 |
| Ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Đức Mỹ |
Tuân thủ pháp luật thuế – nền tảng cốt lõi để phát triển
Trong những năm qua, Trung Quốc luôn là đối tác thương mại lớn nhất và là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam. Đặc biệt, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc vào Việt Nam chứng kiến sự bứt phá ngoạn mục. Theo thống kê của Hải quan Việt Nam, năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc đạt 256,5 tỷ USD, tăng 24,8% so với năm 2024; riêng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam đạt gần 5,7 tỷ USD, tăng hơn 33% so với năm trước. Trong khi đó, Việt Nam cũng duy trì vị thế là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN.
Tại Tọa đàm “Doanh nghiệp Trung Quốc cần biết: Các vấn đề thuế và quản trị rủi ro khi hoạt động tại Việt Nam”, ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) nhấn mạnh, mối quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ.
Ông Trần Ngọc Liêm cho rằng, dù tính lũy kế tổng vốn đầu tư, Trung Quốc hiện đứng thứ sáu, nhưng xét về số lượng dự án mới và nguồn vốn đăng ký mới trong thời gian gần đây, Trung Quốc đang vươn lên dẫn đầu.
Bên cạnh đó, việc Việt Nam đã ký kết 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) tạo ra thị trường rộng lớn cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, ông Liêm cũng lưu ý, cùng với những cơ hội lớn luôn đi kèm những yêu cầu khắt khe về việc tuân thủ pháp luật, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến quản lý thuế và kiểm soát rủi ro tài chính đối với các doanh nghiệp FDI. VCCI luôn đồng hành, phối hợp cùng các hiệp hội và đơn vị tư vấn để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua những thách thức pháp lý này.
Ông Chương Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP. Hồ Chí Minh nhận định, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang có nhiều biến động sâu sắc, chuỗi cung ứng quốc tế tiếp tục được tái cấu trúc.
Dù vậy, quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc không ngừng được củng cố, tạo điều kiện cho ngày càng nhiều doanh nghiệp đầu tư lâu dài tại Việt Nam.
 |
| Ông Chương Lâm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam - Chi hội TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Đức Mỹ |
Song song với sự phát triển kinh tế, môi trường kinh doanh tại Việt Nam ngày càng minh bạch, công tác quản lý thuế cũng đang thay đổi mạnh mẽ với việc triển khai toàn diện hóa đơn điện tử và tăng cường quản lý bằng dữ liệu lớn.
Ông Chương Lâm cho rằng, phần lớn các rủi ro thuế mà doanh nghiệp hội viên gặp phải không xuất phát từ hành vi cố ý vi phạm. Nguyên nhân chủ yếu là doanh nghiệp chưa hiểu đầy đủ các quy định pháp luật tài chính, hệ thống quản trị nội bộ chưa hoàn thiện và việc lưu trữ hồ sơ kế toán chưa chặt chẽ. Các khó khăn phổ biến nhất hiện nay tập trung vào quản lý hóa đơn, hạch toán chi phí, giao dịch liên kết và thanh toán xuyên biên giới.
Để giải quyết vấn đề này, Hiệp hội cam kết đẩy mạnh các nhóm giải pháp trọng tâm như: Tiếp tục tăng cường cập nhật, phổ biến chính sách thuế mới nhất từ cơ quan chức năng để giúp doanh nghiệp hiểu đúng và đủ.
Đồng thời, xây dựng nền tảng tư vấn chuyên môn, phối hợp cùng các chuyên gia để giải đáp các vướng mắc thực tiễn về giao dịch xuyên biên giới hay ưu đãi thuế; phát huy vai trò cầu nối, chủ động tổng hợp các kiến nghị hợp lý của doanh nghiệp để trao đổi với cơ quan nhà nước nhằm tháo gỡ khó khăn.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng cần tự hoàn thiện hệ thống quản trị nội bộ, chuẩn hóa sổ sách kế toán và thường xuyên tự rà soát thuế định kỳ để kịp thời phát hiện rủi ro trước khi phát sinh hậu quả. “Do đó, tuân thủ pháp luật thuế chính là nền tảng cốt lõi quyết định sự phát triển ổn định và lâu dài của doanh nghiệp tại thị trường Việt Nam”, ông Chương Lâm nhấn mạnh.
