Kinh tế AI: Động lực mới cho tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế

AI đang mở rộng không gian tăng trưởng kinh tế.

AI định hình lại động lực tăng trưởng

Tại Việt Nam, xu hướng này đang diễn ra mạnh mẽ. TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA), cho rằng AI giúp tối ưu hóa quy trình, đồng thời tạo ra khả năng ra quyết định theo thời gian thực. Nhờ vậy, các tổ chức tài chính có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời mang đến những dịch vụ cá nhân hóa sâu hơn cho khách hàng trong môi trường số hóa ngày càng sâu rộng.

Tuy nhiên, theo TS. Lê Minh Nghĩa, đi cùng với cơ hội là những rủi ro ngày càng phức tạp. Dữ liệu, yếu tố cốt lõi của AI đang trở thành “huyết mạch” của nền kinh tế số, đồng thời cũng là mục tiêu tấn công của tội phạm công nghệ cao. Khi AI bị khai thác sai mục đích, các nguy cơ như giả mạo danh tính, tấn công hệ thống tài chính hay thao túng dữ liệu có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với toàn bộ hệ thống kinh tế.

Ở góc độ hoạch định chính sách, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu định hình lại động lực tăng trưởng. Trong đó, AI được xác định là bước phát triển tiếp theo sau chuyển đổi số, hướng tới xây dựng nền kinh tế AI, nơi công nghệ giữ vai trò trung tâm trong hoạt động sản xuất và quản trị.

Dù vậy, ông cũng cảnh báo rằng quá trình phát triển AI phải đi đôi với kiểm soát rủi ro. Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, nơi dữ liệu có quy mô lớn và tính nhạy cảm cao, các cuộc tấn công mạng ngày càng gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ tinh vi. Nếu không đảm bảo an toàn hệ thống, những lợi ích mà AI mang lại có thể bị triệt tiêu bởi các rủi ro an ninh.

Bổ sung góc nhìn, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, cho rằng AI đang làm thay đổi cấu trúc quyền lực kinh tế toàn cầu. Dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, thậm chí là nguồn lực quyết định trong cạnh tranh. Tuy nhiên, chính sự tập trung dữ liệu vào một số chủ thể lớn lại đặt ra thách thức về kiểm soát và bảo mật trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản số phát triển mạnh.

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là chất lượng dữ liệu. AI chỉ vận hành hiệu quả khi dữ liệu được chuẩn hóa và kiểm định chặt chẽ. Nếu dữ liệu đầu vào sai lệch, hệ thống AI sẽ khuếch đại những sai số đó, từ đó tạo ra rủi ro mang tính hệ thống. Vì vậy, đầu tư vào hạ tầng dữ liệu và quản trị dữ liệu là điều kiện tiên quyết để phát triển kinh tế AI.

Cân bằng khai thác và bảo vệ dữ liệu

Trong tiến trình chuyển dịch sang kinh tế AI, khu vực doanh nghiệp được xem là lực lượng trực tiếp biến dữ liệu thành giá trị tăng trưởng. Tuy nhiên, để làm được điều đó, bài toán không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách tiếp cận dữ liệu như một tài sản chiến lược, đồng thời thiết lập cơ chế quản trị và khai thác phù hợp trong một môi trường ngày càng nhiều rủi ro và ràng buộc. Những vấn đề này đang đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy từ cấp độ doanh nghiệp đến cấp độ thể chế.

Theo ông Nguyễn Ích Vinh, Phó Tổng giám đốc FSI, dữ liệu cần được nhìn nhận như một loại tài sản chiến lược. Việc quản trị dữ liệu phải bao phủ toàn bộ vòng đời, từ thu thập, lưu trữ đến khai thác và tiêu hủy. Đồng thời, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “phòng thủ” sang “chống chịu và phục hồi”, bởi trong môi trường số, nguy cơ bị tấn công là điều khó tránh khỏi.

Ông Nguyễn Ích Vinh cũng nhấn mạnh rằng an toàn dữ liệu không thể chỉ là trách nhiệm của bộ phận công nghệ thông tin. Đây phải là vấn đề mang tính chiến lược, gắn với toàn bộ hoạt động của tổ chức. Khi dữ liệu trở thành tài sản, việc bảo vệ dữ liệu đồng nghĩa với bảo vệ giá trị cốt lõi và uy tín của doanh nghiệp trên thị trường.

Trong khi đó, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, cho rằng dữ liệu hiện đã trở thành một yếu tố sản xuất mới của nền kinh tế. Tuy nhiên, khác với các yếu tố truyền thống, dữ liệu không thể tự do lưu chuyển do chịu ràng buộc bởi các yếu tố như an ninh, văn hóa và quyền riêng tư. Điều này khiến việc xây dựng cơ chế phân bổ và khai thác dữ liệu trở nên phức tạp hơn.

TS. Võ Trí Thành cũng đặt ra hai nút thắt lớn là dòng chảy dữ liệu và quyền sở hữu dữ liệu. Đây là những vấn đề chưa có lời giải thống nhất trên phạm vi toàn cầu. Nếu không xử lý hiệu quả, chi phí của những bất cập này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của kinh tế số và kinh tế AI trong dài hạn.

Ở khía cạnh pháp lý, các chuyên gia cho rằng Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng trong việc xây dựng khung khổ bảo vệ dữ liệu. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng linh hoạt, vừa đảm bảo an toàn, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Việc cân bằng giữa quản lý và phát triển được xem là bài toán then chốt trong giai đoạn hiện nay.