 |
| Nguồn cung dồi dào cùng các chương trình bình ổn giá giúp kiểm soát mặt bằng giá lương thực, thực phẩm. Ảnh minh hoạ: H.D |
Diễn biến trái chiều trong nhóm thực phẩm
Năm 2025, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, việc giữ tương đối ổn định mặt bằng giá lương thực, thực phẩm đã góp phần quan trọng giúp CPI duy trì trong vùng kiểm soát, tạo dư địa cho điều hành chính sách vĩ mô.
Theo báo cáo của Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), năm 2025, giá nhiều mặt hàng chiến lược trên thị trường thế giới biến động mạnh do tác động đan xen của địa chính trị, thời tiết cực đoan và xu hướng điều chỉnh chính sách tiền tệ toàn cầu. Trong nước, giá cả thị trường cơ bản diễn biến theo quy luật hàng năm, giá cả tăng vào các tháng đầu năm và cuối năm do tập trung nhiều dịp lễ, Tết nên nhu cầu mua sắm của người dân tăng, sau đó hoạt động mua bán, giá cả dần trở lại bình thường sau Tết.
| Yếu tố then chốt giúp ổn định giá lương thực, thực phẩm năm 2025 là nguồn cung trong nước tương đối dồi dào và ổn định. Sản xuất nông nghiệp tiếp tục duy trì tăng trưởng, năng suất nhiều loại cây trồng, vật nuôi được cải thiện, trong khi không xảy ra các cú sốc lớn về thiên tai hay dịch bệnh trên diện rộng. Sản lượng lúa gạo cả năm được đảm bảo, vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa phục vụ xuất khẩu. Việc điều hành cân đối giữa xuất khẩu và an ninh lương thực giúp hạn chế biến động giá trong nước, khi thị trường lương thực toàn cầu biến động mạnh. Ở nhóm thực phẩm, nguồn cung thịt gia súc, gia cầm được cải thiện nhờ công tác kiểm soát dịch bệnh và tái đàn triển khai hiệu quả. Giá thức ăn chăn nuôi dù vẫn chịu ảnh hưởng từ thị trường thế giới nhưng không tăng đột biến, góp phần giữ ổn định chi phí sản xuất. |
Cụ thể, trong hai tháng đầu năm, một số hàng hóa phục vụ Tết Nguyên đán ghi nhận mức tăng giá do nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh, trong đó đáng chú ý là giá thịt lợn tăng do thiếu hụt nguồn cung cục bộ. Tuy nhiên, sang tháng 3, CPI đã giảm 0,03% so với tháng trước, chủ yếu nhờ giá xăng dầu và giá gạo giảm theo xu hướng thế giới.
Từ tháng 4 đến tháng 11, CPI hằng tháng cơ bản biến động tăng nhẹ, dao động trong khoảng 0,07 - 0,48% so với tháng trước, không xuất hiện các đợt tăng giá đột biến. Dù vậy, tại một số địa phương khu vực miền Bắc và miền Trung, giá thực phẩm có thời điểm tăng cục bộ do ảnh hưởng của mưa lũ làm gián đoạn nguồn cung và gây thiệt hại nông sản.
Bên cạnh đó, giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng vào các dịp lễ lớn như 30/4 - 1/5, Quốc khánh 2/9, phản ánh đúng quy luật tiêu dùng.
Đến tháng 12/2025, khi nhu cầu chuẩn bị Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 và các ngày lễ cuối năm tăng lên, một số mặt hàng thiết yếu có xu hướng nhích giá. Tuy nhiên, nhờ nguồn cung được chuẩn bị từ sớm, thị trường nhìn chung ổn định, không ghi nhận biến động bất thường trên diện rộng.
Trong bức tranh chung, giá lương thực – đặc biệt là thóc, gạo – là một trong những yếu tố quan trọng góp phần kìm CPI. Theo báo cáo của Cục Quản lý giá, giá gạo trong nước giảm theo xu hướng giá thế giới, trong khi nguồn cung nội địa dồi dào giúp thị trường duy trì trạng thái cân bằng.
Đáng chú ý, giá thịt lợn hơi chịu tác động của dịch bệnh trong chăn nuôi nên có xu hướng giảm kéo dài trong nhiều tháng. Diễn biến này giúp giá thịt lợn thành phẩm ổn định, thậm chí giảm nhẹ, dù mức giảm còn chậm so với đà giảm của giá lợn hơi. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế áp lực tăng giá từ nhóm thực phẩm – nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong rổ CPI.
