Nguồn lực đổi mới sáng tạo mở đường cho chu kỳ đầu tư công nghệ mới

Nguồn lực đổi mới sáng tạo tiếp sức cho ngành công nghệ Việt Nam. Thiết kế được hỗ trợ bởi AI.

Cơ hội mới trong dòng dịch chuyển công nghệ toàn cầu

Đổi mới sáng tạo đang được tiếp thêm nguồn lực trong bối cảnh làn làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) thúc đẩy nhu cầu về dữ liệu, năng lực tính toán và hạ tầng số. Tại Việt Nam, hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực công nghệ và tiến vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Báo cáo ngành công nghệ Việt Nam mới công bố của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS) cho thấy, chi tiêu công nghệ thông tin toàn cầu năm 2026 được dự báo đạt 6,37 nghìn tỷ USD, tăng 14,2% so với năm trước. Riêng chi tiêu cho AI có thể tăng bình quân 40,7%/năm trong giai đoạn 2025 - 2027.

Đáng chú ý, dòng vốn đang hướng nhiều hơn vào hạ tầng phục vụ AI. Trung tâm dữ liệu trở thành phân khúc tăng trưởng nhanh nhờ nhu cầu đầu tư máy chủ, bộ xử lý đồ họa (GPU) và bộ nhớ hiệu năng cao; hạ tầng có thể chiếm hơn 45% tổng chi tiêu cho AI.

Việt Nam cũng đang đón nhận những chuyển động này. Theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh thu toàn ngành công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong 5 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 2,6 triệu tỷ đồng, tăng 37% so với cùng kỳ; đóng góp vào GDP khoảng 538 nghìn tỷ đồng, tăng 28% và hoàn thành khoảng 45% kế hoạch năm.

Cùng với quy mô thị trường mở rộng, hướng đầu tư của doanh nghiệp cũng đang thay đổi. Trong khi doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn tập trung nhiều vào gia công phần mềm và dịch vụ viễn thông, những tập đoàn lớn như FPT, Viettel, VNPT và CMC đang tăng đầu tư dài hạn vào hạ tầng số, AI và công nghệ lõi.

Khác với gia công phần mềm chủ yếu phát huy lợi thế nhân lực, AI, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu đòi hỏi cao hơn về vốn, công nghệ và khả năng phát triển sản phẩm, qua đó mở cơ hội để doanh nghiệp tiến vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Bởi vậy, câu chuyện không chỉ nằm ở một thị trường AI đang tăng trưởng nhanh, mà còn ở việc những điều kiện để Việt Nam nắm bắt cơ hội mới - từ thể chế, nguồn lực đổi mới sáng tạo đến hạ tầng số - đang từng bước được củng cố.

Thể chế và nguồn lực cùng được mở rộng

Cơ hội từ làn sóng công nghệ toàn cầu chỉ có thể chuyển thành động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp có môi trường thuận lợi để đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.

Theo MAS, khung chính sách đang tạo động lực cho ngành công nghệ, từ công nghệ lõi, dữ liệu đến thương mại hóa sản phẩm và thu hút nguồn lực công nghệ cao.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định đây là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó, Luật Dữ liệu, Luật Công nghiệp công nghệ số và các chính sách liên quan đang từng bước tạo hành lang pháp lý cho kinh tế dữ liệu, AI, điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu.

Đi cùng với thể chế là nguồn lực đầu tư. Giai đoạn 2021 - 2024, ngân sách dành cho khoa học và công nghệ dao động khoảng 23.000 - 42.000 tỷ đồng mỗi năm, tương ứng bình quân 1,61% tổng chi ngân sách. Theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, kinh phí chi cho nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

Một bước đi mới nhằm đưa nguồn lực đến gần hơn với hoạt động đổi mới công nghệ là Nghị định số 77/2026/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, có hiệu lực từ ngày 17/3/2026. Theo đó, bên cạnh tài trợ và đặt hàng thực hiện nhiệm vụ đổi mới công nghệ, Quỹ có thể hỗ trợ lãi suất vay, phiếu hỗ trợ tài chính (voucher), hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ.

