 |
| Các chuyên gia tham gia thảo luận tại Diễn đàn. |
Chiều ngày 14/8/2026, tại Diễn đàn kinh doanh 2026: Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kinh tế số thành động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên mới do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp các cơ quan liên quan tổ chức, vấn đề nguồn lực cho doanh nghiệp chuyển đổi số được nhiều đại biểu đề cập.
Theo ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI, số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020. Kinh tế số duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiều năm, trong đó thương mại điện tử chiếm khoảng 2/3 quy mô.
Trong khi đó, Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP đạt khoảng 30%, hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số.
Để tiến tới mục tiêu này, một trong những vấn đề đặt ra là giảm chi phí và tăng khả năng huy động nguồn lực của doanh nghiệp cho đầu tư công nghệ.
 |
| Ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch VCCI. |
Thực tế, thời gian qua, chính sách thuế đã được điều chỉnh theo hướng dành thêm dư địa hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của doanh nghiệp. Quỹ được sử dụng để doanh nghiệp tự triển khai hoặc đặt hàng bên ngoài nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo theo cơ chế khoán sản phẩm.
Chính sách thuế cũng mở rộng hỗ trợ đối với hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các khoản tài trợ và chi phí cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định.
Riêng đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), Nghị quyết số 198/2025/QH15 quy định doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, theo quy định của Chính phủ.
Hỗ trợ về thuế cũng hướng trực tiếp tới doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Nghị quyết số 198/2025/QH15 quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, chính sách còn hỗ trợ trực tiếp một số chi phí phục vụ chuyển đổi số...
Theo ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực của mô hình tăng trưởng mới, chính sách cần được triển khai đồng bộ trên nhiều nhóm.
Trong đó, nhóm chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số bao gồm các vấn đề về thể chế, quản trị, tài chính, hạ tầng, hệ sinh thái và doanh nghiệp; đồng thời phải gắn với nhóm chính sách phát triển doanh nghiệp, gồm môi trường kinh doanh, tiếp cận tài chính, khoa học công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và thị trường.
Các định hướng chính sách này đặt trong yêu cầu đổi mới mô hình phát triển, chuyển từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động và tài nguyên sang tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất lao động.
 |
| Ông Nguyễn Hoa Cương Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương |
Vì vậy, bên cạnh các ưu đãi về thuế, việc cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính của doanh nghiệp cũng là một phần trong hệ thống chính sách cần được xử lý đồng bộ. Yêu cầu này càng đáng chú ý khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa, trong khi đầu tư cho công nghệ thường đòi hỏi nguồn vốn ban đầu không nhỏ.
Theo ông Bùi Trung Nghĩa, khoảng 98% cộng đồng doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được sự cần thiết của ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhưng vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng.
“Hạn chế về nguồn lực khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư máy móc, công nghệ, phần mềm quản trị, dữ liệu số, bảo mật, tự động hóa, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo”, ông Bùi Trung Nghĩa cho hay.
Điểm nghẽn này đặc biệt đáng chú ý bởi ưu đãi thuế chủ yếu phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đã có nguồn lực để thực hiện đầu tư, phát sinh chi phí hoặc tạo ra thu nhập chịu thuế. Trong khi đó, với doanh nghiệp nhỏ và vừa có nguồn vốn hạn chế, bài toán trước mắt lại là có đủ tiền để bắt đầu dự án chuyển đổi số, đổi mới công nghệ.
Bởi vậy, các công cụ tài chính hỗ trợ trực tiếp cho quá trình đầu tư cũng đang được triển khai. Theo ông Nguyễn Huy Công, Viện trưởng Viện Phát triển Công nghệ tiên tiến - Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), các quỹ như Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) triển khai chương trình tài trợ một phần hoặc toàn bộ kinh phí không hoàn lại đối với các dự án, nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng, giải mã công nghệ, thương mại hóa tài sản trí tuệ và thử nghiệm sản phẩm mới...
Từ phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Hữu Thập, Ủy viên Ban Chấp hành VCCI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang cho rằng, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn phải “tự bơi” giữa nhiều giải pháp công nghệ, chi phí đầu tư, rủi ro an ninh mạng và thiếu nhân lực số. Nên các doanh nghiệp cần có trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số, tư vấn độc lập tại địa phương, danh mục giải pháp đã được kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ theo kết quả. Việc hỗ trợ phải gắn với hiệu quả cụ thể như doanh nghiệp giảm được chi phí, tăng năng suất hoặc mở rộng thị trường.
Với mục tiêu hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số và nâng tỷ trọng kinh tế số lên khoảng 30% GDP vào năm 2030, chính sách tài khóa đã tạo thêm động lực đáng kể. Tuy nhiên, để ưu đãi thực sự chuyển thành đầu tư công nghệ, bài toán tiếp theo vẫn là mở rộng khả năng tiếp cận vốn và các nguồn tài chính phù hợp cho doanh nghiệp.
