Hợp tác phát triển, nâng cấp từ nghiên cứu đến sản phẩm “Created in Vietnam”

Trong xu thế đó, việc Trung tâm Nghiên cứu – Phát triển – Đào tạo về khoa học - công nghệ phân tích (Analytical R&E Center) được khai trương tại Đại học Quốc gia Hà Nội (cơ sở Hoà Lạc) ngày 18/11/2025 trở thành ví dụ tiêu biểu cho mô hình gắn kết “ba nhà”.

Trung tâm là một hợp phần trọng yếu của Dự án hợp tác kỹ thuật SATREPS EDFEN sử dụng nguồn vốn ODA không hoàn lại của Chính phủ Nhật Bản. Dự án do Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì, đồng tài trợ bởi Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST).

Mục tiêu của dự án là phát triển công nghệ cao chế tạo thiết bị phân tích nhanh, dễ sử dụng và tăng cường nguồn nhân lực phục vụ kiểm soát an toàn thực phẩm và chất lượng môi trường.

Bên cạnh đó, Hiệp hội các Nhà sản xuất Thiết bị Phân tích Nhật Bản (JAIMA) đã cử các chuyên gia tham gia trực tiếp giảng dạy trong các chương trình đào tạo tăng cường năng lực thuộc dự án.

Theo GS.TS. Nguyễn Văn Nội – Quản lý Dự án SATREPS EDFEN cho hay, Trung tâm không chỉ nhằm đáp ứng mục tiêu phân tích chất lượng môi trường, an toàn thực phẩm mà còn hướng đến việc đào tạo cán bộ của ngành nông nghiệp, môi trường, y tế để họ sử dụng thành thạo các thiết bị phân tích hiện đại.

Dự án hướng tới đào tạo không chỉ 1–2 địa phương mà tới 34 tỉnh thành trên cả nước. Trung tâm kỳ vọng sẽ trở thành nơi lan tỏa kiến thức và đào tạo nhân lực về an toàn thực phẩm và môi trường.

Dự án SATREPS EDFEN cũng hướng đến sự phát triển bền vững, bởi yêu cầu quan trọng trong các dự án do Chính phủ Nhật Bản, thông qua JICA và JST tài trợ là 5 năm sau khi kết thúc, dự án vẫn phải tiếp tục phát triển, mở rộng ra các địa phương khác.

Trung tâm phải trở thành một "hub" – nơi thu hút sự hợp tác của Nhà nước lẫn doanh nghiệp. Ba nhà “quản lý - khoa học - doanh nghiệp” đều phải gắn kết. Không có sự phối hợp này, thiết bị sẽ lạc hậu theo thời gian, hoạt động không thể duy trì vì thiếu kinh phí.

“Đây là bước rất quan trọng để tạo ra sản phẩm “Created in Vietnam”, không chỉ đơn thuần “Made in Vietnam”, thể hiện trí tuệ Việt Nam. Nhất là khi Đảng và Chính phủ luôn quan tâm đến phát triển khoa học – công nghệ, với các nghị quyết thể hiện sự đột phá như Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 72-NQ/TW”, GS.TS. Nguyễn Văn Nội nêu rõ.

Cũng theo GS.TS. Nguyễn Văn Nội, hệ thống giáo dục đại học không chỉ giảng dạy mà còn là nơi sản sinh hàm lượng nghiên cứu lớn. Để các phòng thí nghiệm trọng điểm tồn tại và phát triển, ngoài đầu tư của Nhà nước, bản thân các nhà khoa học cũng phải tự chủ, bảo đảm tính bền vững. Khi nhu cầu gặp đúng năng lực, dự án mới có nguồn lực tài chính để duy trì. Đồng thời, doanh nghiệp chính là nơi triển khai các ý tưởng, sáng chế và giúp sản phẩm khoa học cất cánh, được thương mại hoá.

Cũng về vấn đề này, từ góc độ chuyên gia quốc tế, ông Kazuma Mawatari - Cố vấn trưởng của Dự án SATREPS EDFEN cho rằng, hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp Nhật Bản quan tâm và kỳ vọng vào thị trường Việt Nam, nên mong muốn mở rộng đầu tư tại Việt Nam và từ Việt Nam có thể đi tiếp ra các thị trường khác.

Theo ông Kazuma Mawatari, điểm đặc trưng của Dự án là có sự tham gia của một số doanh nghiệp Nhật Bản cũng như JAIMA, giúp các kết quả nghiên cứu sau khi hoàn thiện sẽ được đưa vào ứng dụng ngay.

Đăc biệt, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên cũng dự kiến thành lập doanh nghiệp “spin-off” – tức các công ty do viện nghiên cứu hoặc trường đại học thành lập để chuyển các kết quả nghiên cứu vào thực tế và thương mại hóa.

Trong dài hạn, đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, tiến tới xây dựng các sản phẩm khoa học chất lượng cao mang thương hiệu và trí tuệ Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.