 |
| Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập định hướng bỏ tiền kiểm, tăng hậu kiểm để kiểm soát chất lượng dịch vụ kế toán. Ảnh: Internet |
Một trong những thay đổi lớn tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập là cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính hiện hành trong lĩnh vực dịch vụ kế toán.
Theo Tờ trình của Chính phủ, việc sửa đổi nhằm thực hiện chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Trước đó, Luật số 24/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đã đưa “kinh doanh dịch vụ kế toán” ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Để thể chế hóa chủ trương này, Điều 1 dự thảo đề xuất bãi bỏ hàng loạt quy định của Luật Kế toán, gồm Điều 58, Điều 60, Điều 61, Điều 62, Điều 63, Điều 64, Điều 65, Điều 66, Điều 70a cùng một số khoản, điểm liên quan.
Đây là những quy định gắn với cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán hiện nay như đăng ký hành nghề, điều kiện kinh doanh đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp, Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, đình chỉ và thu hồi giấy chứng nhận...
Thay đổi đáng chú ý hơn nằm tại khoản 5 Điều 3 Dự thảo. Theo đó, cá nhân đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn tại Điều 57 được kinh doanh dịch vụ kế toán mà không phải đăng ký và không phải nộp phí để được Bộ Tài chính chấp thuận trước khi cung cấp dịch vụ.
Dự thảo đồng thời đề xuất bãi bỏ phí thẩm định cấp Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán và Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán. Các giấy chứng nhận đã được cấp trước khi Luật mới có hiệu lực và còn thời hạn thì tiếp tục được sử dụng đến hết thời hạn.
Như vậy, nếu Dự thảo được thông qua, phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán sẽ có thay đổi đáng kể. Thay vì phải hoàn thành thủ tục đăng ký, đáp ứng các điều kiện để được cơ quan quản lý chấp thuận trước khi tham gia thị trường như hiện nay, cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn theo luật có thể cung cấp dịch vụ mà không phải thực hiện thủ tục chấp thuận trước.
Tuy nhiên, việc bãi bỏ cơ chế tiền kiểm không đồng nghĩa với việc mọi yêu cầu đối với người cung cấp dịch vụ kế toán đều được loại bỏ.
Đây cũng là điểm Dự thảo ngày 24/9 được chỉnh lý đáng kể so với phương án trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước đó. Sau khi tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra sơ bộ của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cơ quan soạn thảo đã bổ sung một loạt quy định nhằm kiểm soát chất lượng dịch vụ sau khi bỏ các thủ tục, điều kiện kinh doanh hiện hành.
Theo phương án mới, một trong những công cụ thay thế cơ chế tiền kiểm là quản lý theo mức độ rủi ro và năng lực của người cung cấp dịch vụ.
Điều 57 dự thảo quy định cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán phải đáp ứng tiêu chuẩn của người làm kế toán. Riêng cá nhân ký tên trên báo cáo tài chính của khách hàng phải đạt yêu cầu năng lực chuyên môn cung cấp dịch vụ kế toán và được cấp chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán.
Trường hợp cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng, ngoài yêu cầu trên, người cung cấp dịch vụ còn phải có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và có ít nhất 2 năm công tác thực tế về kế toán.
Theo Tờ trình của Chính phủ, việc thiết kế lại Điều 57 nhằm bảo đảm chất lượng dịch vụ, thực hiện phân tầng năng lực theo loại hình có mức độ rủi ro khác nhau và tránh đẩy rủi ro cho khách hàng. Cùng với tiêu chuẩn năng lực, dự thảo bổ sung trách nhiệm cập nhật kiến thức; khai báo, cập nhật thông tin phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu; trách nhiệm của cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ và cơ chế quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán.
Trách nhiệm pháp lý cũng được làm rõ hơn. Điều 67 dự thảo quy định cá nhân, tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán phải chịu trách nhiệm trước khách hàng và trước pháp luật về nội dung dịch vụ đã cung cấp, đồng thời phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra theo thỏa thuận trong hợp đồng và quy định pháp luật.
Cá nhân hoặc hộ kinh doanh trực tiếp ký hợp đồng phải chịu toàn bộ trách nhiệm trước khách hàng về chất lượng dịch vụ trong phạm vi hợp đồng. Trường hợp tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán ký hợp đồng, tổ chức phải chịu trách nhiệm về tiêu chuẩn của người thực hiện cũng như chất lượng dịch vụ cung cấp.
Cơ chế hậu kiểm cũng được duy trì. Dự thảo giao Bộ Tài chính quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán, bao gồm thi, cấp, thu hồi và quản lý chứng chỉ năng lực; cập nhật kiến thức; quản lý, kiểm tra, giám sát, công khai thông tin và đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán.
Đáng chú ý, cá nhân, tổ chức có thể bị đình chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán nếu có sai phạm chuyên môn hoặc vi phạm chuẩn mực kế toán, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có khả năng thực tế gây hậu quả nghiêm trọng; làm sai lệch hoặc thông đồng, móc nối làm sai lệch tài liệu kế toán, báo cáo tài chính; thuê, mượn, cho thuê, cho mượn chứng chỉ năng lực chuyên môn.
Dù vậy, năng lực hậu kiểm sau khi bỏ cơ chế tiền kiểm vẫn là vấn đề được cơ quan thẩm tra đặt ra. Thẩm tra dự thảo luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện mô hình hậu kiểm, trong đó làm rõ nguyên tắc quản lý theo rủi ro, tiêu chí lựa chọn đối tượng kiểm tra, phạm vi và phương thức kiểm tra; cơ chế phối hợp, chia sẻ và khai thác dữ liệu; nguồn lực ngân sách, nhân lực và trách nhiệm giữa Trung ương với địa phương.
Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý việc khai báo thông tin phục vụ xây dựng cơ sở dữ liệu phải được thiết kế theo hướng tận dụng dữ liệu đã có, tránh yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước đã nắm giữ.
Theo Chính phủ, mặc dù cắt giảm toàn bộ thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, Bộ Tài chính vẫn thực hiện quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán; các cá nhân cung cấp dịch vụ phải đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ theo tính chất và mức độ rủi ro. Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành đã quy định nhiều cơ quan có thẩm quyền kiểm tra kế toán tại các đơn vị kế toán.
Trên cơ sở đó, cơ quan soạn thảo cho rằng nguồn lực hậu kiểm về cơ bản vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, không bỏ sót đối tượng kiểm tra và không dẫn tới buông lỏng quản lý.
Như vậy, thay đổi trọng tâm của dự thảo lần này không chỉ nằm ở việc loại bỏ các giấy phép và thủ tục hiện hành, mà còn ở chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán từ kiểm soát trước khi gia nhập thị trường sang quản lý bằng tiêu chuẩn năng lực, trách nhiệm nghề nghiệp, dữ liệu và hậu kiểm.
Việc hoàn thiện cơ chế hậu kiểm vì thế trở thành một trong những yêu cầu quan trọng để vừa thực hiện mục tiêu cắt giảm thủ tục, vừa bảo đảm chất lượng dịch vụ kế toán khi phạm vi chủ thể tham gia thị trường được mở rộng.
