Việt Nam mở đường khai thác "không gian kinh tế" dưới tầng mây

Việt Nam đang tăng tốc phát triển kinh tế tầm thấp.

Kinh tế tầm thấp (Low-altitude Economy) là mô hình phát triển các hoạt động kinh tế trong vùng không gian dưới độ cao nhất định, dựa trên các phương tiện bay không người lái (UAV), phương tiện bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) và hệ sinh thái công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) hay bản đồ số. Lĩnh vực này được dự báo sẽ tạo ra nhiều giá trị mới trong logistics, nông nghiệp, y tế, quản lý đô thị, du lịch, cứu hộ cứu nạn và các ngành dịch vụ công nghệ cao.

Từng bước hoàn thiện cơ chế, mở đường cho phát triển

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã coi kinh tế tầm thấp là một hướng phát triển chiến lược. Tại Việt Nam, lĩnh vực này cũng đang chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang thử nghiệm và xây dựng chính sách, tạo tiền đề hình thành một ngành kinh tế mới trong tương lai.

Một trong những dấu mốc đáng chú ý là việc UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cho phép triển khai thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp bằng UAV. Đây là mô hình đầu tiên tại Việt Nam nhằm đánh giá hiệu quả ứng dụng UAV trong các lĩnh vực nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế quản lý.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, kinh tế tầm thấp là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao và còn nhiều dư địa phát triển. Việc lựa chọn Điện Biên triển khai đề án không chỉ phù hợp với điều kiện địa hình đặc thù của địa phương mà còn hướng tới xây dựng mô hình tham chiếu để các địa phương khác nghiên cứu, nhân rộng.

Song song với hoạt động thử nghiệm, nhiều địa phương cũng bắt đầu xây dựng chính sách để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển lâu dài. Mới đây, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, phát triển và khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp. Thành phố định hướng phát triển hạ tầng phục vụ hoạt động bay như bãi đáp, trạm sạc, trung tâm logistics, trung tâm điều hành và khu thử nghiệm, qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp.

Việc Điện Biên triển khai sandbox trong khi Hà Nội chủ động xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư cho thấy kinh tế tầm thấp đã bắt đầu được tiếp cận theo hướng tổng thể, kết hợp giữa thử nghiệm công nghệ, hoàn thiện chính sách và chuẩn bị hạ tầng phát triển.

Cần chiến lược quốc gia để khai thác hiệu quả không gian tầm thấp

Dù tiềm năng rất lớn, các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn cần sớm hoàn thiện khung pháp lý để lĩnh vực này phát triển đồng bộ. Theo ông Ngô Văn Chung, Phó Ban Công nghiệp Công nghệ cao, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), hệ thống chính sách hiện nay chủ yếu tập trung vào yêu cầu quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không truyền thống, trong khi chưa hình thành tư duy quản trị không gian bay tầm thấp phục vụ phát triển kinh tế.

Từ kinh nghiệm quốc tế, Viettel đề xuất Chính phủ sớm ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế tầm thấp, xác định rõ mục tiêu, lộ trình và cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương; đồng thời quy hoạch không gian tầm thấp theo từng lớp độ cao gắn với mức độ kiểm soát rủi ro và nhu cầu phát triển.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các hành lang thử nghiệm, khu thương mại tầm thấp tại đô thị lớn và khu du lịch để từng bước phát triển các dịch vụ như giao hàng bằng UAV, taxi bay hay vận tải hàng không đô thị theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Ở góc độ hoàn thiện thể chế, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng cần sớm đưa nội dung phát triển kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật, hướng tới ban hành đạo luật khung hoặc nghị quyết thí điểm cho lĩnh vực này.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Việt Nam cũng nên xây dựng cơ chế sandbox cấp quốc gia, cho phép triển khai các dự án thử nghiệm quy mô lớn tại một số địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành theo hướng chuyển từ tư duy “quản lý phương tiện bay” sang “quản trị không gian kinh tế tầm thấp”, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và phát triển doanh nghiệp.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, kinh tế tầm thấp được kỳ vọng sẽ mở ra một không gian phát triển mới cho Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, cùng với sự phát triển của công nghệ, việc xây dựng khung pháp lý đồng bộ, hạ tầng hiện đại và cơ chế quản lý phù hợp sẽ là yếu tố quyết định, tạo nền tảng cho một ngành kinh tế mới phát triển an toàn, bền vững và hiệu quả.