 |
| Tăng cường phòng thủ trước làn sóng tội phạm mạng đang nhắm vào dữ liệu tài chính. |
Dữ liệu tài chính đối mặt rủi ro lớn
Trên phạm vi toàn cầu, AI được dự báo đóng góp từ 2.600 đến 4.400 tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế, giúp GDP thế giới tăng khoảng 7% trong vòng 10 năm và đạt mức đóng góp 15.700 tỷ USD vào năm 2030. Riêng khu vực châu Á - Thái Bình Dương, AI có thể đóng góp tới 26% tăng trưởng kinh tế, cho thấy tiềm năng rất lớn nhưng cũng đi kèm với nhiều thách thức mới.
Tuy nhiên, sự bùng nổ dữ liệu cũng kéo theo nhiều rủi ro an ninh. Các tổ chức tài chính đang đầu tư hàng nghìn tỷ đồng vào hệ thống phòng thủ sử dụng AI, nhưng tội phạm mạng cũng tận dụng AI để thực hiện các cuộc tấn công tinh vi hơn. Các hình thức như deepfake giả mạo khuôn mặt, giọng nói để chiếm đoạt tài khoản ngân hàng đang gia tăng nhanh chóng.
| Tại Việt Nam, sự phát triển mạnh của kinh tế số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, đang tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ. Chỉ riêng thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 đã đạt quy mô gấp khoảng 28 lần GDP, với tốc độ tăng trưởng nhanh cả về số lượng và giá trị giao dịch, đặc biệt là thanh toán qua điện thoại di động. |
Bên cạnh đó, các cuộc tấn công mã độc tự động, khai thác lỗ hổng hệ thống thanh toán ngày càng phổ biến. Theo thống kê, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia bị tấn công mạng nhiều, với hàng trăm triệu bản ghi dữ liệu bị xâm phạm và hàng triệu tài khoản bị đánh cắp trong thời gian gần đây, gây thiệt hại lớn về tài chính và niềm tin người dùng.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự chênh lệch về nhận thức an toàn thông tin giữa người dùng và doanh nghiệp. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chưa đầu tư đầy đủ cho bảo mật, trong khi người dùng cá nhân dễ bị lừa đảo do thiếu kỹ năng bảo vệ dữ liệu. Điều này khiến dữ liệu tài chính không chỉ bị tấn công kỹ thuật mà còn bị rò rỉ từ yếu tố con người.
Chia sẻ tại Hội thảo “An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI”, ông Nguyễn Hùng Sơn, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Phát triển Công nghệ FSI, dữ liệu hiện đã chuyển từ “tài nguyên vận hành” thành “tài sản chiến lược”. Tuy nhiên, tốc độ số hóa đang nhanh hơn khả năng kiểm soát rủi ro của nhiều tổ chức, khiến hệ thống bảo vệ dữ liệu chưa theo kịp yêu cầu thực tế.
Theo ông Nguyễn Hùng Sơn, thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở tư duy quản trị dữ liệu. Nhiều tổ chức chỉ tập trung bảo vệ đầu vào mà thiếu kiểm soát dữ liệu đầu ra, tạo ra điểm yếu mang tính hệ thống. Điều này khiến nguy cơ rò rỉ và lạm dụng dữ liệu gia tăng trong môi trường số hóa nhanh chóng.
Hoàn thiện pháp lý để bảo vệ dữ liệu số
Từ góc độ an ninh, Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi, Phó trưởng Phòng Tham mưu, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cho biết trong ba năm gần đây, cơ quan chức năng đã phát hiện hơn 30 vụ mua bán dữ liệu cá nhân, với khoảng 160 triệu bản ghi bị đánh cắp và rao bán.
Ngoài ra, các thiết bị IoT như camera, tivi thông minh cũng trở thành mục tiêu tấn công nếu không được bảo mật đúng cách. Những thiết bị này có thể bị khai thác để theo dõi, đánh cắp thông tin hoặc phục vụ các hành vi tống tiền. Điều này cho thấy phạm vi rủi ro dữ liệu ngày càng mở rộng, vượt ra ngoài hệ thống tài chính truyền thống.
Trên bình diện pháp lý, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định như Luật An ninh mạng 2018, Luật An toàn thông tin mạng 2015 và các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đặc biệt, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân dự kiến có hiệu lực từ năm 2026 sẽ đánh dấu bước chuyển từ khuyến nghị sang bắt buộc trong quản trị dữ liệu.
Trên thế giới, hiện có khoảng 112 quốc gia đã ban hành quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Năm 2024, Liên hợp quốc cũng đã thông qua dự thảo Công ước quốc tế về chống tội phạm mạng, tạo nền tảng hợp tác toàn cầu. Việt Nam đang tham gia tích cực vào các sáng kiến này nhằm nâng cao năng lực bảo vệ dữ liệu và an ninh mạng.
Thượng tá Nguyễn Đình Đỗ Thi cho rằng các cơ quan, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu, xây dựng cơ chế bảo vệ xuyên suốt vòng đời dữ liệu và kiểm soát chặt yếu tố con người. Đồng thời, người dân cần chủ động bảo vệ thông tin cá nhân thông qua mật khẩu mạnh, xác thực đa yếu tố và cảnh giác với các giao dịch trực tuyến.
Trong bối cảnh đó, lĩnh vực tài chính - ngân hàng tiếp tục là “tuyến đầu” của chuyển đổi số và AI, đồng thời cũng là khu vực nhạy cảm nhất về dữ liệu. Điều này đòi hỏi hệ thống bảo mật phải được thiết kế ở mức độ cao hơn, kết hợp giữa công nghệ, pháp lý và quản trị để đảm bảo an toàn toàn diện.
