Liên kết vùng bảo vệ môi trường, xây dựng Vùng Thủ đô xanh và phát triển bền vững

Các địa phương sẽ tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát nguy cơ úng ngập và ô nhiễm môi trường xuyên địa giới hành chính.

Nhiều thách thức môi trường mang tính liên vùng

Vùng Thủ đô đang trở thành một trong những khu vực phát triển năng động nhất cả nước với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng dân số ở mức cao. Tuy nhiên, quá trình phát triển nhanh cũng kéo theo nhiều áp lực đối với môi trường, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường liên kết vùng trong công tác quản lý, bảo vệ môi trường và ứng phó với các thách thức xuyên địa giới hành chính.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND TP. Hà Nội và UBND các tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình đã ký kết Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường. Đây được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, bài bản và dựa trên dữ liệu khoa học giữa các địa phương trong khu vực.

Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, hiện nay nhiều vấn đề môi trường của Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô không còn giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính của từng tỉnh, thành phố.

Ô nhiễm không khí có khả năng lan truyền trên diện rộng giữa các địa phương; nguồn nước mặt trên các lưu vực sông chịu tác động từ nhiều nguồn thải khác nhau; hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải ngày càng mang tính liên kết vùng. Trong khi đó, các sự cố môi trường, thiên tai và tác động của biến đổi khí hậu đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương để có thể ứng phó hiệu quả.

Thực tế cho thấy, chất lượng không khí tại Hà Nội chịu ảnh hưởng từ nhiều nguồn phát thải trong toàn khu vực. Tương tự, các hệ thống sông liên tỉnh như sông Cầu, sông Đáy, sông Nhuệ có sự liên thông chặt chẽ về nguồn nước, khiến việc quản lý, kiểm soát ô nhiễm không thể thực hiện hiệu quả nếu chỉ xử lý riêng lẻ ở từng địa phương.

Các chuyên gia nhận định, việc xây dựng quy chế phối hợp trong quản lý môi trường Vùng Thủ đô không chỉ cụ thể hóa các quy định của Luật Thủ đô mà còn tạo hành lang pháp lý để các địa phương chia sẻ trách nhiệm, nguồn lực và thông tin trong công tác bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, quy chế được xây dựng trên nguyên tắc không làm phát sinh tổ chức bộ máy mới, không làm thay đổi chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các địa phương. Thay vào đó, cơ chế phối hợp hướng tới tăng cường liên kết vùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm hài hòa lợi ích, trách nhiệm của các bên tham gia.

Bước chuyển từ phối hợp vụ việc sang hợp tác thường xuyên

Theo UBND TP. Hà Nội, việc ký kết Quy chế phối hợp đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng từ phương thức phối hợp mang tính chất xử lý từng vụ việc riêng lẻ sang cơ chế hợp tác thường xuyên, có hệ thống và dựa trên cơ sở dữ liệu khoa học.

Một trong những nội dung được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là việc chia sẻ, kết nối và sử dụng chung dữ liệu môi trường giữa các địa phương. Khi hệ thống dữ liệu được đồng bộ, các cơ quan quản lý sẽ có điều kiện theo dõi sát diễn biến chất lượng môi trường, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm và chủ động xây dựng các phương án ứng phó phù hợp.

Bên cạnh đó, các nội dung phối hợp trọng tâm còn bao gồm kiểm kê môi trường liên vùng; quan trắc và giám sát môi trường; phân tích, dự báo, cảnh báo môi trường; xây dựng kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô; điều phối xử lý các vấn đề môi trường liên vùng; huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường.

Việc triển khai cơ chế phối hợp được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực kiểm soát ô nhiễm, ứng phó với các nguy cơ môi trường, bảo đảm an ninh nguồn nước, cải thiện chất lượng không khí và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong toàn khu vực.

Để nhanh chóng đưa quy chế vào thực tiễn, các địa phương trong Vùng Thủ đô thống nhất triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm ngay trong giai đoạn đầu.

Trong đó, ưu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường vùng; thực hiện kiểm kê môi trường liên vùng; xây dựng đề án quan trắc môi trường Vùng Thủ đô; hình thành hệ thống dự báo, cảnh báo môi trường; xây dựng kế hoạch môi trường Vùng Thủ đô và các kịch bản ứng phó sự cố môi trường liên vùng.

Các địa phương cũng sẽ tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát nguy cơ úng ngập và ô nhiễm môi trường xuyên địa giới hành chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường trên phạm vi toàn vùng.

Không chỉ mang ý nghĩa về mặt quản lý nhà nước, việc ký kết Quy chế phối hợp Vùng Thủ đô trong quản lý môi trường còn thể hiện quyết tâm của Hà Nội và các địa phương trong việc xây dựng cơ chế liên kết vùng chặt chẽ, hiện đại, dựa trên dữ liệu và khoa học.

Thông qua cơ chế này, các địa phương hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân, tăng cường khả năng chống chịu trước các thách thức môi trường, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển xanh, bền vững cho toàn Vùng Thủ đô trong những năm tới.