Triển vọng ngành dầu khí nội địa năm 2026 cải thiện nhưng điểm nghẽn vẫn hiện hữu

Ảnh minh họa.

Biến động giá dầu chưa phản ánh đầy đủ bản chất của cú sốc năng lượng hiện nay

Diễn biến tăng mạnh của giá dầu trong những tuần đầu tháng 3/2026, gắn với căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đã làm gia tăng kỳ vọng đối với ngành dầu khí nội địa năm 2026 trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn nhận biến động này dưới góc độ giá, sẽ khó phản ánh đầy đủ bản chất của cú sốc năng lượng hiện nay.

Báo cáo triển vọng ngành dầu khí nội địa 2026 của SHS Research cho thấy, ngay cả trước khi xung đột xảy ra, thị trường dầu mỏ toàn cầu đã được dự báo bước vào trạng thái dư cung mang tính cấu trúc, khi nguồn cung tăng nhanh hơn nhu cầu . Trong bối cảnh đó, đà tăng giá hiện tại chủ yếu mang tính ngắn hạn và chịu tác động lớn từ yếu tố địa chính trị, thay vì phản ánh sự thay đổi căn bản của nền tảng cung – cầu.

Đáng chú ý, cú sốc lần này không chỉ diễn ra trên phương diện giá mà còn tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng. Việc gián đoạn tại các tuyến vận tải chiến lược đã làm gia tăng chi phí vận chuyển, bảo hiểm và kéo dài thời gian giao hàng. Như vậy, biến động thị trường không chỉ đến từ giá dầu thô, mà còn đến từ các yếu tố logistics và hạ tầng.

Trong bối cảnh đó, thị trường năng lượng Việt Nam bộc lộ rõ hơn những đặc điểm mang tính cấu trúc. Theo đó, tổng nhu cầu năng lượng năm 2025 đạt khoảng 26,65 triệu tấn quy dầu, trong đó khoảng 46% phải nhập khẩu; ở các phân khúc như khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), mức độ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài còn cao hơn đáng kể .

Điều này cho thấy tác động của biến động năng lượng toàn cầu đối với Việt Nam không chỉ dừng lại ở kênh giá, mà còn lan sang rủi ro về nguồn cung vật lý. Khi các tuyến vận tải bị gián đoạn, chi phí nhập khẩu gia tăng và nguồn cung bị siết chặt, áp lực đối với thị trường nội địa sẽ xuất hiện đồng thời trên nhiều khía cạnh.

Ở góc độ tài chính, điều này hàm ý rằng biến động lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành không còn phụ thuộc đơn thuần vào giá dầu. Thay vào đó, lợi nhuận chịu ảnh hưởng đồng thời từ chi phí logistics, khả năng tiếp cận nguồn cung và mức độ chủ động trong chuỗi giá trị.

Thực tế trong tháng 3/2026 cho thấy giá xăng dầu trong nước tăng mạnh trong thời gian ngắn, buộc cơ quan quản lý phải áp dụng các biện pháp điều tiết như giảm thuế và sử dụng quỹ bình ổn. Diễn biến này phản ánh mức độ truyền dẫn cao của biến động năng lượng quốc tế vào thị trường trong nước.

Từ góc độ này, có thể thấy biến động giá dầu chỉ là biểu hiện bề mặt, trong khi vấn đề cốt lõi nằm ở cấu trúc cung ứng năng lượng và khả năng hấp thụ cú sốc của nền kinh tế.

Điểm nghẽn của ngành dầu khí nằm ở trung nguồn và hạ tầng năng lượng

Nếu nhìn theo cách tiếp cận truyền thống, thượng nguồn – bao gồm hoạt động thăm dò và khai thác – thường được xem là yếu tố quyết định triển vọng ngành dầu khí. Tuy nhiên, các phân tích trong báo cáo, các chuyên gia của SHS Research cho biết trong bối cảnh hiện nay, phân khúc trung nguồn mới là yếu tố then chốt chi phối sự ổn định của hệ thống năng lượng .

Ở cấp độ toàn cầu, mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng không xuất phát chủ yếu từ việc suy giảm sản lượng, mà từ việc gián đoạn dòng chảy năng lượng. Khi các tuyến vận tải chiến lược bị ảnh hưởng, dầu và khí không thể đến được thị trường tiêu thụ, dẫn đến tình trạng mất cân đối cục bộ giữa nơi sản xuất và nơi tiêu dùng.

