Thúc đẩy kinh tế số tạo động lực cho tăng trưởng

Doanh nghiệp công nghệ đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy kinh tế số tăng tốc tại Việt Nam.

Tăng trưởng nhanh nhưng chưa đạt kỳ vọng

Trong bức tranh kinh tế Việt Nam những năm gần đây, kinh tế số nổi lên như một gam màu sáng, phản ánh xu thế chuyển dịch tất yếu trong kỷ nguyên số. Các văn kiện lớn như Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết số 52 NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 17/11/2022 về “Tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” và Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đều nhất quán xác định kinh tế số là trụ cột trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị, mà còn phản ánh kỳ vọng về một động lực tăng trưởng mới thay thế dần các yếu tố truyền thống. Định hướng này tiếp tục được khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng với yêu cầu thúc đẩy mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện.

Theo số liệu của Cục Thống kê, năm 2025, quy mô kinh tế số Việt Nam ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, tương đương 14-14,2% GDP, tăng mạnh so với mức 43,8 tỷ USD của năm 2020. Tốc độ tăng trưởng này cho thấy sức bật đáng kể trong bối cảnh nền kinh tế vẫn chịu nhiều áp lực từ biến động toàn cầu. Nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt, công nghệ tài chính, giáo dục trực tuyến, logistics thông minh hay dịch vụ số tiếp tục duy trì mức tăng trưởng cao. Trong đó, thương mại điện tử đang trở thành một trong những kênh phân phối quan trọng của nền kinh tế. Người tiêu dùng ngày càng quen thuộc với hình thức mua sắm trực tuyến, thanh toán số và các dịch vụ giao hàng nhanh.

Điểm đáng chú ý là kinh tế số không còn chỉ phát triển theo chiều rộng mà đang dần đi vào chiều sâu. Mức độ số hóa ngày càng lan tỏa trong nhiều lĩnh vực như thương mại, tài chính, dịch vụ công, năng lượng. Ở cấp địa phương, một số tỉnh, thành đã hình thành những “điểm sáng” khi tỷ trọng kinh tế số trong GRDP vượt 20%, thậm chí có nơi đạt trên 40%.

Gỡ điểm nghẽn để kinh tế số “bật hết ga”

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang đối mặt với nhiều bất ổn, từ căng thẳng địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng đến biến động năng lượng, các động lực tăng trưởng truyền thống của Việt Nam như xuất khẩu, đầu tư hay tiêu dùng đều chịu áp lực, kinh tế số được kỳ vọng trở thành “không gian tăng trưởng mới”, giúp nền kinh tế giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

Dù vậy, quá trình phát triển kinh tế số hiện nay vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là dòng vốn đầu tư vào công nghệ cao còn khá khiêm tốn. Trong tổng vốn FDI, tỷ trọng đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao chỉ khoảng 5%, trong khi phần lớn vẫn tập trung vào các hoạt động gia công, lắp ráp. Điều này khiến giá trị gia tăng tạo ra trong nước còn thấp, và Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia ở những khâu có giá trị thấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu.

Bên cạnh đó, sự phát triển kinh tế số giữa các ngành còn thiếu cân đối. Trong khi khu vực dịch vụ, đặc biệt là tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử đi nhanh trong chuyển đổi số, thì khu vực sản xuất, nhất là công nghiệp chế biến, chế tạo, lại chuyển động chậm hơn. Nhiều mô hình sản xuất thông minh, nhà máy số mới dừng ở quy mô thí điểm, chưa đủ sức lan tỏa để tạo thành xu hướng chủ đạo.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026: Thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới”, GS.TS Tô Trung Thành, Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, kinh tế số cần được hiểu là quá trình phát triển mô hình kinh tế dựa trên dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo, đồng thời là quá trình tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế trong kỷ nguyên số. Do đó, điểm mấu chốt trong phát triển kinh tế số là chuyển từ tư duy “số hóa” sang “tái cấu trúc nền kinh tế dựa trên số”. Đồng thời, đưa ra cần các giải pháp trọng tâm để phát triển kinh tế số như: hoàn thiện thể chế và khung pháp lý cho kinh tế số; phát triển công nghệ lõi và thu hút FDI chất lượng cao; tái cấu trúc công nghiệp để nâng tỷ lệ nội địa hóa; thúc đẩy chuyển đổi số trên diện rộng; và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu và sự hình thành các động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số. Nếu tận dụng tốt giai đoạn này, nền kinh tế có thể bứt phá mạnh mẽ. Ngược lại, nếu bỏ lỡ, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến triển vọng tăng trưởng, đặc biệt trong trung và dài hạn. Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng trưởng nhanh hay chậm mà là lựa chọn mô hình phát triển phù hợp cho 10 năm tới, một mô hình dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào mở rộng vốn như trước đây.