Quản trị rủi ro an ninh mạng trong thời đại AI và siêu kết nối

Đoàn công tác của Bộ Tài chính kiểm tra tham quan hệ thống máy chủ của BHXH TP. Hà Nội.

Rủi ro an ninh mạng ngày càng phức tạp

Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) vừa phối hợp với Tập đoàn Check Point Software Technologies tổ chức Hội thảo “Kiểm soát rủi ro an ninh mạng và giải pháp bảo mật trong thế giới siêu kết nối thời đại AI”. Chương trình có sự tham gia của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Tài chính cùng nhiều chuyên gia công nghệ, an toàn thông tin trong và ngoài nước.

Những năm gần đây, môi trường số không còn giới hạn trong hệ thống máy tính truyền thống mà đã mở rộng sang nền tảng đám mây, thiết bị di động, hệ thống làm việc từ xa và các ứng dụng AI. Điều này giúp tăng hiệu quả vận hành, nâng cao tốc độ xử lý dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn. Song song với lợi ích, bề mặt tấn công mạng cũng mở rộng chưa từng có, khiến các tổ chức đối mặt nhiều rủi ro mới.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, AI đang làm thay đổi căn bản phương thức tấn công và phòng thủ trên không gian mạng. Nếu trước đây các cuộc tấn công thường cần nhiều thời gian chuẩn bị, hiện nay tin tặc có thể sử dụng AI để tự động khai thác lỗ hổng, tạo mã độc, giả mạo thông tin hoặc phát động các cuộc tấn công quy mô lớn chỉ trong thời gian rất ngắn.

Đáng chú ý, các cơ quan nhà nước hiện được xem là một trong những mục tiêu bị tấn công nhiều nhất tại Việt Nam. Các chuyên gia cho biết số lượng cuộc tấn công nhằm vào hệ thống quản lý công đang ở mức cao hơn nhiều so với mặt bằng trung bình toàn cầu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực bảo mật, giám sát dữ liệu và chủ động phòng thủ an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã phân tích sự thay đổi của ngành an ninh mạng qua nhiều giai đoạn phát triển, từ mô hình bảo mật chu vi truyền thống đến bảo mật thiết bị đầu cuối, mô hình Zero Trust và AI Security. Trong đó, AI Security được đánh giá là xu hướng trọng tâm trong tương lai, tập trung vào phòng thủ chủ động, tự động hóa giám sát và bảo vệ dữ liệu trong môi trường số phức tạp.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng trong môi trường siêu kết nối hiện nay, chỉ bảo vệ riêng trung tâm dữ liệu là chưa đủ. Hệ thống an ninh mạng hiện đại cần bao phủ toàn bộ người dùng, thiết bị đầu cuối, điện toán đám mây, chi nhánh và nền tảng AI trên cùng một hệ thống quản trị thống nhất. Đây là lý do mô hình Hybrid Mesh Security đang được nhiều tổ chức trên thế giới ưu tiên triển khai.

Quản trị AI Security cần đồng bộ hơn

Theo các chuyên gia công nghệ, xu hướng bảo mật hiện đại không chỉ dừng ở việc “chặn tấn công” mà còn hướng tới khả năng dự báo và phản ứng tự động. AI đang được ứng dụng mạnh trong việc phát hiện hành vi bất thường, phân tích lưu lượng truy cập, nhận diện nguy cơ tấn công và tự động đưa ra cảnh báo sớm nhằm giảm thiểu thiệt hại cho hệ thống.

Ông Đặng Hữu Thành, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội thảo.

Bên cạnh hạ tầng mạng, thiết bị di động cũng đang trở thành “điểm yếu” mới của nhiều tổ chức. Hội thảo cảnh báo rằng nhiều đơn vị hiện vẫn cho rằng chỉ cần VPN hoặc hệ thống quản lý thiết bị là đủ an toàn. Trên thực tế, điện thoại và máy tính bảng hiện đối mặt hàng loạt nguy cơ như ứng dụng độc hại, tấn công giả mạo, đánh cắp dữ liệu, lỗ hổng hệ điều hành và khai thác Wi-Fi công cộng.

Để bảo vệ hiệu quả thiết bị di động, các tổ chức cần triển khai đồng thời nhiều lớp bảo mật như kiểm soát truy cập, giám sát ứng dụng, chống phishing, bảo vệ DNS và phát hiện hành vi bất thường. Đây được xem là hướng tiếp cận cần thiết khi ngày càng nhiều dữ liệu quan trọng được xử lý trực tiếp trên thiết bị cá nhân.

Một nội dung quan trọng khác được thảo luận là những rủi ro mới phát sinh trong quá trình ứng dụng AI. Các chuyên gia cảnh báo nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, AI có thể trở thành nguy cơ đối với an ninh quốc gia thông qua rò rỉ dữ liệu, phụ thuộc công nghệ nước ngoài hoặc mất kiểm soát các mô hình xử lý dữ liệu lớn.

Hiện nay, nhiều hình thức tấn công mới nhắm vào AI đang xuất hiện như prompt injection, đánh cắp dữ liệu đầu vào, khai thác API, ransomware hay lạm dụng AI để phát tán mã độc. Điều này cho thấy AI vừa là công cụ hỗ trợ bảo mật, vừa có thể trở thành mục tiêu bị khai thác nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Theo các chuyên gia, quản trị AI Security cần được thực hiện đồng bộ từ kiểm soát ứng dụng AI trong tổ chức, quản lý truy cập dữ liệu đến giám sát “Shadow AI” - tình trạng nhân viên tự ý sử dụng các công cụ AI ngoài phạm vi kiểm soát của cơ quan. Đây là nguy cơ đang gia tăng nhanh tại nhiều tổ chức trong quá trình chuyển đổi số.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Đặng Hữu Thành, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính), đánh giá cao các nội dung chia sẻ chuyên sâu từ các chuyên gia quốc tế. Theo ông Thành, trong thời đại AI và siêu kết nối, các cơ quan quản lý nhà nước cần chủ động hơn trong triển khai giải pháp bảo mật, coi an toàn thông tin là yêu cầu bắt buộc trong mọi hoạt động chuyển đổi số.

Ông Thành cũng nhấn mạnh quan điểm “quản lý đến đâu, bảo vệ đến đó”, nghĩa là đơn vị nào quản lý dữ liệu và hạ tầng số thì phải chịu trách nhiệm trực tiếp về an toàn thông tin của hệ thống mình vận hành. Đây được xem là nguyên tắc quan trọng để nâng cao tính chủ động trong phòng ngừa và ứng phó nguy cơ an ninh mạng hiện nay.

Các chuyên gia nhận định trong tương lai gần, AI sẽ tiếp tục làm thay đổi sâu sắc môi trường số và mô hình quản trị dữ liệu toàn cầu. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng công nghệ, các cơ quan và doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược bảo mật dài hạn, nâng cao nhận thức nhân sự và hoàn thiện hành lang pháp lý để bảo đảm an toàn cho quá trình chuyển đổi số bền vững.