Gỡ điểm nghẽn thể chế, mở dư địa tăng trưởng cho kinh tế tầm thấp

Cần sớm gỡ vướng thủ tục, tạo lực đẩy cho kinh tế tầm thấp.

Khơi thông hành lang pháp lý, tạo lực đẩy cho kinh tế tầm thấp

Tại Đối thoại Phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam diễn ra mới đây, các doanh nghiệp cho rằng dư địa phát triển lớn, song quy trình quản lý còn phân tán. Luật Phòng không nhân dân, Luật Hàng không dân dụng cùng quy định về tần số, tiêu chuẩn tạo yêu cầu tuân thủ phức tạp, kéo dài thời gian.

Với doanh nghiệp sản xuất UAV, vướng mắc nổi bật nằm ở nghiên cứu, chế tạo và thử nghiệm. Khoản 3 Điều 14 Luật Hàng không dân dụng quy định tàu bay chỉ được khai thác khi có Giấy chứng nhận đủ điều kiện bay. Trong thực tế, doanh nghiệp cần bay thử để đánh giá, hoàn thiện hồ sơ trước khi cấp chứng nhận.

Ông Tạ Ngọc Thanh, Giám đốc Công ty HTI UAS, thuộc HTI Group, cho biết doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn để cấp phép nghiên cứu, sản xuất, chế tạo UAV. Muốn hoàn thiện hồ sơ, doanh nghiệp phải kiểm thử và bay thử. Tuy nhiên, để bay thử lại cần giấy phép. Mẫu UAV nghiên cứu chưa xác định được căn cứ cấp phép.

Ông Tạ Ngọc Thanh Giám đốc Công ty HTI UAS

Theo ông Tạ Ngọc Thanh, đây là tình trạng “con gà - quả trứng” doanh nghiệp gặp phải. HTI đã đầu tư nhà máy sản xuất UAV, song để vận hành tiêu chuẩn, doanh nghiệp phải xác định loại thiết bị, thủ tục đăng ký, tiêu chuẩn, nơi thử nghiệm và cơ quan xác nhận. Những yêu cầu thiếu hướng dẫn sẽ làm tăng chi phí tuân thủ.

Thực tế phát sinh tình trạng hồ sơ phải đi qua cơ quan. Với vấn đề tần số, doanh nghiệp nhận phản hồi trực tiếp rằng tần số sử dụng chưa được phân bổ. Điều này chưa đồng nghĩa bị cấm, song khi chuyển sang cơ quan khác, doanh nghiệp bị đánh giá chưa đủ điều kiện. Thiếu liên thông khiến kinh doanh khó hơn.

Đối với lĩnh vực công nghệ phát triển nhanh, khả năng dự báo chính sách có ý nghĩa với quyết định đầu tư. Khi doanh nghiệp biết rõ tiêu chuẩn, quy trình, thời hạn xử lý và cơ quan chịu trách nhiệm, nguồn vốn phân bổ hiệu quả hơn cho nghiên cứu, nhà máy, nhân lực và thử nghiệm. Đây là nền tảng thương mại hóa UAV.

Từ góc độ tăng trưởng, tháo gỡ thủ tục cho kinh tế tầm thấp tạo hiệu ứng. UAV phục vụ nông nghiệp hỗ trợ giám sát mùa vụ, phun chính xác và giảm chi phí. Trong logistics, thiết bị bay phục vụ giao hàng tại khu vực phù hợp. Ứng dụng quan trắc, bản đồ, xây dựng, cứu hộ mở ra thị trường dịch vụ mới.

Gỡ điểm nghẽn để doanh nghiệp tăng tốc đầu tư

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, nhìn nhận điểm nghẽn hiện nay là chưa hình thành kiến trúc quản trị thống nhất đối với kinh tế không gian tầm thấp. Đây là lĩnh vực mới, liên ngành, liên quan quốc phòng, an ninh, khoa học và công nghệ, hàng không.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, nếu mỗi cơ quan quản lý một khâu, doanh nghiệp phải kết nối và đáp ứng yêu cầu cơ quan, chi phí tuân thủ sẽ rất lớn. Khi chi phí giảm, doanh nghiệp có thể mở rộng, thị trường phát triển, nguồn lực nghiên cứu tập trung vào đổi mới công nghệ, nâng chất lượng và năng lực cạnh tranh.

Một bất cập được cơ quan quản lý nhận diện là thiết bị bay do doanh nghiệp Việt Nam sản xuất đang chịu yêu cầu quản lý chặt, trong khi thiết bị nhập khẩu được khai thác khi đáp ứng yêu cầu và có giấy phép bay. Chênh lệch này cần được xem xét để tạo môi trường cạnh tranh, khuyến khích đầu tư dài.

Ông Nguyễn Văn Thuật Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ

Do kinh tế tầm thấp có tính liên ngành, hoàn thiện hành lang pháp lý cần phối hợp bộ, ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, đề xuất mô hình quản lý thiết bị bay theo hai luồng. Cách tiếp cận phân biệt thiết bị đã thương mại hóa với thiết bị thử nghiệm, cân bằng yêu cầu an toàn và đổi mới.

Theo đề xuất, thiết bị đã thương mại hóa phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn và quy chuẩn trước khi đưa vào khai thác. Với thiết bị đang thử nghiệm, cơ chế linh hoạt để doanh nghiệp có không gian kiểm chứng sản phẩm. Qua thử nghiệm thực tế, doanh nghiệp cải tiến công nghệ, nâng độ tin cậy và hoàn thiện điều kiện thương mại hóa sớm.

Với cơ chế thử nghiệm, việc ban hành tiêu chuẩn chất lượng rõ cho UAV sản xuất sẽ tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Doanh nghiệp cần biết sản phẩm được đánh giá theo tiêu chí nào, thử nghiệm tại đâu, cơ quan nào xác nhận và hồ sơ xử lý trong bao lâu. Quy trình minh bạch sẽ giảm rủi ro, thúc đẩy dòng vốn.

Hệ thống quản lý giao thông thiết bị bay không người lái (UTM) là hạ tầng cho giai đoạn phát triển. “Chính phủ giao Bộ Quốc phòng xây dựng hệ thống UTM và dự kiến triển khai thử nghiệm. Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với Bộ Quốc phòng nghiên cứu, thử nghiệm, tạo nền tảng cho quản lý hoạt động bay an toàn, hiệu quả”, ông Nguyễn Văn Thuật cho biết.