 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình của Chính phủ. Ảnh: VPQH |
Áp dụng cơ chế đặc thù với dự án từ 100.000 tỷ đồng
Chiều 20/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về nội dung cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.
Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng cơ chế, chính sách nhằm thể chế hóa các chủ trương xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển, khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng; đồng thời thực hiện ý kiến của Bộ Chính trị về rà soát cơ chế chung áp dụng cho các dự án đô thị lấn biển.
Theo Bộ trưởng, lấn biển tạo đảo nhân tạo là phương thức nhiều quốc gia đã áp dụng để mở rộng không gian phát triển; các dự án này này đều có quy mô vốn đặc biệt lớn, thời gian thực hiện kéo dài và được điều chỉnh bằng khuôn khổ pháp lý riêng.
Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển, nhưng quỹ đất ven biển tại các đô thị lớn ngày càng hạn hẹp. Khu đô thị lấn biển vừa tạo quỹ đất mới, vừa có thể hình thành các cực tăng trưởng, thu hút nhà đầu tư chiến lược, vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho các vùng và cả nước.
Qua rà soát, Chính phủ xác định 3 đặc thù cần được xem xét, xử lý, gồm: Đảo chưa tồn tại trên thực địa khi lập quy hoạch; quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài; khối lượng vật liệu san lấp rất lớn, tương tự các dự án quan trọng quốc gia. Do đó, cơ chế được đề xuất chỉ điều chỉnh những vấn đề đặc thù của việc hình thành khu đô thị trên đảo nhân tạo, không điều chỉnh hoạt động lấn biển nói chung.
Về nguyên tắc, dự thảo đề xuất điều chỉnh với các dự án có quy mô vốn đầu tư từ 100.000 tỷ đồng trở lên; các dự án dưới ngưỡng này thực hiện theo pháp luật về đất đai. Việc phát triển khu đô thị phải phù hợp với quy hoạch hiện đại, xanh, thông minh, ứng phó với biến đổi khí hậu và nước biển dâng; bảo vệ môi trường, đa dạng hóa hệ sinh thái ven biển và biển.
Đáng chú ý, các nội dung về quản lý, sử dụng khu vực biển; giao đất, cho thuê đất; giá đất; nghĩa vụ tài chính; đăng ký đất đai và quyền của người sử dụng đất được dẫn chiếu sang Luật Đất đai, nhằm bảo đảm không hình thành 2 chế độ pháp lý cùng điều chỉnh một thửa đất.
Đối với nhà đầu tư chiến lược thực hiện dự án có quy mô từ 100.000 tỷ đồng đến 200.000 tỷ đồng phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu bằng 15% tổng vốn đầu tư; dự án trên 200.000 tỷ đồng phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 10%. Dự thảo cũng đặt ra các quy định ràng buộc trong trường hợp có nhiều nhà đầu tư cùng tham gia hoặc dự án được triển khai theo nhiều phân kỳ.
Nhà đầu tư chiến lược được chuyển nhượng một phần dự án, nhưng không quá 50% tổng diện tích đã được xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Thời gian hoạt động của dự án không quá 70 năm; các điều kiện cụ thể do HĐND cấp tỉnh quy định.
Về quy hoạch, nhà đầu tư chiến lược được tổ chức lập điều chỉnh quy hoạch phân khu trong phạm vi ranh giới đã được chấp thuận. Quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết không phải thực hiện bước lập nhiệm vụ quy hoạch. Cơ quan thẩm định, phê duyệt quy hoạch có thể quy định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất khác với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, nhưng phải bảo đảm hệ thống hạ tầng kinh tế - kỹ thuật và hạ tầng xã hội.
 |
| Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH |
Đối với khoáng sản, dự án được áp dụng cơ chế như đối với công trình, dự án trọng điểm quốc gia. Việc khai thác cát biển phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường. Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định giao khu vực biển trong vùng lãnh hải sau khi lấy ý kiến các bộ chuyên ngành; HĐND cấp tỉnh quy định cơ chế ưu đãi, khuyến khích đầu tư.
