 |
| Bộ Tài chính đang xây dựng Thông tư quy định phân cấp thẩm quyền và quy trình kiểm tra chuyên ngành trong một số lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ. |
Hoạt động kiểm tra chuyên ngành là một trong những công cụ quan trọng để bảo đảm việc chấp hành pháp luật, phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính.
Qua rà soát của Bộ Tài chính cho thấy, hiện nay, một số lĩnh vực Bộ Tài chính đã có quy định pháp luật đầy đủ về quy trình kiểm tra tại văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành như: thuế, bảo hiểm xã hội, đấu thầu, kiểm toán độc lập hay kiểm tra đầu tư, quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã có quy định pháp luật tương đối đầy đủ về trình tự, thủ tục kiểm tra.
Bên cạnh đó, nhiều lĩnh vực khác như kho bạc nhà nước, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, thống kê, chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm, quản lý công sản, đầu tư nước ngoài, kế toán, quy hoạch, quản lý tài chính các tổ chức tài chính và dịch vụ tài chính, phí và lệ phí... vẫn chưa có quy trình kiểm tra chuyên ngành thống nhất.
Ở những lĩnh vực đã có quy định, thực tiễn cũng phát sinh những khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện. Chẳng hạn, trong lĩnh vực hải quan, pháp luật hiện hành đã quy định về kiểm tra trong thông quan và kiểm tra sau thông quan, nhưng vẫn chưa có quy trình đối với một số trường hợp như kiểm tra theo chuyên đề hoặc kiểm tra theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền sau thời hạn kiểm tra sau thông quan.
Quá trình triển khai Thông tư số 05/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính về phân cấp trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành cũng cho thấy nhiều đơn vị tiếp tục đề xuất mở rộng phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành, tạo điều kiện để các đơn vị chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ.
Trên cơ sở kết quả rà soát, Lãnh đạo Bộ Tài chính đã thống nhất chủ trương xây dựng một Thông tư chung quy định về phân cấp thẩm quyền và quy trình kiểm tra chuyên ngành trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ.
Theo Bộ Tài chính, việc ban hành một văn bản thống nhất sẽ góp phần phát huy tính chủ động, tăng cường tính chịu trách nhiệm cho các đơn vị thuộc Bộ trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành và giúp tiện tra cứu, áp dụng.
Dự thảo Thông tư quy định 2 nội dung lớn gồm phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành và quy trình kiểm tra chuyên ngành đối với nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.
Về phân cấp, dự thảo giao thêm thẩm quyền cho người đứng đầu nhiều đơn vị thuộc Bộ như Cục Hải quan, Cục Dự trữ Nhà nước, Cục Thống kê, Kho bạc Nhà nước, Bảo hiểm xã hội Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước... trong việc phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên đề và tổ chức thực hiện kiểm tra theo phạm vi quản lý. Cách tiếp cận này hướng tới phát huy tính chủ động, tăng cường trách nhiệm của các đơn vị chuyên ngành, đồng thời rút ngắn quy trình xử lý công việc.
Đối với quy trình kiểm tra, dự thảo xây dựng một quy trình áp dụng chung cho các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư. Quy trình bao quát toàn bộ các bước từ xây dựng kế hoạch kiểm tra chuyên đề, ban hành quyết định kiểm tra, xây dựng kế hoạch tiến hành kiểm tra đến tổ chức kiểm tra trực tiếp hoặc trực tuyến, xử lý vi phạm, báo cáo kết quả và theo dõi việc thực hiện các quyết định xử lý sau kiểm tra.
Đáng chú ý, dự thảo quy định rõ các căn cứ để ban hành quyết định kiểm tra chuyên ngành. Theo đó, việc kiểm tra được thực hiện khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc dấu hiệu bất thường theo quy định của pháp luật chuyên ngành; theo chỉ đạo của cơ quan, người có thẩm quyền; hoặc theo kế hoạch kiểm tra chuyên đề đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Một nội dung khác là nêu rõ cơ chế giám sát hoạt động của đoàn kiểm tra chuyên ngành. Theo dự thảo, người ban hành quyết định kiểm tra có trách nhiệm giám sát quá trình kiểm tra; trong trường hợp cần thiết có thể giao công chức hoặc thành lập tổ giám sát để theo dõi việc tuân thủ quy trình, kịp thời chấn chỉnh những vướng mắc phát sinh, bảo đảm hoạt động kiểm tra diễn ra đúng mục đích, đúng kế hoạch và đúng quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định thống nhất hệ thống mẫu văn bản sử dụng trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành và trách nhiệm lưu trữ hồ sơ kiểm tra, góp phần chuẩn hóa nghiệp vụ trong toàn ngành tài chính.
Thông tư dự kiến gồm 4 chương, 33 điều, quy định đầy đủ từ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, phân cấp thẩm quyền, quy trình kiểm tra đến trách nhiệm tổ chức thực hiện. Khi được ban hành, đây sẽ là cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quá trình thực thi pháp luật.
