Chứng khoán Việt Nam trước ngưỡng cửa chu kỳ tăng trưởng mới

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước nhiều biến số từ kinh tế toàn cầu. Ảnh: MAS

Sóng gió toàn cầu và cú điều chỉnh của thị trường

Thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với những biến động mạnh khi địa chính trị, lạm phát và chính sách tiền tệ toàn cầu liên tục thay đổi. Sau giai đoạn tăng điểm đầu năm, VN-Index đã nhanh chóng điều chỉnh khi rủi ro bên ngoài gia tăng. Tuy vậy, phía sau những nhịp biến động ngắn hạn, nhiều điều kiện cho một chu kỳ tăng trưởng mới của thị trường đang dần hình thành.

Năm 2026 mở ra trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đối mặt với nhiều biến số khó lường. Ba rủi ro lớn đang chi phối tâm lý thị trường hiện nay gồm căng thẳng địa chính trị, khả năng hạ nhiệt của làn sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) và nguy cơ đình lạm – theo phân tích trong báo cáo chiến lược mới nhất của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS).

Trong đó, căng thẳng tại Trung Đông được xem là yếu tố có tác động trực tiếp và nhanh nhất tới thị trường tài chính. Khu vực này hiện cung cấp khoảng 35% dầu thô và 24% khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào đối với tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20–25% nguồn cung dầu toàn cầu – đều có thể khiến giá năng lượng tăng vọt trong thời gian ngắn.

Các cú sốc năng lượng thường nhanh chóng lan sang lạm phát. Theo ước tính của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), nếu giá dầu tăng 10%, lạm phát tổng thể có thể tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm. Điều này khiến các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn với lộ trình nới lỏng chính sách tiền tệ.

Nếu áp lực lạm phát kéo dài, Fed có thể trì hoãn việc cắt giảm lãi suất – yếu tố vốn được thị trường kỳ vọng trong năm 2026. Khi chi phí vốn duy trì ở mức cao, định giá cổ phiếu trên toàn cầu có thể chịu áp lực điều chỉnh.

Một rủi ro khác đến từ chính lĩnh vực công nghệ. Sau giai đoạn bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, nhiều nhà phân tích bắt đầu cảnh báo khả năng “AI hype deflation”, tức làn sóng đầu tư có thể hạ nhiệt nếu lợi nhuận doanh nghiệp không đạt kỳ vọng.

Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng chịu tác động không nhỏ. VN-Index tăng khoảng 5,4% trong hai tháng đầu năm nhờ kết quả kinh doanh tích cực của doanh nghiệp niêm yết, nhưng nhanh chóng đảo chiều khi căng thẳng địa chính trị gia tăng. Chỉ trong thời gian ngắn từ đầu tháng 3, chỉ số đã giảm hơn 8%.

Diễn biến giữa các nhóm ngành cũng cho thấy sự phân hóa rõ nét. Nhóm dầu khí là ngành hiếm hoi duy trì đà tăng nhờ hưởng lợi từ giá năng lượng cao, trong khi nhiều ngành khác như công nghệ thông tin, bất động sản và xây dựng chịu áp lực giảm mạnh.

Một yếu tố khác khiến thị trường trở nên nhạy cảm với các cú sốc bên ngoài là mức đòn bẩy tài chính đang ở mức cao. Dư nợ cho vay ký quỹ đã vượt khoảng 396 nghìn tỷ đồng, tương đương gần 100% vốn chủ sở hữu của các công ty chứng khoán. Khi thị trường xuất hiện biến động mạnh, áp lực bán giải chấp có thể khiến các nhịp giảm trở nên sâu hơn.

Bà Nguyễn Thị Bảo Trân, Giám đốc Phân tích khối Vĩ mô chiến lược MAS, cho rằng những biến động hiện nay phần lớn đến từ các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là địa chính trị và kỳ vọng chính sách tiền tệ. “Đây chủ yếu là yếu tố ngắn hạn và chưa làm thay đổi các nền tảng dài hạn của thị trường,” bà nói.