Ở chiều ngược lại, CPI năm 2025 vẫn chịu áp lực tăng từ nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống, chủ yếu đến từ ăn uống ngoài gia đình và một số mặt hàng thực phẩm. Nguyên nhân là trong năm diễn ra nhiều ngày lễ, sự kiện quy mô lớn, khiến nhu cầu tiêu dùng dịch vụ ăn uống tăng cao.
Bên cạnh đó, chi phí đầu vào như giá thuê mặt bằng, điện, nước có xu hướng tăng, buộc các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống phải điều chỉnh giá bán. Đây là yếu tố mang tính cấu trúc, phản ánh sự phục hồi của cầu tiêu dùng, hơn là dấu hiệu bất ổn của thị trường giá cả.
Một điểm đáng chú ý của năm 2025 là diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng trong nhóm thực phẩm. Trong khi giá thịt lợn duy trì xu hướng ổn định hoặc giảm nhẹ, thì giá thịt gia cầm, trứng gà, hải sản và rau củ tươi lại có xu hướng tăng.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự dịch chuyển tâm lý tiêu dùng, khi người dân chuyển sang sử dụng gia cầm trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi, cùng với tác động của mưa bão gây thiệt hại cây trồng trong nửa cuối năm. Sản lượng khai thác hải sản giảm cũng góp phần đẩy giá nhóm hàng này tăng lên. Tuy nhiên, các biến động này mang tính cục bộ và không kéo dài, không tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh lên mặt bằng giá chung.
Cuối quý IV, giá gạo và thịt lợn có xu hướng tăng trở lại sau nhiều tháng giảm, chủ yếu do nhu cầu tích trữ, tiêu dùng phục vụ Tết Nguyên đán. Dù vậy, mức tăng được đánh giá là phù hợp với quy luật thị trường, không gây áp lực lớn lên CPI.
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, chỉ số giá nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống biến động trong biên độ hẹp so với các năm trước, phản ánh quan hệ cung – cầu tương đối cân bằng.
Cùng với yếu tố cung cầu, công tác quản lý thị trường và bình ổn giá tiếp tục phát huy hiệu quả. Các chương trình bình ổn được triển khai sớm, tập trung vào các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt trong dịp lễ, Tết. Việc kết nối cung – cầu, hỗ trợ lưu thông hàng hóa giữa các vùng giúp hạn chế thiếu hụt cục bộ và ổn định tâm lý người tiêu dùng.
Rủi ro và dư địa cho năm 2026
Dù mặt bằng giá năm 2025 tương đối ổn định, các chuyên gia cảnh báo rủi ro vẫn hiện hữu. Chuyên gia kinh tế PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, nếu chi phí năng lượng và logistics quốc tế tăng trở lại, giá đầu vào nông nghiệp có thể chịu áp lực, tác động lên giá thành thực phẩm.
Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu tiếp tục là yếu tố rủi ro dài hạn đối với nguồn cung lương thực toàn cầu. Những diễn biến thời tiết cực đoan, nếu xảy ra trên diện rộng, có thể ảnh hưởng đến sản lượng và làm gia tăng biến động giá, không chỉ ở thị trường thế giới mà cả trong nước.
Tuy vậy, vẫn tồn tại nhiều yếu tố tích cực hỗ trợ ổn định giá lương thực, thực phẩm trong năm 2026. Trước hết là xu hướng hạ nhiệt của lạm phát toàn cầu, giúp giảm áp lực tăng giá các yếu tố đầu vào nhập khẩu phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Cùng với đó, chuỗi cung ứng lương thực, thực phẩm toàn cầu đang dần ổn định hơn sau giai đoạn gián đoạn kéo dài. Đối với Việt Nam, việc chủ động nguồn cung trong nước, đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực dự trữ sẽ là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài.
Theo các chuyên gia, bài toán điều hành giá lương thực, thực phẩm trong giai đoạn tới không chỉ là giữ giá thấp, mà là giữ ổn định và có khả năng dự báo. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách nông nghiệp, chính sách thương mại và quản lý thị trường, trong đó trọng tâm là nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí trung gian và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