So với phương án Chính phủ từng trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 8/7/2026, dự thảo lần này đã thu hẹp đáng kể phạm vi chính sách. Chính phủ cho biết đã lược bỏ toàn bộ các chính sách về thuế, nhà ở, xuất cảnh, nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định về bãi bỏ quyền khởi kiện. Đồng thời, dự thảo không quy định các nội dung khác với Luật Đất đai, Luật Tài nguyên khoáng sản và không miễn, giảm hoặc rút gọn thủ tục về môi trường.
Theo Bộ trưởng, đây là kết quả của việc quán triệt chủ trương của Bộ Chính trị và tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ Tư pháp, các ban Trung ương, Ban Nội chính Trung ương, các bộ, ngành, địa phương, thành viên Chính phủ và đại biểu Quốc hội.
“Việc sớm ban hành cơ chế chính sách này có ý nghĩa quan trọng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý ổn định để hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển, huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, đồng thời đảm bảo quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.
Chỉ quy định những nội dung thực sự đặc thù, cần thiết
Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển nhằm mở rộng không gian phát triển, khai thác tiềm năng kinh tế biển và huy động nguồn lực ngoài ngân sách.
Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo xác định rõ mục đích tích hợp các cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển vào dự thảo Luật Phát triển đô thị. Đồng thời, xác định rõ chính sách có áp dụng đối với hoạt động lấn biển từ đất liền hay không; làm rõ phạm vi áp dụng đối với các dự án lấn biển có quy mô, tính chất tương tự tại các địa phương khác, kể cả những dự án đang thực hiện; đánh giá đầy đủ tác động về năng lực, nguồn lực, hệ sinh thái, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại nếu áp dụng trên phạm vi cả nước.
Về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy các quy định về cơ chế chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển nhằm thể chế hóa các chủ trương chỉ đạo của Đảng về xây dựng phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, quản lý khai thác hiệu quả không gian biển. Nội dung của các quy định cơ bản đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính tương thích với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Do đây là các cơ chế, chính sách đặc thù để khuyến khích nhà đầu tư thực hiện dự án lấn biển phát triển đô thị nên có nhiều quy định khác với pháp luật hiện hành. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát kỹ, nhất là các quy định về đất được hình thành từ lấn biển, đảo nhân tạo và chế độ pháp lý tương ứng. Việc rà soát phải bảo đảm đồng bộ với pháp luật về đất đai, biển và hải đảo; đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, chủ quyền, an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường, hệ sinh thái biển và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế.
Ủy ban cũng đề nghị chỉ quy định trong Luật Phát triển đô thị những nội dung thực sự đặc thù, cần thiết; không quy định lại những nội dung pháp luật chuyên ngành đã điều chỉnh hoặc đang được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung. Đồng thời, cần rà soát các quy định dự kiến tích hợp với các quy định hiện hành để bảo đảm tính thống nhất nội tại của dự thảo Luật.
Đối với các cơ chế, chính sách cụ thể, cơ quan thẩm tra cơ bản thống nhất với cơ chế đặc thù để triển khai các dự án xây dựng khu đô thị lấn biển quy mô lớn. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát từng chính sách về phạm vi, đối tượng, tiêu chí dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án, thời hạn hợp đồng cũng như các đặc thù về quy hoạch, khai thác khoáng sản, san lấp và ưu đãi đầu tư, gắn với yêu cầu về quốc phòng, an ninh, môi trường và cơ chế quản lý, kiểm soát đảm bảo hợp lý, khả thi.
Về hồ sơ trình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển sẽ làm mở rộng phạm vi đối tượng điều chỉnh của Luật. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo bổ sung ý kiến kết luận của cấp có thẩm quyền về việc tích hợp nội dung này vào Luật Phát triển đô thị, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để đại biểu Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.