Đặt trong bối cảnh Việt Nam, vấn đề này càng trở nên rõ nét. Mặc dù hệ thống khai thác và chế biến trong nước đã hình thành tương đối đầy đủ, nhưng nền tảng trung nguồn – bao gồm vận tải, kho chứa và hạ tầng khí – vẫn còn hạn chế. Theo SHS, năng lực lưu trữ dầu thô và sản phẩm tinh chế của Việt Nam hiện chỉ đáp ứng khoảng vài tuần nhu cầu, trong khi phần lớn nguồn cung phụ thuộc vào nhập khẩu qua các tuyến vận tải biển .

Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống năng lượng trong nước dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Khi chi phí vận tải tăng mạnh hoặc thời gian giao hàng bị kéo dài, tác động sẽ nhanh chóng lan tới toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhập khẩu nguyên liệu, sản xuất đến phân phối.

Xét dưới góc độ định giá, những hạn chế này làm gia tăng mức độ rủi ro hệ thống của ngành, đồng thời nâng cao vai trò của các tài sản hạ tầng – đặc biệt là vận tải, kho chứa và LNG – trong việc xác định giá trị dài hạn.

Trong dài hạn, vai trò của trung nguồn tiếp tục gia tăng, đặc biệt khi LNG được định hướng trở thành nguồn năng lượng quan trọng trong cơ cấu phát điện. Tuy nhiên, phần lớn các dự án LNG vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị, tiến độ triển khai chậm và gặp khó khăn về tài chính cũng như điều kiện hợp đồng .

Khoảng cách giữa định hướng phát triển và khả năng triển khai thực tế không chỉ ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, mà còn tác động trực tiếp đến kỳ vọng thị trường đối với các dự án và doanh nghiệp liên quan.

Động lực tăng trưởng của ngành dầu khí đang phân hóa theo chuỗi giá trị

Trong bối cảnh đó, triển vọng ngành dầu khí Việt Nam giai đoạn 2026–2030 vẫn được đánh giá tích cực, nhưng động lực tăng trưởng không phân bổ đồng đều mà có xu hướng phân hóa rõ rệt theo từng phân khúc.

Ở thượng nguồn, các yếu tố hỗ trợ bao gồm chu kỳ đầu tư mới, cải thiện chính sách và sự trở lại của các dự án lớn. Hoạt động thăm dò và khai thác đang bước vào giai đoạn tăng tốc, tạo nền tảng cho tăng trưởng sản lượng và doanh thu.

Tuy nhiên, trong một hệ thống mà điểm nghẽn nằm ở trung nguồn, lợi ích dài hạn không chỉ thuộc về các hoạt động khai thác. Thay vào đó, các phân khúc nắm giữ hạ tầng và khả năng vận hành chuỗi cung ứng có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong việc tạo ra giá trị bền vững.

Các hoạt động liên quan đến vận tải dầu khí, kho chứa, cảng và phân phối khí có xu hướng hưởng lợi từ nhu cầu gia tăng đối với hạ tầng năng lượng. Trong bối cảnh chi phí logistics và nhu cầu dự trữ tăng lên, các tài sản này ngày càng trở thành một phần cốt lõi của hệ thống.

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo của SHS Research

Ở phân khúc hạ nguồn, triển vọng phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn là chỉ biên lợi nhuận. Mặc dù các nhà máy lọc dầu trong nước đáp ứng phần lớn nhu cầu, nhưng mức độ tự chủ vẫn mang tính tương đối do phụ thuộc vào nguồn dầu thô nhập khẩu .

Do đó, khả năng nâng cấp công nghệ, tối ưu cơ cấu sản phẩm và thích ứng với nhu cầu thị trường sẽ là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động trong dài hạn.

Trong bối cảnh đó, triển vọng ngành dầu khí không còn gắn chặt với diễn biến giá hàng hóa, mà phụ thuộc ngày càng nhiều vào vị trí của từng phân khúc trong chuỗi giá trị. Điều này cũng cho thấy mức độ tự chủ năng lượng của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào khả năng hoàn thiện các mắt xích còn thiếu, đặc biệt ở trung nguồn và hạ tầng năng lượng.