Chuyển đổi từ tư duy ứng phó thụ động sang kiểm soát chủ động
Tại sự kiện, chuyên gia thuế, kế toán Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển TAVITAX đã phân tích tổng thể về sự chuyển đổi số mang tính bước ngoặt trong phương thức quản lý của cơ quan thuế Việt Nam.
Theo ông Lê Anh Tuấn, công tác thanh kiểm tra thuế hiện nay đã chuyển dịch hoàn toàn từ phương pháp thủ công dựa trên sổ sách giấy tờ sang phương pháp kiểm tra dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI).
 |
| Chuyên gia thuế, kế toán Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển TAVITAX. Ảnh: Đức Mỹ |
Hệ thống công nghệ hiện đại cho phép cơ quan chức năng quét và liên thông toàn bộ dữ liệu từ hóa đơn điện tử, báo cáo tài chính, tài khoản ngân hàng, cho đến dữ liệu của cơ quan hải quan và bảo hiểm xã hội.
Chỉ trong một thời gian ngắn, công nghệ AI có thể phân tích và chỉ ra ngay lập tức những điểm bất thường, sự sai lệch số liệu giữa các hệ thống, từ đó khoanh vùng chính xác các doanh nghiệp có rủi ro cao để tiến hành thanh kiểm tra.
Trước hệ sinh thái dữ liệu minh bạch này, ông Lê Anh Tuấn cũng nêu ra những cảnh báo quan trọng đối với các doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động tại Việt Nam, gồm: Về rủi ro liên quan đến hóa đơn điện tử, hệ thống AI có thể dễ dàng truy vết nguồn gốc hóa đơn, xác định xem doanh nghiệp có đang sử dụng hóa đơn từ những nhà cung cấp đã bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh hoặc nằm trong “danh sách đen” của cơ quan Công an hay không.
Do đó, việc mua hàng thật, thanh toán thật nhưng nhận hóa đơn qua một bên thứ ba trung gian cũng đẩy doanh nghiệp vào tình thế vi phạm nghiêm trọng.
Liên quan đến các giao dịch liên kết và chuyển giá, trường hợp có phát sinh vay mượn nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con với lãi suất bằng 0%, cơ quan Thuế hoàn toàn có quyền ấn định lại mức lãi suất theo giá thị trường để truy thu thuế. Ngoài ra, chi phí lãi vay trong các doanh nghiệp có giao dịch liên kết cũng bị khống chế nghiêm ngặt, đòi hỏi sự thận trọng trong cấu trúc vốn.
Chuyên gia thuế cũng lưu ý thêm về các rủi ro đặc thù trong khu công nghiệp, bao gồm thuế nhà thầu đối với các hợp đồng cung cấp dịch vụ từ nước ngoài, rủi ro liên quan đến ưu đãi thuế, chuyển nhượng dự án và tiền thuê đất.
Từ những rủi ro thực tế đó, ông Lê Anh Tuấn khuyến nghị các chủ doanh nghiệp không được chủ quan, chờ đợi đến khi cơ quan Thuế kiểm tra mới tìm cách xử lý, đồng thời, doanh nghiệp cần khẩn trương xây dựng hệ thống dữ liệu vững chắc ngay từ bên trong.
 |
| Các doanh nghiệp Trung Quốc nêu những vướng mắc liên quan đến chính sách thuế tại sự kiện. Ảnh: Đức Mỹ |
Theo đó, việc đầu tiên doanh nghiệp phải chuẩn hóa toàn bộ quy trình mua bán hàng hóa, đảm bảo sự khớp đúng tuyệt đối giữa ba yếu tố cốt lõi: Hợp đồng kinh tế, chứng từ hóa đơn, dòng tiền thanh toán qua ngân hàng. Việc thanh toán các chi phí công ty thông qua tài khoản cá nhân của giám đốc là hành vi sai quy định và sẽ bị loại bỏ chi phí.
Cùng lúc, các doanh nghiệp nên chủ động ứng dụng chính các phần mềm công nghệ AI trong nội bộ để tự động rà soát, đánh giá sức khỏe tài chính và phát hiện hóa đơn rủi ro trước kỳ quyết toán.
“Bằng cách chuyển đổi từ tư duy ứng phó thụ động sang kiểm soát chủ động, doanh nghiệp FDI nói chung và doanh nghiệp Trung Quốc nói riêng sẽ bảo vệ được thành quả kinh doanh, tránh được các rủi ro và xây dựng uy tín vững chắc tại thị trường Việt Nam”, chuyên gia thuế Lê Anh Tuấn nhấn mạnh.
