu vực kinh tế tư nhân cần trở thành động lực quan trọng nhất, đóng góp khoảng 60% tổng vốn đầu tư xã hội. “Hệ sinh thái vốn đa tầng sẽ trở thành điểm tựa cho mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030”, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh.

Ở cấp độ địa phương, bà Nguyễn Thị Minh Vân, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang thúc đẩy nhiều cơ chế mới nhằm mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội, từ hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm đến đẩy mạnh mô hình đối tác công tư (PPP) cho các dự án hạ tầng lớn.

Song song với đó là cải cách hành chính, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục đầu tư nhằm giảm chi phí và tăng khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp. Thành phố đặt mục tiêu huy động vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 1,18 triệu tỷ đồng trong năm 2026, tương đương 30% GRDP nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Có thể thấy, khơi thông vốn không còn là câu chuyện “bơm thêm tiền” vào nền kinh tế. Điều cần hơn lúc này là xây dựng một hệ sinh thái tài chính đa tầng, minh bạch và hiệu quả hơn, nơi dòng vốn được phân bổ đúng địa chỉ, doanh nghiệp đủ năng lực hấp thụ và nguồn lực xã hội được khơi thông cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn.