Phá "ngưỡng nhỏ" cho doanh nghiệp nhỏ và vừa bứt phá

Tỷ lệ DNVVN phát triển thành doanh nghiệp lớn nhiều năm qua chỉ dao động 0,7%-0,9%.

Theo FiinGroup, Việt Nam hiện có khoảng 914.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước. Tuy đông về số lượng, doanh thu của khu vực này chiếm dưới 20%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 8%. Đáng chú ý, tỷ lệ DNVVN phát triển thành doanh nghiệp lớn nhiều năm qua chỉ dao động 0,7%-0,9%.

Những con số trên cho thấy thách thức lớn đối với khối doanh nghiệp này là nâng năng lực để doanh nghiệp tồn tại, tích lũy và trưởng thành. Điều này càng cấp thiết khi năm 2025, tỷ lệ đóng cửa của doanh nghiệp siêu nhỏ lên tới 22,7%, DNVVN là 12,7%, trong khi doanh nghiệp lớn ở mức 4,9%.

Áp lực cũng phân hóa theo từng lĩnh vực. Bất động sản và lưu trú – ăn uống ghi nhận tỷ lệ đóng cửa lần lượt 24% và 23,5%, cao nhất trong các nhóm ngành được phân tích. Khi sức mua, chi phí đầu vào và khả năng tiếp cận tài chính cùng tạo sức ép, doanh nghiệp quy mô nhỏ thường có ít dư địa hơn để chống chịu trước biến động của thị trường.

Khoảng trống vốn vẫn là điểm nghẽn lớn

Một trong những điểm nghẽn lớn đối với DNVVN hiện nay là khả năng tiếp cận tín dụng. Theo FiinGroup, năm 2026, tỷ lệ DNVVN được tiếp cận vốn vay chỉ khoảng 8,8%, giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025, trong khi tỷ lệ này ở doanh nghiệp lớn đạt 47,1%. Khoảng cách về vốn đang hạn chế khả năng duy trì hoạt động, đầu tư và mở rộng quy mô của doanh nghiệp.

Khó khăn càng rõ khi tín dụng có xu hướng tập trung vào những doanh nghiệp đã hoạt động ổn định trong thời gian dài. Gần 85% DNVVN có vay vốn đã hoạt động từ 5 năm trở lên, với hồ sơ rủi ro tốt hơn. Trong khi đó, doanh nghiệp trẻ lại rơi vào vòng luẩn quẩn: cần vốn để tạo dựng năng lực, song chưa có đủ lịch sử tài chính và dữ liệu để đáp ứng yêu cầu của tổ chức tín dụng.

Vấn đề vì thế không nằm riêng ở khả năng cung ứng vốn, còn liên quan trực tiếp đến chất lượng quản trị của doanh nghiệp. TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) thuộc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn thay đổi nhanh, với yêu cầu ngày càng cao về tuân thủ, chuẩn hóa dữ liệu, thuế và kế toán.

Thiết kế có sự hỗ trợ của AI theo số liệu từ FiinGroup.

Theo đó, muốn cải thiện khả năng tiếp cận vốn, doanh nghiệp cần củng cố năng lực từ bên trong. Hệ thống quản trị bài bản, dữ liệu minh bạch và tài chính được chuẩn hóa sẽ giúp tổ chức tín dụng có thêm cơ sở đánh giá dòng tiền, năng lực trả nợ và mức độ rủi ro. Đây cũng là nền tảng để DNVVN từng bước mở rộng thị trường, nâng quy mô và tận dụng hiệu quả hơn các chính sách hỗ trợ.

Tuy nhiên, quá trình chuẩn hóa cần có lộ trình phù hợp với sức của doanh nghiệp. TS. Bùi Thanh Minh đề cập tinh thần “khoan dung tuân thủ”, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhận diện thiếu sót, hoàn thiện hệ thống và từng bước đáp ứng các chuẩn mực mới. Điều này đặc biệt cần thiết với DNVVN, khi nguồn lực tài chính, nhân sự và khả năng thích ứng thường hạn chế hơn so với doanh nghiệp lớn.

Ở chiều ngược lại, khơi thông tín dụng cũng chưa đủ nếu doanh nghiệp, dự án chưa có khả năng hấp thụ vốn. GS.,TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) cho rằng, điều quan trọng là dòng vốn phải thực sự đi vào sản xuất, kinh doanh, tạo thêm đơn hàng, việc làm và giá trị gia tăng cho kinh tế Thủ đô.

