 |
| Bộ Công Thương xác định hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA là một trong những giải pháp trọng tâm thúc đẩy xuất khẩu những tháng cuối năm, góp phần vào thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026. |
Hoạt động xuất nhập khẩu bước vào những tháng cuối năm 2026 với những tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra không ít sức ép đối với mục tiêu duy trì đà xuất khẩu và bảo đảm cán cân thương mại bền vững.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 7 tháng năm 2026 đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%. Khu vực kinh tế trong nước đạt 63,64 tỷ USD, tăng 5,8%, chiếm 19,9% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, đạt 255,89 tỷ USD, tăng 26,4%, chiếm 80,1%.
Đáng chú ý, xuất khẩu tiếp tục được dẫn dắt bởi nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo. Kết quả này cho thấy năng lực sản xuất và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế của Việt Nam tiếp tục được củng cố, tạo nền tảng quan trọng để duy trì động lực xuất khẩu trong những tháng còn lại của năm.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu hơn 20 tỷ USD sau 7 tháng. Trong khi khu vực FDI tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo trong xuất khẩu thì mức tăng của khu vực kinh tế trong nước thấp hơn đáng kể.
Bài toán đặt ra vì vậy không đơn thuần là giảm nhập khẩu, bởi phần lớn hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam là máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất. Điều quan trọng hơn là phải nhanh chóng chuyển nguồn lực nhập khẩu thành năng lực sản xuất, sản phẩm và kim ngạch xuất khẩu mới; đồng thời tạo thêm thị trường để hàng hóa sản xuất ra có đầu ra ổn định.
Theo đó, để thúc đẩy xuất khẩu, các doanh nghiệp cần tập trung phát triển sản xuất và tạo thêm mặt hàng xuất khẩu; nâng giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa; đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường; tăng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI; đổi mới thông tin thị trường, xúc tiến thương mại; khai thác FTA, đa dạng hóa thị trường và tiếp tục cải cách thủ tục hành chính.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, để thúc đẩy xuất khẩu, Bộ Công Thương đã tập trung triển khai một số nhóm giải pháp trọng tâm như tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm, đặc biệt là hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Cùng với đó là tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại và tháo gỡ khó khăn về thị trường, trong đó nhấn mạnh vai trò của các Thương vụ trong việc hỗ trợ kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và các đầu mối tiêu thụ tại thị trường nước ngoài.
Đồng thời, Bộ Công Thương tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ hàng hóa; đẩy mạnh kiểm tra, xác minh xuất xứ, đặc biệt đối với những nhóm hàng có kim ngạch lớn nhằm bảo đảm hoạt động xuất khẩu diễn ra minh bạch, đúng quy định.
Bộ cũng sẽ theo dõi sát diễn biến nhập khẩu đối với các nhóm hàng thuộc phạm vi quản lý, đặc biệt là nhóm năng lượng và nguyên liệu đầu vào, để có biện pháp điều hành phù hợp, tránh tình trạng nhập khẩu tập trung vào những thời điểm giá thế giới tăng cao, ảnh hưởng đến hiệu quả nhập khẩu và cân đối thương mại.
Có thể thấy, trong điều kiện chính sách thương mại quốc tế thay đổi nhanh, vai trò của hệ thống Thương vụ không còn dừng ở cung cấp thông tin. Đây còn là những đầu mối trực tiếp theo dõi thị trường, nhận diện nhu cầu mới, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ xúc tiến thương mại và cảnh báo những thay đổi về chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, phòng vệ thương mại có thể ảnh hưởng tới hàng hóa Việt Nam.
Với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng tự tổ chức nghiên cứu thị trường nước ngoài còn hạn chế, thông tin từ Thương vụ có thể giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách từ sản xuất trong nước đến người mua quốc tế. Khi một thị trường xuất hiện nhu cầu mới, việc nhanh chóng kết nối nhà nhập khẩu với doanh nghiệp có năng lực cung ứng trong nước có thể trực tiếp chuyển hóa thông tin thị trường thành đơn hàng.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia, khi phân tích cơ hội từ việc Việt Nam và EFTA kết thúc đàm phán FTA, cho rằng ý nghĩa của hiệp định vượt ra ngoài việc cắt giảm thuế quan. Đây còn là cơ hội để Việt Nam đa dạng hóa thị trường, đối tác và nâng cao chất lượng quan hệ thương mại với nhóm nền kinh tế phát triển có sức mua cao, thế mạnh về công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và quản trị chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, hoạt động xúc tiến thương mại cần được tổ chức theo từng ngành hàng, từng thị trường và từng nhóm doanh nghiệp. Thay vì xúc tiến dàn trải, cần xác định rõ thị trường nào còn dư địa, mặt hàng nào có khả năng tăng kim ngạch ngay trong những tháng cuối năm và doanh nghiệp nào đủ năng lực đáp ứng.
Cùng với các thị trường chủ lực như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN, việc tìm kiếm không gian mới tại Trung Đông, Nam Á, Bắc Âu, châu Phi và Mỹ Latinh sẽ góp phần phân tán rủi ro, giảm phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường và tạo thêm động lực xuất khẩu.
Bên cạnh việc khai thác hệ thống thương vụ, Bộ Công Thương xác định hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA là một trong những giải pháp trọng tâm thúc đẩy xuất khẩu những tháng cuối năm. Việc Việt Nam và EFTA kết thúc đàm phán FTA vào tháng 7 tiếp tục mở rộng không gian thương mại với nhóm thị trường có trình độ phát triển và sức mua cao.
Cùng với các FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, UKVFTA và các khuôn khổ thương mại khác đang được thực thi, doanh nghiệp Việt Nam đang có một không gian thị trường rộng lớn với nhiều ưu đãi về thuế quan.
Để hàng hóa được hưởng ưu đãi, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và ngày càng nhiều yêu cầu về môi trường, phát triển bền vững, trách nhiệm chuỗi cung ứng. Đây chính là điểm mà lợi thế thuế quan phải được kết nối với năng lực sản xuất trong nước.
Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân), kết quả xuất khẩu nửa đầu năm cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn. Tuy nhiên, để tạo nền tảng bền vững, cần nhìn sâu hơn vào chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, đặc biệt là mối liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước, khả năng tham gia chuỗi giá trị cũng như mức độ chủ động về nguồn cung.
Phát triển công nghiệp hỗ trợ vì thế cần được coi là một trong những giải pháp căn cơ. Khi doanh nghiệp nội địa có khả năng cung cấp nhiều hơn linh kiện, nguyên liệu và dịch vụ cho các doanh nghiệp xuất khẩu, nền kinh tế vừa có thể giảm nhu cầu nhập khẩu đầu vào, vừa giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng trong nước.
Đồng thời, cần nâng khả năng tận dụng FTA của doanh nghiệp. Theo đó, hoạt động hỗ trợ không nên chỉ dừng ở phổ biến các cam kết chung, mà phải đi đến từng ngành hàng: mặt hàng nào đang có lợi thế thuế quan; thị trường nào còn dư địa; quy tắc xuất xứ cần đáp ứng ra sao; doanh nghiệp phải thay đổi những gì về nguyên liệu, công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và chứng nhận để được hưởng ưu đãi.