Nội lực kinh tế: nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng mới

Điểm đáng chú ý là trong khi thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh, nền tảng tăng trưởng của kinh tế Việt Nam lại đang bước vào một giai đoạn mới.

Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên – mức tăng cao trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Đây được xem là tín hiệu cho thấy chính sách kinh tế đang hướng tới việc thúc đẩy tăng trưởng mạnh hơn trong giai đoạn tới.

Một trong những động lực quan trọng nhất là chu kỳ đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Tổng vốn đầu tư công giai đoạn 2026–2030 có thể đạt khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tăng tới 166% so với giai đoạn trước.

Theo bà Nguyễn Thị Bảo Trân, chu kỳ đầu tư hạ tầng quy mô lớn trong những năm tới có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế cũng như thị trường chứng khoán.

Song song với đó, khu vực kinh tế tư nhân được đặt mục tiêu đóng góp từ 55–58% GDP vào năm 2030. Việc mở rộng vai trò của khu vực tư nhân được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả đầu tư và cải thiện năng suất của nền kinh tế.

Ngoài ra, Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi các tập đoàn đa quốc gia tìm cách đa dạng hóa sản xuất, Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất tại châu Á nhờ lợi thế về chi phí, ổn định chính trị và mạng lưới hiệp định thương mại.

Trong giai đoạn 2021–2025, vốn FDI giải ngân tại Việt Nam tăng trưởng trung bình khoảng 8,8% mỗi năm – một trong những tốc độ cao nhất trong khu vực.

Theo bà Trân, những yếu tố này cho thấy nền tảng tăng trưởng dài hạn của kinh tế Việt Nam vẫn khá vững chắc, ngay cả khi thị trường tài chính toàn cầu biến động.

Dòng vốn và lợi nhuận: động lực tái định giá thị trường

Bên cạnh nền tảng tăng trưởng của nền kinh tế, triển vọng của thị trường chứng khoán Việt Nam còn phụ thuộc vào một yếu tố mang tính cấu trúc: khả năng thị trường bước vào giai đoạn tái định giá khi dòng vốn quốc tế quay trở lại.

Một trong những biến số quan trọng nhất là tiến trình nâng hạng thị trường. Theo bà Nguyễn Thị Bảo Trân, Giám đốc Phân tích khối Vĩ mô chiến lược MAS, Việt Nam có thể được FTSE Russell đưa vào rổ chỉ số thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026 nếu kết quả đánh giá giữa kỳ diễn ra thuận lợi.

Trong trường hợp này, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể thu hút khoảng 1 tỷ USD từ các quỹ đầu tư thụ động theo chỉ số và thêm khoảng 5 tỷ USD từ các quỹ chủ động. “Nếu được nâng hạng, dòng vốn quốc tế có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể đối với thanh khoản và định giá của thị trường chứng khoán Việt Nam,” bà Trân nhận định.

Với quy mô vốn hóa hơn 8 triệu tỷ đồng hiện nay, dòng vốn vài tỷ USD nếu xuất hiện có thể tạo ra thay đổi đáng kể về thanh khoản và cấu trúc dòng tiền của thị trường.

Dòng vốn quốc tế cũng có tác động trực tiếp tới định giá thị trường. Hiện VN-Index đang giao dịch ở mức P/E khoảng 15 lần, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình dài hạn khoảng 17 lần và thấp hơn so với nhiều thị trường mới nổi trong khu vực.

Bên cạnh câu chuyện định giá, yếu tố cốt lõi vẫn là tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp. Theo dự báo trong báo cáo của MAS lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết có thể tăng khoảng 20% trong năm 2026 nếu chu kỳ kinh tế tiếp tục phục hồi.

Nếu kịch bản này xảy ra, chỉ riêng yếu tố tăng trưởng lợi nhuận đã có thể giúp VN-Index thiết lập mặt bằng điểm số cao hơn. Trong trường hợp định giá thị trường quay trở lại mức trung bình lịch sử khoảng 17 lần, chỉ số có thể tiến tới vùng 2.300 điểm.