Yêu cầu này càng đáng chú ý khi nhu cầu vốn của Hà Nội rất lớn. Giai đoạn 2026-2030, Thành phố cần khoảng 5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư thực hiện. Đến cuối tháng 8/2026, các tổ chức tín dụng trên địa bàn huy động khoảng 7.844 nghìn tỷ đồng, dư nợ đạt khoảng 6.529 nghìn tỷ đồng. Bài toán đặt ra là làm sao chuyển nguồn lực tài chính thành vốn thực tế cho các dự án và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thực tế cho thấy khoảng cách giữa vốn cam kết và vốn đi vào dự án vẫn đáng lưu ý. Đến ngày 30/6/2026, 13 tổ chức tín dụng tham gia tài trợ 29 chương trình, dự án lớn, quan trọng của Hà Nội, với hơn 63.000 tỷ đồng cam kết cấp tín dụng, trong khi dư nợ đạt gần 15.000 tỷ đồng. Theo GS.,TS. Mạc Quốc Anh, cần phân biệt rõ cam kết tín dụng, dư nợ và vốn giải ngân để đánh giá đúng khả năng hấp thụ vốn, từ đó xác định chính xác điểm nghẽn cần tháo gỡ.

Đưa vốn đến đúng dự án, đúng nhu cầu

Từ thực tế đó, GS.,TS. Mạc Quốc Anh đề xuất lựa chọn một số dự án khả thi để tập trung tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện hồ sơ và điều kiện trước khi tiếp cận tín dụng. Một dự án xuất hiện trong danh mục chưa đồng nghĩa có thể giải ngân ngay. Cần xác định rõ thủ tục còn vướng, cơ quan xử lý, thời hạn giải quyết và yêu cầu của tổ chức tín dụng.

Một điểm nghẽn khác nằm ở vốn lưu động. Nhiều doanh nghiệp có đơn hàng song vẫn thiếu tiền do thời gian thanh toán kéo dài. GS.,TS. Mạc Quốc Anh đề xuất nghiên cứu cơ chế phối hợp giữa doanh nghiệp mua hàng lớn, nhà cung ứng và ngân hàng nhằm rút ngắn thời gian xác nhận hồ sơ, nghiệm thu, thanh toán, tạo cơ sở để tổ chức tín dụng xem xét tài trợ các khoản phải thu đủ điều kiện.

Dòng vốn cũng cần gắn với quá trình nâng cấp doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Nhiều DNVVN khó giành được đơn hàng lớn vì hạn chế về công nghệ, quản trị hoặc chất lượng sản phẩm. Theo đề xuất của GS.,TS. Mạc Quốc Anh, bên mua, doanh nghiệp cung ứng, đơn vị công nghệ và ngân hàng có thể phối hợp để gắn yêu cầu thị trường với đầu tư nâng cấp năng lực.

Với dự án hạ tầng có thời gian đầu tư dài, phương án tài chính cũng cần phù hợp từng giai đoạn. Các tổ chức tín dụng có thể xem xét hợp vốn trong giai đoạn đầu tư trên cơ sở thẩm định và đáp ứng điều kiện. Khi dự án vận hành ổn định, dòng tiền được kiểm chứng, chủ đầu tư có thêm cơ sở tiếp cận nguồn vốn dài hạn và các công cụ huy động phù hợp.

Một hướng khác là khai thác hiệu quả nguồn lực đã có. Máy móc, phòng thí nghiệm, thiết bị đo kiểm chưa sử dụng hết công suất có thể được rà soát để cung cấp dịch vụ theo đúng quy định. Với DNVVN, thuê theo giờ máy, lô sản phẩm hoặc dịch vụ kỹ thuật giúp giảm vốn đầu tư ban đầu, đồng thời tạo dữ liệu thực tế cho quyết định mở rộng sản xuất sau này.

Điểm chung của các giải pháp là đưa dòng vốn gắn chặt hơn với dự án khả thi, đơn hàng, dòng tiền và năng lực của doanh nghiệp. Song để vốn thực sự trở thành động lực tăng trưởng, DNVVN cũng phải nâng chất lượng quản trị, minh bạch tài chính và sử dụng vốn hiệu quả. Khi hai phía cùng thay đổi, khoảng cách từ doanh nghiệp nhỏ đến doanh nghiệp lớn mới có cơ hội được thu hẹp.