Đề xuất đưa quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào luật

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn phát biểu khai mạc tại Hội thảo. Ảnh: TN.

Gánh nặng bệnh tật và khoảng trống pháp lý

Phát biểu tại Hội thảo truyền thông chính sách về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật PCTHTL tổ chức ngày 27/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh, mục đích cuối cùng của việc phòng chống tác hại thuốc lá là để các thế hệ sau không bị ảnh hưởng. Ai cũng biết rất rõ tác hại ghê gớm của thuốc lá tới sức khỏe con người, nhưng chúng ta vẫn đang phải đối mặt với một thực tế đáng lo ngại.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, sau 13 năm triển khai, Luật PCTHTL đã góp phần làm giảm tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và có xu hướng giảm ở người trưởng thành. Tuy nhiên, bức tranh tổng thể vẫn rất đáng báo động. Việt Nam hiện có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%.

Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Không chỉ là vấn đề sức khỏe, thuốc lá còn tạo gánh nặng kinh tế khổng lồ. Theo ước tính được dẫn tại hội thảo, chi phí y tế và tổn thất kinh tế do thuốc lá gây ra năm 2022 lên tới 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Nếu tính thêm chi phí ô nhiễm môi trường như phá rừng, rác thải nhựa, ô nhiễm nước biển, tổng tổn thất vượt quá 2% GDP mỗi năm. “Đây không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định.

Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đã làm thay đổi cấu trúc thị trường. Những sản phẩm này được thiết kế tinh vi, nhiều hương vị, quảng bá mạnh trên mạng xã hội, đánh vào giới trẻ.

Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), trước khi có lệnh cấm, trong vòng 22 tháng Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) đã tiếp nhận 120 trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác trung bình 5–6 ca/tháng.

Thực tế này cho thấy hiệu quả bước đầu của Nghị quyết số 173/2024/QH15 khi cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Y tế, các quy định cấm hiện mới dừng ở nghị quyết.

“Để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật PCTHTL là yêu cầu tất yếu”, ông Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, nhiều quy định hiện hành đã bộc lộ bất cập. Tình trạng bán và trưng bày thuốc lá vẫn phổ biến, đặc biệt quanh trường học. Trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường tại các đô thị lớn. Hình thức trưng bày công khai vô hình trung trở thành quảng cáo trá hình.

Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 khu vực ASEAN. Những con số này cho thấy nếu không kịp thời điều chỉnh chính sách, thành quả đạt được có nguy cơ bị xói mòn.

Đồng tình với sự cần thiết phải sửa luật, bà Đỗ Thị Lan, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhấn mạnh, đây là một dự án luật rất quan trọng, có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời góp phần thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong giai đoạn 2026–2030.

"Hội thảo không chỉ có ý nghĩa về mặt nội dung chính sách mà còn đúng với quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó yêu cầu phải thực hiện truyền thông chính sách rộng rãi, lấy ý kiến đa chiều để bảo đảm các quyết định chính sách được cân nhắc thận trọng, đúng đắn và khả thi khi triển khai thực hiện", bà Lan cho hay.

Tập trung 2 nhóm chính sách lớn

Ông Nguyễn Trọng Khoa chia sẻ, dự án Luật sửa đổi tập trung vào hai nhóm chính sách lớn. Thứ nhất, luật hóa đầy đủ và mở rộng quy định cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác, bao gồm cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng; đồng thời cấm sản xuất, mua bán linh kiện, dung dịch để lắp ráp các sản phẩm này.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TN.

Về nội dung này, Bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam khuyến nghị: “Việt Nam cần đưa quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác vào Luật. Đồng thời cần bổ sung quy định cấm sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của các sản phẩm này. Phải tập trung ngăn chặn nguồn cung, đặc biệt là buôn bán và quảng cáo trên môi trường mạng”.

Theo Bác sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, nhiều quốc gia đã cấm hút thuốc toàn diện tại các địa điểm trong nhà và không cho phép có phòng hút thuốc riêng. Một số nước còn cấm tại khu vực công cộng ngoài trời như trường học, bệnh viện, khu vui chơi trẻ em. Đây là những kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo khi hoàn thiện luật.

Cùng với đó, dự thảo Luật đề xuất cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán. Chính sách này nhằm loại bỏ quảng cáo gián tiếp qua thị giác, giảm sự hấp dẫn với trẻ em và thanh thiếu niên, đồng thời hỗ trợ người đang cai nghiện tránh tác nhân kích thích.

Ông Nguyễn Huy Quang, đại diện Tổng Hội y học Việt Nam, cho rằng nếu quy định về diện tích và hình thức cảnh báo được đưa trực tiếp vào luật thay vì chỉ giao Chính phủ quy định thì sẽ thể hiện quyết tâm mạnh mẽ hơn trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Một vấn đề quan trọng khác được đại biểu nêu ra là điều kiện bảo đảm và nguồn lực thực thi. Theo ý kiến tại hội thảo, nếu không quy định rõ cơ chế tài chính, phân bổ ngân sách trung ương, địa phương và các nguồn hợp pháp khác, việc triển khai có thể gặp khó khăn.

Việc sửa luật lần này vì thế không chỉ dừng ở bổ sung điều cấm, mà còn phải hoàn thiện khung điều kiện bảo đảm, cơ chế tổ chức thực hiện, tăng cường vai trò của lực lượng công an, quản lý thị trường trong kiểm soát nguồn cung và xử lý vi phạm.

“Quan điểm của chúng ta rất rõ ràng, bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.