Các công cụ này mở thêm kênh đưa nguồn lực đến hoạt động đổi mới của doanh nghiệp. Đổi mới sáng tạo chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nguồn lực, ý tưởng và kết quả nghiên cứu có thể chuyển thành công nghệ, sản phẩm hoặc giải pháp được ứng dụng trong thực tế.

Cộng đồng doanh nghiệp công nghệ cũng tiếp tục mở rộng. Số doanh nghiệp công nghệ số tại Việt Nam tăng từ khoảng 64.000 doanh nghiệp năm 2021 lên 79.762 doanh nghiệp năm 2025 và đạt 80.052 doanh nghiệp trong 5 tháng đầu năm 2026. Mục tiêu đến năm 2030 là có ít nhất 100.000 doanh nghiệp công nghệ số.

Như vậy, hành lang pháp lý, nguồn lực và công cụ hỗ trợ đang từng bước được bổ sung, trong khi lực lượng doanh nghiệp công nghệ ngày càng mở rộng. Đây là những điều kiện quan trọng để cơ hội thị trường có thể chuyển thành năng lực cạnh tranh thực tế.

Hạ tầng số định hình năng lực tăng trưởng mới

Cùng với thể chế và nguồn lực cho đổi mới sáng tạo, hạ tầng số đang trở thành một mảnh ghép quan trọng. Sự phát triển nhanh của AI đang kéo theo nhu cầu đầu tư trung tâm dữ liệu - hạ tầng phục vụ lưu trữ và xử lý dữ liệu.

Theo báo cáo MAS, thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam được dự báo tăng hơn 3 lần, từ 1,04 tỷ USD năm 2025 lên 3,18 tỷ USD năm 2031, bình quân 20,48%/năm.

Dư địa đầu tư còn khá lớn. Tính đến tháng 10/2025, Việt Nam có khoảng 25 trung tâm dữ liệu, tổng công suất 104 MW; con số này được dự báo đạt 589 MW vào năm 2030, gấp khoảng 5,6 lần.

Cùng với triển vọng thị trường, các kế hoạch đầu tư lớn đã xuất hiện. FPT phát triển AI Factory hợp tác với NVIDIA với tổng vốn 200 triệu USD, cung cấp hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI. Trong khi đó, CMC đầu tư khoảng 250 triệu USD vào CMC Hyperscale Data Center, hướng tới cung cấp hạ tầng cho AI, điện toán đám mây và dữ liệu lớn. CMC hiện vận hành 3 trung tâm dữ liệu với công suất khoảng 12 MW và đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng lên 6 trung tâm, tổng công suất khoảng 70 MW.

Hạ tầng viễn thông cũng bước sang giai đoạn mới. Sau khi vùng phủ sóng 5G thương mại đạt khoảng 91,2% dân số trong năm 2025, MAS nhận định đầu tư đang dần chuyển từ mở rộng vùng phủ sang tăng dung lượng và nâng chất lượng mạng.

Nhìn rộng hơn, ý nghĩa của quá trình này không chỉ nằm ở số lượng trung tâm dữ liệu hay công suất được bổ sung. Điều đáng quan tâm là hạ tầng số đang mở thêm không gian để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam thay đổi cách tạo ra giá trị.

Khi giá trị của ngành công nghệ ngày càng gắn với dữ liệu, năng lực xử lý, nền tảng và sản phẩm, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tiến sâu hơn vào dịch vụ AI, điện toán đám mây và các giải pháp có hàm lượng công nghệ cao, thay vì chủ yếu dựa vào lợi thế nhân lực trong hoạt động gia công.

Tác động cũng không giới hạn trong ngành công nghệ. Hạ tầng dữ liệu và kết nối tốt hơn còn tạo nền cho chuyển đổi số của doanh nghiệp, khu vực công và nhiều lĩnh vực sản xuất, dịch vụ.

Khi thể chế, nguồn lực đổi mới sáng tạo và hạ tầng số cùng được củng cố, cơ hội từ AI không chỉ là mở rộng thị trường, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiến vào những khâu có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn, qua đó đóng góp vào năng lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.