Châu Á cần hơn 19.000 máy bay mới, cơ hội cho công nghiệp Việt Nam

Châu Á - Thái Bình Dương sẽ tiếp tục là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng hàng không toàn cầu.

Theo Dự báo Thị trường toàn cầu 2026 - 2045 vừa được Airbus công bố, châu Á - Thái Bình Dương sẽ tiếp tục là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng hàng không toàn cầu trong hai thập kỷ tới.

Lưu lượng hành khách trong khu vực được dự báo tăng trưởng bình quân 5,1%/năm, cao hơn mức trung bình 3,9% của thế giới. Với tốc độ này, khối lượng vận chuyển hàng không tại châu Á - Thái Bình Dương có thể tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn dự báo.

Đáng chú ý, khu vực sẽ cần khoảng 19.120 máy bay chở khách mới, tương đương 45% tổng nhu cầu 42.060 máy bay mới trên toàn cầu. Khoảng một phần ba số máy bay được sử dụng để thay thế đội bay hiện có, phần còn lại phục vụ nhu cầu tăng trưởng.

Theo Airbus, một trong những động lực chính là sự gia tăng nhanh của tầng lớp có thu nhập trung bình, dự kiến đạt khoảng 3 tỷ người tại châu Á - Thái Bình Dương vào năm 2045. Cùng với quá trình đô thị hóa, nhu cầu kết nối giữa các đô thị và trung tâm kinh tế được dự báo tiếp tục gia tăng.

Trong tổng nhu cầu của khu vực, khoảng 15.700 chiếc thuộc phân khúc máy bay một lối đi từ 100 đến 244 ghế, phản ánh xu hướng mở rộng mạng bay nội địa và nội vùng cũng như nhu cầu thay thế đội bay. Ở phân khúc thân rộng, châu Á - Thái Bình Dương được dự báo cần khoảng 3.420 máy bay mới, gần một nửa nhu cầu máy bay thân rộng toàn cầu.

Ông Anand Stanley, Chủ tịch Airbus khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho rằng, cùng với sự mở rộng của mạng bay đường dài, các hãng hàng không đang tăng kết nối trực tiếp các đô thị loại 2 với nền kinh tế toàn cầu, qua đó làm thay đổi phương thức kết nối hàng không trong khu vực.

Tính đến cuối tháng 8/2026, 119 hãng hàng không tại châu Á - Thái Bình Dương đang khai thác khoảng 5.000 máy bay thương mại Airbus, tương ứng thị phần 58%. Các hãng trong khu vực cũng đã đặt mua gần 3.500 máy bay Airbus, chiếm 61% tổng lượng đơn hàng chờ giao của các nhà sản xuất trong phân khúc máy bay trên 100 ghế.

Tại Việt Nam, các hãng hàng không cũng đang chuẩn bị đội bay cho giai đoạn tăng trưởng mới. Vừa qua, trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam, Vietnam Airlines và Airbus đã trao Biên bản ghi nhớ về việc chào bán 5 máy bay A350-900, dự kiến giao trong giai đoạn 2033-2034.

Đây là một bước trong quá trình Vietnam Airlines chuẩn bị dự án đầu tư 30 máy bay thân rộng sau năm 2030 nhằm đáp ứng tăng trưởng của thị trường quốc tế và nâng cao năng lực khai thác các đường bay tầm trung, tầm xa. Hiện hãng khai thác 81 máy bay Airbus, gồm 67 chiếc A320, A321 và 14 chiếc A350.

Cũng trong chuyến thăm, dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Vietravel Airlines và Airbus đã trao thỏa thuận mua 50 máy bay mới, gồm 20 chiếc A220 và 30 chiếc thuộc dòng A321, bao gồm A321neo và A321XLR. Các đợt bàn giao dự kiến bắt đầu từ năm 2029.

Vietravel Airlines định hướng từng bước mở rộng mạng bay quốc tế từ châu Á tới Nam Á, Trung Á và một số thị trường Trung Đông. Những kế hoạch bổ sung đội bay này cho thấy nhu cầu của thị trường Việt Nam đang vận động cùng xu hướng tăng trưởng chung tại châu Á - Thái Bình Dương.

Có thể thấy, nhu cầu hàng chục nghìn máy bay mới đồng thời kéo theo sự mở rộng của chuỗi sản xuất và cung ứng hàng không. Việt Nam đã có những mắt xích đầu tiên trong mạng lưới này. Airbus hiện hợp tác sản xuất linh kiện với Công ty Artus (Meggitt) Việt Nam tại TP. Đồng Nai và Nikkiso Việt Nam tại Hưng Yên. Trong đó, Nikkiso tham gia sản xuất các kết cấu composite cho thiết bị đầu cánh Sharklet của dòng A320 cũng như linh kiện cho A330neo và A350.

Airbus trước đó cũng cho biết đang tìm kiếm cơ hội đưa thêm các gói sản xuất vào Việt Nam. Từ năm 2023, Việt Nam đã tham gia sản xuất cửa thoát hiểm trên cánh của máy bay A321 thông qua hoạt động hợp tác giữa Airbus với đối tác Nhật Bản.

Việc một số cấu kiện composite và linh kiện máy bay thương mại đã được sản xuất tại Việt Nam cho thấy khả năng tham gia chuỗi cung ứng hàng không không còn chỉ dừng ở tiềm năng. Dư địa tiếp theo nằm ở việc nâng tỷ lệ giá trị thực hiện trong nước và mở rộng số doanh nghiệp có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật cao của ngành.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, Việt Nam đã hình thành hệ sinh thái FDI trong nhiều ngành như điện tử, máy tính, thiết bị, cơ khí và chế biến, chế tạo. Khi một tập đoàn lớn đã xây dựng cơ sở sản xuất, việc mở rộng công suất hoặc thu hút thêm các nhà cung ứng sẽ thuận lợi hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, để trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn, doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về tiêu chuẩn, sản lượng, giá thành, thời gian giao hàng và truy xuất nguồn gốc. Do đó, chính sách hỗ trợ cần đi vào những vấn đề cụ thể như đổi mới máy móc, đào tạo quản trị, nghiên cứu và phát triển (R&D), nâng chuẩn nhà cung ứng và kết nối trực tiếp với bộ phận mua hàng của các tập đoàn FDI.

Về phía doanh nghiệp, ông Bùi Trung Kiên, Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần Giải pháp tự động hóa ETEK cho biết, nhu cầu tự động hóa tại Việt Nam đã tăng nhanh trong khoảng 6 - 7 năm trở lại đây. Nếu trước đây doanh nghiệp FDI là nhóm đầu tư mạnh thì hiện doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng nhận thức rõ yêu cầu ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán thiếu lao động, tối ưu quy trình và nâng năng suất.

Theo ông Kiên, yêu cầu tự động hóa đang mở rộng từ điện tử, gia công sang ô tô, may mặc, hàng tiêu dùng, thực phẩm và đồ uống. Doanh nghiệp đồng thời chịu sức ép ngày càng lớn về cải tiến, tự động hóa và truy xuất nguồn gốc.

Với ngành hàng không, yêu cầu về năng lực sản xuất và tiêu chuẩn nhà cung ứng còn ở mức cao. Vì vậy, triển vọng 19.120 máy bay mới tại châu Á - Thái Bình Dương không đồng nghĩa đơn hàng sẽ tự động dịch chuyển vào Việt Nam. Cơ hội phụ thuộc vào khả năng doanh nghiệp trong nước đầu tư công nghệ, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, sản lượng, thời gian giao hàng và truy xuất nguồn gốc để tham gia sâu hơn vào mạng lưới của các tập đoàn toàn cầu.