Doanh nghiệp xây dựng nhiều kịch bản trước biến động toàn cầu

Doanh nghiệp hiện không thiếu đơn hàng nhưng đang chịu một “cú sốc về chi phí” . Ảnh: DN cung cấp

Tìm mọi cách cắt giảm chi phí

Trước áp lực từ xung đột địa chính trị, giá cước vận tải tăng cao, nguyên liệu đầu vào biến động... nhiều doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho biết, đang buộc phải chuyển từ trạng thái ứng phó ngắn hạn sang thích nghi dài hạn.

Chia sẻ tại Diễn đàn Kinh tế năm 2026 do báo Người Lao động tổ chức ngày 26/3, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh, cho rằng trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp phải tìm mọi cách cắt giảm chi phí, chấp nhận lợi nhuận thấp, thậm chí hòa vốn trong ngắn hạn để giữ năng lực sản xuất và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Theo ông Hòa, doanh nghiệp không thể chỉ co cụm phòng thủ mà vẫn phải duy trì đầu tư, nhất là vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn mới của thị trường. Đây là nền tảng để nâng sức chống chịu và hướng tới phát triển bền vững.

Nêu thực tế từ các doanh nghiệp, bà Lâm Thúy Ái, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn cho biết, sau giai đoạn đầu còn chờ đợi diễn biến, nhiều doanh nghiệp đã nhanh chóng kích hoạt các kịch bản ứng phó khi nhà cung ứng đồng loạt tăng giá vận chuyển, trong khi giá bán chưa thể điều chỉnh ngay.

Theo đó, doanh nghiệp ưu tiên tối ưu chi phí theo từng đơn hàng, chuyển từ cơ chế giá cố định sang giá linh hoạt, kiểm soát chặt từ cấp phòng ban đến ban giám đốc để giữ dòng tiền. Đồng thời, doanh nghiệp chủ động mở rộng nguồn cung, đa dạng hóa khách hàng, không bỏ qua đơn hàng nhỏ, miễn là duy trì được dòng tiền và công suất.

Không chỉ dừng ở việc “thắt lưng buộc bụng”, nhiều doanh nghiệp còn xây dựng nhiều kịch bản theo độ dài của khủng hoảng. Nếu biến động chỉ kéo dài 3-6 tháng sẽ có phương án ngắn hạn; nếu kéo dài đến hết năm 2026-2027 thì phải tính đến giải pháp căn cơ hơn như tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chia nhỏ đơn hàng, mua hàng từ nhiều khu vực và tăng ứng dụng công nghệ để theo dõi rủi ro.

Từ góc nhìn ngành thủy sản, bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho rằng, vấn đề lớn nhất hiện nay là doanh nghiệp thích ứng nhanh đến đâu trong khi chưa thể dự báo xung đột sẽ kéo dài bao lâu.

Theo bà Phương, nhiều doanh nghiệp đang chuyển từ tư duy tăng trưởng thuần túy sang phát triển bền vững, đồng thời chủ động đàm phán với khách hàng để chia sẻ rủi ro, đa dạng hóa thị trường để phân tán tác động.

Với ngành gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh thông tin, doanh nghiệp hiện không thiếu đơn hàng nhưng đang chịu một “cú sốc về chi phí” khi giá vận chuyển, sơn, keo, bao bì cùng tăng mạnh.

Theo ông Mẫn, các doanh nghiệp ngành gỗ đang tập trung vào 5 nhóm giải pháp: Tối ưu thiết kế sản phẩm để tăng giá trị hàng hóa trên mỗi container; nâng năng lực quản trị, chuyển từ OEM sang ODM để cải thiện biên lợi nhuận; đa dạng hóa thị trường nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ; đẩy mạnh thương mại điện tử B2B để giảm chi phí trung gian; và tăng tự chủ chuỗi cung ứng, nhất là nguồn nguyên liệu trong nước.

Ở góc nhìn tổng thể, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh cho rằng doanh nghiệp đang bước vào một giai đoạn mà biến động toàn cầu đã trở thành “trạng thái bình thường mới”. Vì vậy, doanh nghiệp phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường, đầu tư công nghệ, đẩy mạnh nội địa hóa và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh nếu muốn giữ vị thế cạnh tranh.

Doanh nghiệp cần thêm “điểm tựa” từ chính sách

Bên cạnh nỗ lực tự thân, các hiệp hội doanh nghiệp đều cho rằng để khu vực tư nhân có thể đi qua giai đoạn khó khăn và bứt lên, rất cần thêm những hỗ trợ chính sách kịp thời, sát thực tiễn hơn.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là chi phí vốn. Do đó, điều quan trọng là phải kéo giảm mặt bằng lãi suất, mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp. Việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh, nếu đi kèm cơ chế phù hợp, có thể trở thành kênh huy động vốn hiệu quả, góp phần giảm chi phí vốn cho khu vực sản xuất - kinh doanh.

Ông Hòa cũng cho rằng cần mạnh dạn áp dụng các mô hình thử nghiệm như sandbox, thúc đẩy các sàn giao dịch hàng hóa và những cơ chế mới để rút ngắn chi phí giao dịch, mở thêm dư địa cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp xuất khẩu xây dựng nhiều kịch bản để ứng phó với thị trường. Ảnh: T.H

Một vấn đề khác được nêu ra là chính sách hỗ trợ công nghệ cần cập nhật theo thực tiễn. Nếu trước đây đầu tư trung tâm dữ liệu có thể được hỗ trợ, thì nay nhiều doanh nghiệp chuyển sang sử dụng điện toán đám mây lại chưa có cơ chế tương xứng. Điều này cho thấy cách tiếp cận về “đầu tư công nghệ” cần linh hoạt hơn để khuyến khích chuyển đổi số thực chất.

Từ phía ngành thủy sản, bà Trần Thụy Quế Phương kiến nghị các cơ quan chức năng thường xuyên cập nhật diễn biến thị trường, xây dựng bản đồ rủi ro và hệ thống cảnh báo sớm để doanh nghiệp có dữ liệu chính thức, đầy đủ và kịp thời cho việc ra quyết định. Đồng thời, cần nghiên cứu quỹ bình ổn giá nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn chi phí tăng đột biến.

Ông Phạm Văn Xô cũng đưa ra 3 kiến nghị đáng chú ý với cơ quan quản lý. Thứ nhất, tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương lớn về phát triển kinh tế tư nhân, tạo niềm tin và dư địa cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn. Thứ hai, các chính sách ban hành phải “đúng và trúng”, tránh tạo thêm cú sốc hoặc phát sinh chi phí đột ngột cho doanh nghiệp. Thứ ba, cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “đồng hành cùng doanh nghiệp”, coi doanh nghiệp là đối tác phát triển để cùng hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.