Giá dịch vụ y tế, giáo dục: Cân bằng CPI gắn với an sinh xã hội

Học phí giáo dục nghề nghiệp công lập tăng bình quân 18% để hoàn tất lộ trình tính đủ chi phí đào tạo vào năm học 2026–2027. Ảnh minh họa: H.Dịu

Giữ ổn định học phí, tạo trụ đỡ kiểm soát CPI

Theo nhiều đánh giá, năm 2025 ghi nhận đồng thời cả những yếu tố làm tăng CPI lẫn các yếu tố giúp giảm áp lực mặt bằng giá, trong đó nhóm dịch vụ giáo dục nổi lên như một điểm tựa quan trọng trong điều hành lạm phát.

Theo báo cáo của Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), trong 8 tháng đầu năm 2025, mức thu học phí năm học 2024–2025 tiếp tục được giữ ổn định so với năm trước. Việc "neo" học phí được thực hiện trên cơ sở Nghị định số 97/2023/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 81/2021/NĐ-CP, quy định cơ chế thu, quản lý học phí đối với các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, cùng chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập.

Trong bối cảnh nhiều nhóm hàng hóa khác chịu tác động từ biến động chi phí đầu vào và thị trường quốc tế, việc giữ ổn định giá dịch vụ giáo dục được đánh giá là yếu tố quan trọng giúp hạn chế áp lực tăng CPI trong phần lớn thời gian của năm 2025.

Bước sang năm học 2025–2026, chính sách học phí tiếp tục có những điều chỉnh mang tính cấu trúc. Theo Nghị định số 238/NĐ-CP ngày 3/9/2025 và Nghị quyết số 217/2025/QH15 của Quốc hội, học phí đối với bậc mầm non và phổ thông công lập được thực hiện miễn, hỗ trợ trên phạm vi toàn quốc từ năm học 2025–2026.

Chính sách này không chỉ trực tiếp làm giảm chi phí giáo dục cho hàng triệu hộ gia đình, mà còn được xem là một trong những yếu tố quan trọng góp phần "hạ nhiệt" CPI trong các quý cuối năm.

Ở chiều ngược lại, đối với giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học công lập, mức trần học phí năm học 2025–2026 và 2026–2027 được điều chỉnh tăng theo đúng khung đã ban hành tại Nghị định số 97/2023/NĐ-CP. Cụ thể, mức trần học phí giáo dục đại học công lập năm học 2026–2027 tăng bình quân 12,7% so với năm học trước; trong khi giáo dục nghề nghiệp công lập tăng bình quân 18% để hoàn tất lộ trình tính đủ chi phí đào tạo vào năm học 2026–2027.

Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý giá, mức tăng này đã nằm trong kịch bản được tính toán từ trước. Hơn nữa, tác động đến CPI thực tế còn phụ thuộc vào mức thu cụ thể do từng cơ sở giáo dục quyết định, chứ không phản ánh toàn bộ mức trần điều chỉnh.

Một điểm đáng chú ý khác trong điều hành giá giáo dục năm 2025 là diễn biến của giá sách giáo khoa. Thực hiện Luật Giá 2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành khung giá tối đa sách giáo khoa và tiếp nhận kê khai giá của các đơn vị xuất bản.

Sau khi khung giá được ban hành, các nhà xuất bản đã điều chỉnh giảm giá từ 5% đến 20%, tùy từng đầu sách, nhằm phục vụ năm học 2025–2026. Theo Cục Quản lý giá, việc giảm giá sách giáo khoa, kết hợp với chính sách miễn học phí bậc mầm non và phổ thông, đã tạo ra hiệu ứng tích cực kép: vừa trực tiếp giảm chi phí học tập cho người dân, vừa góp phần kìm hãm đà tăng của CPI trong nhóm dịch vụ giáo dục – đào tạo.

Áp lực tăng giá từ y tế

Khác với giáo dục, nhóm dịch vụ y tế trong năm 2025 ghi nhận xu hướng tăng giá, gắn với điều chỉnh chính sách tiền lương. Từ ngày 1/1/2025, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại các cơ sở y tế công lập được điều chỉnh tăng theo mức lương cơ sở mới là 2,34 triệu đồng.

Đến ngày 17/10/2025, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 335/NQ-CP, thống nhất với đề xuất của Bộ Y tế về việc đưa chi phí quản lý vào giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại các cơ sở y tế của Nhà nước. Theo đó, Bộ Y tế và Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố được giao thẩm quyền tổ chức triển khai theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Để đảm bảo thực hiện thống nhất, Bộ Y tế đã ban hành Công văn số 8022/BYT-KHTC ngày 18/11/2025, hướng dẫn các địa phương và cơ sở y tế triển khai Nghị quyết 335/NQ-CP.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý giá, việc bổ sung chi phí quản lý khiến giá dịch vụ khám chữa bệnh tăng thêm khoảng 4%. Tuy nhiên, mức tác động đến CPI còn phụ thuộc lớn vào thời điểm ban hành giá cụ thể của Bộ Y tế và các địa phương trong năm 2026.

Nhìn tổng thể, năm 2025 cho thấy nhóm dịch vụ giáo dục và y tế tác động đến CPI theo cả hai chiều, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều hành giá.

Theo ông Nguyễn Quốc Lân - Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), kinh nghiệm điều hành giá thời gian qua cho thấy, Chính phủ đã xây dựng kịch bản rất chi tiết đối với các mặt hàng và dịch vụ do Nhà nước quản lý. Việc điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục đều được chia nhỏ theo lộ trình, tránh dồn tích vào cùng một thời điểm để không gây cú sốc CPI. Ban Chỉ đạo điều hành giá cũng thường xuyên theo dõi sát diễn biến thị trường để kịp thời có biện pháp can thiệp phù hợp.

Từ góc nhìn dài hạn, PGS.TS Ngô Thanh Hoàng - Học viện Tài chính đánh giá, giá dịch vụ sự nghiệp công là một biến số chính sách đa mục tiêu, vừa thực hiện chức năng an sinh - phân phối, vừa tác động đến chất lượng dịch vụ, bền vững tài khóa và ổn định kinh tế vĩ mô thông qua kênh truyền dẫn vào CPI và kỳ vọng lạm phát.

Thực tiễn giai đoạn 2024–2025 cho thấy, dù lạm phát bình quân vẫn trong ngưỡng kiểm soát, nhưng các đợt điều chỉnh giá mang tính thời điểm, nếu thiếu lộ trình và truyền thông đồng bộ, có thể tạo "độ dốc CPI" ngắn hạn.

Trong bối cảnh Quốc hội đặt mục tiêu CPI bình quân năm 2026 ở mức khoảng 4,5%, yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ y tế, giáo dục với kịch bản điều hành CPI theo quý càng trở nên quan trọng.

Theo các chuyên gia, giá dịch vụ y tế, giáo dục không chỉ là con số trong rổ CPI, mà còn là thước đo chất lượng điều hành và cam kết an sinh của Nhà nước. Khi chính sách được thiết kế hợp lý, minh bạch và có sự đồng hành của người dân, việc kiểm soát lạm phát hoàn toàn có thể đạt được.